Больш за 200 адораных школьнікаў прадставяць Віцебскую вобласць у фінале рэспубліканскіх прадметных алімпіяд
Летась зборная Віцебскай вобласці заваявала 84 дыпломы пераможцаў.
Карэспандэнт vitvesti.by пабываў у віцебскай гімназіі №8, дзе на базе матэматычнага цэнтра пад кіраўніцтвам заслужанага работніка адукацыі Рэспублікі Беларусь, кавалера ордэна Францыска Скарыны, стваральніка ўласнай аўтарскай школы Міхаіла Волкава да «рэспублікі» рыхтуюцца юныя матэматыкі. Іх прадстаўніцтва традыцыйна самае масавае – гонар вобласці будзе абараняць 21 пераможца абласнога этапу. Прычым 12 з іх падрыхтаваны Міхаілам Мікалаевічам.
Міхаіл Волкаў падрыхтаваў 191 пераможцу рэспубліканскай алімпіяды па матэматыцы і 18 – міжнароднай (некамерцыйнай). Спыняцца на дасягнутым педагог не збіраецца.
«Мае цудоўнікі»
– Вось і мае цудоўнікі, – Міхаіл Волкаў запрашае нас у клас, дзе карпяць над задачамі некалькі дзясяткаў старэйшакласнікаў. – На працягу 21 дня рабяты пагружаны ў матэматыку з раніцы і да паловы пятай вечара. Да абеду вырашаем складаныя заданні заключнага этапу алімпіяды, якія я сабраў з 1992 года. Пасля абеду падводзім вынікі, аналізуем рашэнні задач, вывучаем тэмы, якія не ўваходзяць у школьную праграму, але патрэбныя на рэспубліканскай алімпіядзе. Часта рабяты засіжваюцца даўжэй – захапляюцца. Я тады іх літаральна праганяю дадому. Трэба адпачываць, здароўе даражэй.
Міхаіл Мікалаевіч чалавек заслужаны – педагог-наватар, аўтар і распрацоўшчык многіх вучэбных праграм па матэматыцы, уладальнік двух дыпломаў Акадэміі педагагічных навук СССР першай ступені, быў дэпутатам абласнога Савета дэпутатаў і Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.
Але, нягледзячы на ўсе рэгаліі і званні, ён перш за ўсё настаўнік, для якога праца з дзецьмі і іх поспехі – найвялікшае задавальненне ў жыцці. Прыроджаны педагог – гэта бачна і па зносінах з падапечнымі, якія душы ў ім не чакаюць, і па стаўленні да справы – лабаранцкая матэматычнага цэнтра ў гімназіі №8 хутчэй нагадвае жылы пакой, а не частку вучэбнага кабінета. Настаўнік адразу размяшчае да сябе – усміхаецца і жартуе, хітра прыжмурваецца, пагладжваючы акуратную бараду («Спецыяльна не галюся да канца «рэспублікі» - прымета ў мяне такая» - кажа ён.). Жарты жартамі, а тым часам выхаванцы Волкава сядзяць за задачкамі, якія не кожны студэнт ВНУ адолее.
– Добры настаўнік – гэта араты, – перакананы ён. – Толькі так можна дамагчыся поспеху ў нашай прафесіі. Жывеш школай, дзецьмі – будзе аддача. Галоўнае – выпрацаваць сваю методыку і выразна ёй прытрымлівацца. І абавязкова трэба шанаваць сваё імя.
Сістэма Волкава
Самая вялікая гордасць Міхаіла Мікалаевіча – пераможцы міжнародных некамерцыйных матэматычных алімпіяд. У краіне па пальцах адной рукі можна пералічыць настаўнікаў, чые выхаванцы кожны год заваёўвалі не менш за 10-12 дыпломаў заключнага этапу алімпіяд. А ў 2010-м у Волкава іх было ажно 19!
– Я не зрабіў ніякага адкрыцця, – кажа педагог. – Узяў за аснову метад мэтавых задач Сямёна Шохара-Троцкага, распрацаваны ў 1908 годзе. Сутнасць у тым, што веды ў значнай ступені не перадаюцца ў гатовым выглядзе, а набываюцца ў працэсе пазнавальнай дзейнасці ва ўмовах праблемнай сітуацыі. Я бо вучу не проста механічна вырашаць, а прыёмам мысліцельнай дзейнасці. Усё напрацоўвалася досведам: у свой час зрабіў два выпускі – з 1 па 11 клас. Цяпер адбіраю дзяцей, пачынаючы з 7-га класа. Калі яны гатовыя працаваць і быць паспяховымі – значыць, з 8 класа ўдзельнічаюць у алімпіядным руху. Пры гэтым вельмі важны мікраклімат у класе, сямейная абстаноўка. Я люблю дзяцей, і яны мне адказваюць узаемнасцю, але пры гэтым я досыць строгі.
Сістэма Волкава ў самых агульных рысах выглядае так. Па-першае, праз спецыяльна падабраныя практыкаванні і задачы новы матэрыял падаецца як сістэма вядомых ведаў. Па-другое, вучні знаходзяць заканамернасці і фармулююць гіпотэзы, якія альбо абвяргаюцца, альбо даказваюцца. Па-трэцяе, ствараецца тупіковая сітуацыя, выкліканая неадпаведнасцю паміж наяўнымі ведамі, неабходнымі для рашэння кульмінацыйнай задачы ўрока. Прабелы ў ведах устранюцца пры дапамозе педагога, кемлівага вучня або падручніка – праблемная сітуацыя вырашаецца.
З баксёра ў настаўніка
Мала хто ведае, а вось педагога-наватара Волкава магло і не быць. Мог быць інжынер або трэнер па боксе. Але ўмяшаўся выпадак. Пачалося ўсё з выступлення на першынстве па боксе ў Віцебску, дзе юнага аршанца заўважыў заслужаны трэнер БССР Абрам Брын. Ён і прапанаваў хлопцу, які ў той момант вучыўся ў Магілёўскім машынабудаўнічым інстытуце, перавесціся ў Віцебск.
– Вырашыў ісці ў педінстытут. Для спартсменаў была магчымасць паступаць па спецыяльных «рэктарскіх спісах». Экзамены здаў на «добра» і «выдатна». Дэкан нават потым запрашаў да сябе паглядзець на «баксёра, які матэматыку добра ведае».
Па размеркаванні Міхаіл трапіў у вёску Высокае Аршанскага раёна. Паралельна яшчэ шэсць гадоў займаўся трэнерскай працай — вёў секцыю па боксе ў роднай Оршы. Зрэшты, спартыўны азарт ён перанёс і ў дакладную навуку. Кажа, кожная вырашаная задачка — маленькая перамога над сабой. І ў школьніка трэба фарміраваць псіхалогію пераможцы, чалавека, які прымае рашэнні, а не плыве па цячэнні.
У Высокім маладога педагога ветліва сустрэлі калектыў і кіраўніцтва. Зрэшты, з настаўнікамі Міхаілу Волькаву шанцавала заўсёды. Напрыклад, вялікую ролю ў яго жыцці адыграла выкладчыца ВНУ Марыя Драбкіна, якая разгледзела ў студэнце будучага педагога з вялікай літары. І не памылілася. Вынікі працы ў яго першай школе былі настолькі добрымі, што сюды прыязджалі па вопыт, Волькаў стаў адным з самых юных настаўнікаў-метадыстаў у рэспубліцы. У 1984 годзе яго павысілі – запрасілі ў Віцебск на пасаду інспектара народнай адукацыі ў аблвыканкаме.
- Паседзеў у крэсле чыноўніка два дні і зразумеў – не маё, - успамінае Міхаіл Волькаў. – Звальніўся і ўпаў у неміласць: у Віцебску мне месца настаўніка не знайшлося, а ў былую школу прыйшоў новы педагог. Дапамог выпадак. Як раз адкрывалася новая школа №37, дырэктар падбірала калектыў, а мяне параілі знаёмыя. Узялі, і я апраўдаў давер. У 1988 годзе выйграў Усесаюзныя педагагічныя чытанні, атрымаў дыплом Акадэміі педнавук СССР. Мой вопыт працы з 1988 па 1991 гады экспанаваўся на ВДНГ СССР у раздзеле «Навука і адукацыя». Працую ў гэтай школе, цяпер гэта гімназія №8, да гэтага часу.
Не скардзіцца, а працаваць
Педагагічны стаж Міхаіла Волькава – 41 год, але, па ўласным прызнанні, ён далёка не пенсіянер. Пасля чатырох гадоў парламенцкай дзейнасці вярнуўся ў родную гімназію. І зноў дае вынік. У 2016-2017 навучальным годзе ён падрыхтаваў аднаго пераможцу «рэспублікі», а ў мінулым – чацвярых.
– Дзеці зараджаюць энергіяй, не даюць старэць, – лічыць ён. – Праца ў школе для мяне – гэта здароўе. Я, вядома, працаўнік, але не фанатык. Пры гэтым усё жыццё працаваў з раніцы да вечара, шэсць дзён на тыдзень. Але па вечарах заўсёды быў са сваімі дзвюма дочкамі і жонкай, з якой разам ужо 40 гадоў. Жонка таксама педагог, ужо на пенсіі. Але, напэўна, калі б не яна – не было б педагога-наватара Волькава.
Міхаіл Мікалаевіч – выдатны прыклад для маладых спецыялістаў, многія з якіх, ледзь прыйшоўшы ў прафесію, скардзяцца. На зарплату, дакументацыю, дзяцей…
– Вы думаеце, я спачатку багата жыў? – задае ён рытарычнае пытанне. – Не, вядома. Пры гэтым сядзеў начамі, да ўрокаў рыхтаваўся, вопыт вывучаў, жыў сваёй працай. Таму што трываць не магу халтуры і халтуршчыкаў. Асабліва ў адукацыі.
На думку Міхаіла Волкава, цяпер для беларускіх настаўнікаў створаны цалкам камфортныя ўмовы працы – абноўлены вучэбныя праграмы, з'явіліся сучасныя падручнікі, ёсць мноства магчымасцей для самаразвіцця.
– У адукацыі можна бясконца нешта рэфармаваць, абнаўляць, але ў выніку ўсё залежыць ад канкрэтнага настаўніка ў канкрэтным класе, - лічыць ён. - Настаўнік – адна з самых годных і паважаных прафесій. Толькі трэба ёй адпавядаць, а самае галоўнае – любіць і паважаць дзяцей.