Беларускі Версаль, згушчонка і вішнёвы фестываль: што ўяўляюць сабой брэнды Глыбоцкага раёна?
Ёсць яшчэ возера Белае, якое, роўна як і Доўгае, з улікам унікальнай флоры і фаўны з'яўляецца гідралагічным заказнікам рэспубліканскага значэння. Возера Вялікае саступае ім па прыгажосці, але прысутнічае ў ім свая адметнасць – у цэнтры воднай роўнядзі ёсць востраў, ахінуты легендай пра існаванне таямнічых падземных хадоў даўжынёй у некалькі кіламетраў.
Гэта прыцягвае ўвагу турыстаў не менш, чым словы, сказаныя, па паданні, французскім імператарам Напалеонам I Банапартам, пра глыбоцкі сабор Раства Прасвятой Багародзіцы. На яго думку, сабору Парыжскай Багародзіцы не сорамна было б знаходзіцца побач з ім. Дарэчы, праваслаўны храм у Глыбокім лічыцца па плошчы адным з самых вялікіх у краіне. А яго падзямелле, што некалі служыла пахавальняй насельнікаў манастыра і мясцовых магнатаў, даўжынёй у 50 метраў і па сённяшні дзень застаецца ў сваім родзе рэкардсменам.
Многія прыезджыя адзначаюць, што Глыбокае, летапіс якога вылічвае звыш шасці стагоддзяў, па чысціні, парадку, утульнасці падобна на еўрапейскі горад. У спісе мясцовых славутасцяў, якія з'явіліся нядаўна, – залатая рыбка ўражлівых памераў, ажурнымі крыламі, што ўзмахнулі, жар-птушка, сямейны ровар, колы якога моцна трымаюць сочачыя кольцы, самая высокая ў Беларусі кветкавая кампазіцыя, вырабленая ў выглядзе кола агляду, алеі вулічных ліхтароў уздоўж берагавых ліній гарадскіх азёр.
А яшчэ ёсць тры сапраўдных знішчальнікі, два з якіх «прыпаркаваліся» ў цэнтры горада, за некалькі метраў ад возера Кагальнае. Першую звышгукавую «сушку» ў горадзе ўсталявалі чвэрць стагоддзя таму ў памяць пра ўраджэнца краю, заснавальніка савецкай рэактыўнай і звышгукавой авіяцыі, выдатнага авіяканструктара Паўла Сухога.
У гарадскім парку Перамогі ўстаноўлена некалькі адзінак ваеннай тэхнікі, а непадалёк ад старадаўніх могілак – гармата. Праўда, яна не сапраўдная, страляла ўсяго адзін раз, і тое ядро адляцела ад яе літаральна на паўметра. На ім-то, зняўшы ногі, па сей час сядзіць адзін з самых пазнавальных літаратурных персанажаў –
хударлявы барон Мюнхгаўзен, які разглядае наваколле ў падзорную трубу. На могілках гараджане адшукалі загадкавую магілу нейкага Мюнхгаўзена. Яна і паслужыла першапрычынай стварэння дэкаратыўнай скуль птурнай кампазіцыі.
Вішнёвы фестываль
Глыбокае называюць Вішнёвай сталіцай Беларусі, робячы рэверанс у бок штогадовага міжнароднага свята «Вішнёвы фестываль».
З'явіўся ён у азёрным краі невыпадкова. Глыбокскія кісла-салодкія вішні з'яўляюцца брэндам, карыстаюцца высокім попытам. Цэны на сакавітыя ягады, асабліва ў дні фестывалю, зашкальваюць.
На аснове кіслага вішні, выведзенай у 30-х гадах мінулага стагоддзя аграномам Баляславам Лапырём, створаны многія беларускія сарты. Кажуць, што вішнёвыя сады прамысловага маштабу існавалі ў гэтай мясцовасці яшчэ некалькі стагоддзяў таму, напрыклад, пры Глыбоцкім кармеліцкім і Бяразвечскім базыліянскім манастырах.
Ды і сёння ледзь ці не на кожным прыватным падворку растуць 2 – 3 вішні. А на ўскраіне ў гэты час падрастае вішнёвы сад, пры закладцы якога было пасаджана роўна 1414 невялікіх саджанцаў. Гэтая лічба важная для гараджан: дата першага пісьмовага згадвання пра Глыбокае.
Фестывалі вішнёвай тэматыкі праводзяцца ў многіх краінах. У Ізраілі ён, напрыклад, прысвечаны збору ўраджаю, у Японіі – цвіценню сакуры. А свята ў Глыбокім прымеркавана да збору сакавітых ягад. Па традыцыі ён стартуе ля манументальна-дэкаратыўнай скульптуры «Вішанька». Галоўная гераіня ўрачыстасці — Вішнёвая каралева, у якой ёсць свая рэзідэнцыя. Там абсталяваны музей фестывалю. А каля драўлянага будынка, па форме нагадваючага кветку вішні, не так даўно пасяліўся прыродны сімвал раёна – шпак звычайны.
Лекавая энергія прыроды
Навукоўцам удалося даказаць гаючыя ўласцівасці сапрапелю з возера Пліса. Гэты прыродны вадаём размешчаны за 17 км ад Глыбокага. Яго максімальная глыбіня дасягае 15 метраў, а даўжыня берагавой лініі перавышае 18 км. Водную роўнядзь атачаюць хваёвыя лясы, дно вадаёма літаральна ўсыпана крыніцамі. Дзякуючы гэтаму Плісу называюць адным з найчысцейшых азёр Беларусі.
Пяць гадоў таму паблізу прыроднага вадаёма ЗАТ «Трэст Прамбуд» пабудавала санаторна-курортны комплекс «Пліса», які паспелі наведаць прадстаўнікі больш чым 30 краін.
Галоўны корпус, які па форме нагадвае старажытную рэліквію – крыж прападобнай Ефрасінні, ігуменні і князёўны Полацкай, уключае ў сябе тры будынкі, злучаныя на ўзроўні другога паверха ацяплянымі галерэямі. Паасобку размешчаны гасцявыя дамы катэджнага тыпу. Сучасныя будынкі, вытанчаныя скульптуры, фантаны і малыя архітэктурныя формы гарманічна ўпісаліся ў мясцовы пейзаж. На тэрыторыі бальнеалагічнага курорта распрацаваны дзве свідравіны з падземнай мінеральнай бальнеалагічнай і пітной вадой.
У перспектыве санаторна-курортны комплекс мае ўсе шансы стаць самым вядомым турыстычным цэнтрам краіны. Гаворка ідзе пра стварэнне унікальнага этна-парку, які дазволіць усім жадаючым здзейсніць падарожжа ў далёкае мінулае. У часы Полацкага княства на беразе возера, калі верыць легендзе, стаяў княжацкі замак. Адсюль і з'явілася ідэя аднавіць побыт беларусаў, літоўцаў, рускіх, украінцаў і іншых нацыянальнасцей, якія пражывалі на гэтых землях у X – XIV стагоддзях.
Ласунак родам з СССР
Пра кулінарную спадчыну Глыбоцкага краю напісаны кнігі. Некаторыя унікальныя тэхналогіі прыгатавання страў, напрыклад, «Алейны баран», жытнёвы хлеб
унесены ў дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей.
Але ёсць і яшчэ адзін смачны прадукт, які добра знаёмы дарослым і дзецям. Роўна паўвека таму на Глыбоцкім малочна-кансервавым камбінаце была праведзена першая варка згушчонага малака з цукрам. Характэрна, што менавіта МКК першым у СССР асвоіў выпуск смачнага прадукту.
Сёння асартымент выпускаемай прадукцыі, а згушчонае малако складае толькі частку гэтага уражлівага спісу, рэгулярна абнаўляецца. Напрыклад, да зімовых святаў тэхнолагі прапанавалі навінку – малако згушчонае з цукрам і водарам «Імбірны пернік». Для стварэння святочнага настрою дадалі ў згушчонку імбір, карыцу, гваздзіку, ваніль і чэры-брэндзі.
Яшчэ адзін папулярны прадукт – варанае згушчонае малако. Падладжваючыся пад перавагі пакупнікоў, глыбачане гатовыя прапанаваць чатыры віды прадукцыі, дапоўненыя водарам натуральнай кавы, какава, цыкорыя. Акрамя гэтага, выпускаюць прадукцыю з выкарыстаннем фруктозы, стэвіі.
Вытворцаў згушчонага малака ў свеце шмат. Глыбачанам удаецца канкураваць за кошт высокай якасці прадукцыі. Па выніках нядаўняга конкурсу «Найлепшыя тавары Рэспублікі Беларусь» сярод лаўрэатаў намінацыі «Прадуктовыя тавары» адзначана навінка – малако згушчонае з цукрам і водарам чэры-брэндзі. Прызнанне непараўнальнага густу і водару «Вішнёвай згушчонкі» – найлепшы падарунак да 55-годдзя прадпрыемства.
Дарэчы, прадукцыя Глыбоцкага малочна-кансервавага камбіната вядомая не толькі ў Беларусі, але і ў краінах СНД. Яе можна ўбачыць на прылаўках гандлёвых цэнтраў ЗША, Ізраіля, Грузіі, іншых краін.
Беларускі Версаль
Вёска Мосар, узрост якой перавышае пяць стагоддзяў, лідзіруе ў спісе самых папулярных сельскіх населеных пунктаў раёна. Турысты ахрысцілі яе беларускім Версалем.
Шмат гадоў тут служыў ксёндз Юозас Булька. Турысты ехалі не столькі палюбавацца на пышнасць, створаную ў беларускай глыбінцы, колькі іх паражала гасціннасць седавалосага каталіцкага святара, удастоенага прэзідэнцкай прэміі «За духоўнае адраджэнне». Разам з прыхаджанамі рамантаваў касцёл, закладваў па уласным праекце культурна-дэндралагічны комплекс, за якім цяпер наглядаюць работнікі філіяла Глыбоцкага гісторыка-этнаграфічнага музея.
Пасля смерці ксяндза «Версаль» асірацеў, але не быў забыты. У любую пару года турысты спяшаюцца ў Мосар, каб убачыць на свае вочы самы высокі крыж у Беларусі, які на два дзясяткі метраў узвышаецца над зямлёй, адзіную ў Беларусі скульптурную копію вядомай працы Мікеланджэла «Аплакванне Хрыста», каб прайсці па дарозе крыжоў, якая сімвалізуе супраціўленне чалавека згубнай прыхільнасці да алкаголю. Прыезджыя наведваюць прыходскі музей памяці нябожчыка ксяндза, адно з памяшканняў якога прысвечана антыалкагольнай тэматыцы.
Дарэчы, вёска Мосар, дзе па-ранейшаму дзейнічае «зона цвярозасці» – адна з найстарэйшых вёсак раёна. У музеі этнаграфіі і побыту экскурсавод Марына Ткачонак прэзентуе унікальную калекцыю старадаўніх рэчаў. Сярод музейных экспанатаў – музычны більярдны стол XVIII стагоддзя, які раней належаў былым гаспадарам Мосара. У Беларусі такіх сталоў усяго два. Адзін – у глыбоцкай глыбінцы, другі – у Нясвіжы.
«Велесаў шлях»
Улічваючы колькасць заказнікаў на Глыбоччыне, прыгажосць яе бязмежных лясоў, якія займаюць чвэрць ад агульнай плошчы раёна, прадпрымальныя людзі актыўна развіваюць тут бізнес.
На дадзены момант у агульнай складанасці налічваецца 47 аграэкасядзіб, і кожная з іх па-свойму прывабная. Глыбачане прывыклі здзіўляць. Вось і ў маі 2017 года першымі на Віцебшчыне стварылі спажывецкі кааператыў па развіцці агратурызму «Велесаў шлях».
У агратурыстычны кластар увайшлі пяць аграсядзіб і сялянска-фермерская гаспадарка. Разам прэзентуюць магчымасці, перспектывы на турыстычных кірмашах, інвестфорумах, праводзяць майстар-класы, этнафестывалі.
«Велесаў шлях», назва якога мае непасрэднае дачыненне да славянскага язычніцкага бога Велеса, прапануе турыстам апусціцца на дно возера з аквалангам, пажыць у індзейскіх вігвамах, стаць вершнікам ці лучнікам, паспрабаваць народныя стравы і дэлікатэсы, пагрузіцца ў чароўны свет дзікай прыроды.
Узначальвае кааператыў Аляксандр Цвірко, чыя аграсядзіба «Запаведны востраў», размешчаная ў непасрэднай блізкасці ад геаграфічнага цэнтра Еўропы, крыху раней была прызнана лепшай у краіне. На фоне беларускай прыроды выдатна глядзяцца фазаны, чорна-бурыя лісы, паўднёваамерыканскія насухі, якія пражываюць там.
Дарэчы, у снежні мінулага года «Велесаў шлях» перамог у Рэспубліканскім турыстычным конкурсе «Пазнай Беларусь» у намінацыі «Агратурыстычны кластар», а аграэкасядзіба «Утрына» стала лепшай у намінацыі «Інавацыйны падыход».
Інструктар-метадыст па турызме раённага фізкультурна-аздараўленчага цэнтра Ала Галай дапамагае каардынаваць працу аграсядзіб, падказвае іх гаспадарам наватарскія ідэі, уносіць прапановы. З лістапада мінулага года на базе спажывецкага кааператыва «Велесаў шлях» стартаваў праект міжнароднай тэхнічнай дапамогі «Крэатыўная вёска: прадпрымальнасць + творчасць + супрацоўніцтва = устойлівае развіццё».