Вялікі патэнцыял для вытворчасці і бізнесу. Інтэрв'ю са старшынёй Віцебскага аблвыканкама Мікалаем Шарснёвым

Віцебшчына вядомая не толькі сваімі азёрамі і фестывалем «Славянскі базар». Гэта яшчэ і буйны прамысловы рэгіён. Аб тым, на чым будуецца і як працуе эканоміка вобласці, часопісу «Дырэктар» распавёў старшыня Віцебскага аблвыканкама Мікалай ШАРСЦЁЎ. 

- Мікалай Мікалаевіч, як вы ацэньваеце эканамічны патэнцыял вобласці, і якія галіны эканомікі ў рэгіёне з'яўляюцца найбольш перспектыўнымі?

- Віцебская вобласць мае рэзервы ва ўсіх сферах эканомікі. Гэта і аграпрамысловы комплекс, дзе ўжо сёння можна ўдвая павялічыць аб'ёмы сельгасвытворчасці, загрузіць магутнасці перапрацоўчых арганізацый, нарасціць аб'ёмы паступлення валютнай выручкі. І прамысловасць, дзе асноўны патэнцыял мы бачым у галінах, якія працуюць на мясцовай сыравіне, - па перапрацоўцы мяса, малака, драўніны, гліны, торфу, вытворчасць якіх у апошнія гады мадэрнізавана або іх мадэрнізацыя завершыцца ў бліжэйшы час.

На жаль, у нас пакуль недастаткова выкарыстоўваецца выгаднае геастратэгічнае становішча вобласці ў адносінах да транзітнага перамяшчэння грузаў. Праз нашу тэрыторыю праходзяць найважнейшыя еўрапейскія транспартныя калідоры, таму рэгіён можа быць задзейнічаны ў трансгранічным праекце Новы шаўковы шлях. Зараз вядзецца праца па добраўпарадкаванні мультымадальнага транспартна-лагістычнага цэнтра ў раёне пас. Балбасава Аршанскага транспартнага вузла з мэтай камбінавання на яго пляцоўцы гандлёвай, лагістычнай і прамысловых зон.  

І, вядома, ва ўсіх сферах эканомікі трэба больш актыўна выкарыстоўваць патэнцыял малога бізнесу. Менавіта гэты сектар прыцягвае ў галіны эканомікі перадавыя тэхналогіі і інвестыцыі, выкарыстоўвае смелыя кіраўніцкія рашэнні. Як прыклад - паспяхова працуюць па кааперацыі з заходнімі партнёрамі таварыствы «Манулі Гідраўлікс Мануфактурынг Бел» і «ЛІНПАК Пекэджынг Іст»; пашыраюць вытворчасці прадпрыемствы «Палімерканструкцыя» і «ВІК-здароўе жывёл»; у бягучым годзе выйдуць на праектныя магутнасці новыя высокаэфектыўныя прадпрыемствы «Мадэрн-Экспа», што выпускае высокатэхналагічнае гандлёвае абсталяванне, і «НАТЫВІТА» - вытворца медыцынскіх прэпаратаў.

 - Раскажыце пра мадэрнізацыю найбуйнейшых прамысловых прадпрыемстваў і галін прамысловасці.

- Арганізацыі вобласці працягваюць работу, накіраваную на стварэнне новых вытворчасцей і мадэрнізацыю дзейных, якія выпускаюць прадукцыю з высокай дабаўленай вартасцю.

Так, для забеспячэння эканамічна эфектыўнай вытворчасці найважнейшых відаў нафтапрадуктаў і сыравіны ў нафтахiмiчным комплексе ААТ «Нафтан» працягвае рэалізацыю Праграмы развіцця на 2011-2015 гг. і на перспектыву да 2020 г. У выніку перапрацоўка нафты ўзрасце да 12 млн т у год, глыбіня перапрацоўкі нафты ў 2021 г. павялічыцца да 91%. З мэтай вытворчасці перспектыўных прысадак і пакетаў прысадак працягваецца мадэрнізацыя на СААА «ЛЛК-Нафтан».

У III квартале 2017 г. запланаваны ўвод у эксплуатацыю Полацкай і Віцебскай ГЭС. Філіял «Папяровая фабрыка «Чырвоная Зорка» ААТ «Светлагорскі ЦКК» вядзе тэхнічнае пераўзбраенне вытворчасці, накіраванае на аптымізацыю працэсу выпуску паперы. У бягучым годзе таксама завершыцца другі этап мадэрнізацыі РВУПТП «Аршанскі льнокамбінат», што дазволіць абнавіць магутнасці па перапрацоўцы доўгага ільновалакна і ільночэсальнай вытворчасці для перапрацоўкі 5,1 тыс. т доўгага ільновалакна, павялічыць вытворчасць ільняной пражы.

Выкананне інвестыцыйнага дагавора ў рамках Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 14.10.2013 г. №467 «Аб мерах па развіцці гарбарна-футравай вытворчасці і вытворчасці абутку» дазволіць наросціць магутнасці холдынгу «Марка» па выпуску абутку ў 2018 г. да 5 млн пар у год, а таксама стварыць магутнасці па выпрацоўцы авечай скуры - 300 тыс. шкур і футравай сыравіны - 250 тыс. штук у год.

У перыяд з 2000 па 2016 г. у мадэрнізацыю мяса- і малочнаперапрацоўчых прадпрыемстваў вобласці было ўкладзена каля 63 млн руб. інвестыцый, што дазволіла стварыць больш за 800 працоўных месцаў. У цяперашні час завяршаецца рэалізацыя буйнога інвестыцыйнага праекта на ААТ «Верхнядзвінскі масласырзавод» (мадэрнізацыя цэха па перапрацоўцы малака з 180 да 240 т у суткі). У ААТ «Глыбоцкі малочнакансервавы камбінат» да канца бягучага года будзе рэалізаваны інвестыцыйны праект па будаўніцтве і мадэрнізацыі цэха, сухой сыроваткі і сухіх малочных прадуктаў.

Рэалізацыя гэтых і іншых мерапрыемстваў па мадэрнізацыі вытворчасцей дазволіць абнавіць тэхналогіі, скараціць выдаткі і ў цэлым павысіць эфектыўнасць дзейнасці прамысловых прадпрыемстваў.

- Як вы ацэньваеце інвестыцыйны патэнцыял вобласці? Якія праекты на тэрыторыі рэгіёну можаце прапанаваць патэнцыйным інвестарам?

- Ва ўмовах скарачэння ўнутраных крыніц фінансавання ў сувязі з узмацненнем грашова-крэдытнай палітыкі і памяншэннем крэдытавання дзяржпраграм, альтэрнатыўнай крыніцай развіцця з'яўляюцца знешнія рэсурсы.

З прыцягненнем прамых замежных інвестыцый на чыстай аснове ў вобласці створаны вытворчасці па выпуску абсталявання для водападрыхтоўкі і водаачысткі, аптычнага кабеля, калцюбінгавага абсталявання для рамонту і аднаўлення газавых і нафтавых свідравін, прысадак да змазачных маслаў, звадкаваных газаў, ветэрынарных і фармацэўтычных прэпаратаў, пажарнай тэхнікі, будаўнічых вырабаў з пластыка, касметычных сродкаў па доглядзе за жывёламі і інш. 

За кошт прамых замежных інвестыцый і крэдытаў замежных банкаў плануецца пабудаваць дзве электрастанцыі - у Бешанковіцкім і Верхнядзвінскім раёнах, каля 10 новых буйных малочнатаварных ферм, 3-4 свінарэпрадуктары, сучасны комплекс па дрэваапрацоўцы, смеццеперапрацоўчы завод.

Частка праектаў рэалізуецца на тэрыторыі свабоднай эканамічнай зоны «Віцебск», дзе плануецца развіваць вытворчасць сучасных упаковачных матэрыялаў, сілавога і аптычнага кабеля, гандлёвага і халадзільнага абсталявання, вымяральных прыбораў, газавых балонаў са шклопластыку. Прэферэнцыйны рэжым СЭЗ дае магчымасць інвестарам знізіць падатковую нагрузку на 40%, што дазваляе з меншымі затратамі запусціць інавацыйныя экспартаарыентаваныя вытворчасці.

- Якая дынаміка знешняга гандлю Віцебскай вобласці? З якімі краінамі наладжана найбольш эфектыўнае супрацоўніцтва, якія галіны з'яўляюцца лідарамі па аб'ёмах экспартных паставак?

- Статыстыка знешняга гандлю Віцебскай вобласці шмат у чым вызначаецца сітуацыяй, якая звязана з пастаўкамі нафты на перапрацоўку ў ААТ «Нафтан» і наступным вывазам прадукцыі прадпрыемства за мяжу.

Пры спрыяльнай кан'юнктуры на знешніх рынках знешнегандлёвы абарот вобласці з улікам работы нафтахімічнага комплексу можа складаць да 7 млрд дал. (улічваючы адгрузкі нафтапрадуктаў, выпрацоўваемых ААТ «Нафтан» праз ЗАТ «Беларуская нафтавая кампанія»). Без нафтапрадуктаў знешнегандлёвы абарот вобласці ў 2016 г. склаў 2,5 млрд дал., у тым ліку экспарт - 1,5 млрд дал.

Прадпрыемствамі рэгіёну экспартуецца шырокі асартымент вырабаў (каля 700 таварных пазіцый). Па групах тавараў можна вылучыць у першую чаргу мясныя і малочныя тавары (доля ў экспарце 22,5%), вырабы з палімераў і хімічных прадуктаў (17,3%), тэкстыльныя (12%), машыны і абсталяванне (звыш 8,5%), будматэрыялы (6,2%), абутак (каля 6%).

У 2016 г. экспарт тавараў ажыццяўляўся ў 87 дзяржаў. Пры гэтым былі істотна павялічаны аб'ёмы паставак у краіны Блізкага Усходу (рост у 3,7 раза), Азіі (у 1,5 раза), Афрыкі (у 1,3 раза), ЕАЭС (тэмп росту - 105,1%), у тым ліку ў Расійскай Федэрацыі (105,8%). Скараціліся пастаўкі ў краіны ЕС (на 27%) і Амерыкі (-51,3%).

У бягучым годзе ў параўнанні з I кварталам 2016 г. адзначаецца рост замежных продажаў у 1,8-1,9 раза. Шматразова павялічыўся экспарт у Вялікабрытанію, Данію, Аўстрыю, Італію, Нідэрланды. Пры гэтым неабходна адзначыць, што доля тавараў з невысокай ступенню перапрацоўкі ў агульным аб'ёме экспарту паступова зніжаецца: калі ў 2016 г. яна складала 42%, то ў I квартале 2017 г. - 35%. У выніку прадпрыемствамі вобласці дадаткова зароблены 65 млн дол.

Сярэднегадавы аб'ём імпарту тавараў з улікам нафтаперапрацоўкі дасягае 3,5 млрд дол. У структуры імпарту 83,5% складаюць так званыя прамежкавыя тавары, прызначаныя для далейшай перапрацоўкі (палімеры, бялковае, тэкстыльнае хімічнае сыравіна, метал), 7,5% - інвестыцыйны экспарт, 9% - спажывецкія тавары.

За студзень-сакавік 2017 г. вобласцю выраблена імпартазамяшчальнай прадукцыі на 98 млн дол., або 104,6% да адпаведнага перыяду мінулага года. Умоўная эканомія валютных сродкаў за кошт пастаўкі прадукцыі на ўнутраны рынак склала 16,5 млн дол. Прычым у структуры мерапрыемстваў па імпартазамяшчэнні прадукцыя, вырабленая суб'ектамі малога і сярэдняга бізнесу, займае 60%!

- Віцебшчына - самы паўночны рэгіён краіны, што азначае пэўную спецыфіку ў арганізацыі сельскагаспадарчай вытворчасці. Раскажыце, як працуе аграрны сектар вобласці?

- Аграрны сектар у нас сёння прадстаўлены 261 сельскагаспадарчай арганізацыяй, 4 мяса-, 8 малоч- і 5 збожжаперапрацоўчымі прадпрыемствамі. У структуры пасяўных плошчаў сельскагаспадарчых культур па 45% адведзена збожжавым і зернебабовым, а таксама кармавым культурам, 1,5% - лён. У валавым рэгіянальным прадукце вобласці від эканамічнай дзейнасці «Сельская, лясная і рыбная гаспадарка» займае парадку 10-12%.

У бягучым годзе сельгасарганізацыі вобласці забяспечваюць станоўчую дынаміку вытворчасці. Тэмпы росту выпуску валавой прадукцыі ў сельскагаспадарчых арганізацыях за студзень-красавік склалі 106% да ўзроўню аналагічнага перыяду 2016 г. Гэта лепшы вынік сярод усіх абласцей рэспублікі! Тэмпы росту выручкі апярэджваюць рост сабекоштаў, дзякуючы таму, што сельгасарганізацыі ў I квартале 2017 г. знізілі затраты на 5,1%. У выніку рэнтабельнасць продажаў з «мінусавай» у мінулым годзе выйшла на станоўчую, а колькасць стратных арганізацый у параўнанні са студзенем-сакавіком 2016 г. скарацілася на 29.

З мэтай павышэння эфектыўнасці сельскагаспадарчай вытворчасці Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 25.08.2016 г. №320 «Аб развіцці сельскагаспадарчай вытворчасці Віцебскай вобласці» створаны 4 інтэграваныя структуры. Яны аб'ядналі ў адну юрыдычную асобу вытворцаў сельскагаспадарчай сыравіны, перапрацоўку і збыт канчатковай прадукцыі. Гэта спрыяе развіццю прадпрыемстваў харчовай прамысловасці, павелічэнню загрузкі вытворчых магутнасцей па выпуску прадуктаў харчавання, напояў і мясамалочнай прадукцыі. У выніку за 4 месяцы 2017 г. тэмпы росту вытворчасці валавой прадукцыі ў сельскагаспадарчых арганізацыях інтэграваных структур склалі 114,8%. У бягучым годзе плануецца аб'яднаць прадпрыемствы, якія ўваходзяць у інтэграваныя сістэмы.

Акtyўна працуе ў вобласці і Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 04.07.2016 г. №253 «Аб мерах па фінансавым аздараўленні сельскагаспадарчых арганізацый». У цяперашні час прапрацоўваецца пытанне аб магчымасці фінансавання (крэдытавання) Банкам развіцця Рэспублікі Беларусь, Беларусбанкам, Банкам Кітая і чэшскім інвестарам будаўніцтва 10 новых малочнатаварных ферм і 4 свінаводчых рэпрадуктара.

- Як рэалізуецца ў рэгіёне Праграма дзяржаўнай падтрымкі малога і сярэдняга прадпрымальніцтва ў Рэспубліцы Беларусь на 2016-2020 гг.? Якія праблемныя пытанні ўзнікаюць пры гэтым?

- Фінансавая падтрымка гэтага сектара эканомікі ажыццяўляецца ў адпаведнасці з Дзяржаўнай праграмай «Малое і сярэдняе прадпрымальніцтва ў Рэспубліцы Беларусь» на 2016-2020 гг., зацверджанай пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 23 лютага 2016 г. №149 і Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 21 мая 2009 г. №255 «Аб некаторых мерах дзяржаўнай падтрымкі малога прадпрымальніцтва».

Сродкі з абласнога бюджэту на падтрымку прадпрымальніцтва ў 2016 г. вылучаліся па трох напрамках: фінансавая падтрымка суб'ектаў малога прадпрымальніцтва, садзейнічанне развіццю інфраструктуры падтрымкі малога і сярэдняга прадпрымальніцтва, інфармацыйнае забеспячэнне малога і сярэдняга прадпрымальніцтва. Была аказана падтрымка суб'ектам малога прадпрымальніцтва ў выглядзе кампенсацыі расходаў, звязаных з удзелам у выставачна-кірмашовых мерапрыемствах.

Асноўны аб'ём фінансавай дапамогі гэтаму сектару эканомікі ў вобласці складаюць сродкі, што вылучаюцца ў выглядзе субсідый для рамонту будынкаў, набыцця камп'ютарнай і капіравальна-множыльнай тэхнікі. Такая падтрымка спрыяла забеспячэнню прыросту аб'ёмаў і павышэнню якасці паслуг, аказаных суб'ектам малога і сярэдняга прадпрымальніцтва. Бюджэтныя сродкі таксама накіроўваліся на інфармацыйнае забеспячэнне - шляхам прадастаўлення і актуалізацыі даведачных прававых сістэм і на правядзенне нацыянальнага конкурсу «Прадпрымальнік года».

- Раскажыце пра турыстычны патэнцыял Віцебшчыны. Што робіцца для прыцягнення беларускіх і замежных турыстаў?

- Сёння ў вобласці ёсць усе магчымасці для таго, каб добра правесці час у любы сезон: унікальная гісторыка-культурная спадчына, багатая прырода, пастаянна ўдасканальваецца сэрвіс і зручная лагістыка. У нас налічваецца больш за 3 тыс. помнікаў археалогіі, архітэктуры, гісторыі і культуры. Віцебшчына - гэта цэнтр Беларускага Паазер'я. Тут размешчана самая буйная ў краіне азёрная група - Браслаўскія азёры. Па колькасці рэк і азёр рэгіён займае першае месца ў рэспубліцы, прычым дзяржаўны прыродна-запаведны фонд уключае больш за 300 аб'ектаў, якія займаюць плошчу ў 9,5% тэрыторыі. Сярод іх - Бярэзінскі біясферны запаведнік, нацыянальныя паркі «Браслаўскія азёры» і «Нарачанскі», 86 заказнікаў і 238 помнікаў прыроды рэспубліканскага і мясцовага значэння. Лясныя багацці спрыяюць развіццю і росту папулярнасці паляўнічага турызму. Больш за 60 паляўнічых гаспадарак арандуюць паляўнічыя ўгоддзі агульнай плошчай 3,5 млн га і прадастаўляюць паляўнічым поўны спектр паслуг.

Асаблівай папулярнасцю ў замежных турыстаў і жыхароў Беларусі карыстаюцца нашы здраўніцы. Іх перавага - добрае суадносіны цаны і якасці, сучасная медыцынская база і высокакваліфікаваныя спецыялісты.

Значная праца праведзена ў частцы стварэння інфраструктуры турызму. Сёння ў нас функцыянуе 108 санаторна-курортных і аздараўленчых арганізацый на 5 тыс. месцаў (9 санаторыяў, уключаючы дзіцячы, 1 дзіцячы рэабілітацыйна-аздараўленчы цэнтр, 2 аздараўленчыя комплексы, 96 іншых аздараўленчых арганізацый). Толькі ў апошнія гады ўведзены ў эксплуатацыю турыстычныя комплексы «Свечанка» і Green Club, гасцініца «Браслаў-атэль», пансіянат «Лясное-Рудня», элітны турыстычны комплекс «Чырвоны бор». У 2016 г. пабудаваны новы санаторый «Пліса» з ультрасучаснай лячэбнай базай, аформлены ў еўрапейскім стылі.

На аўтадарогах вобласці штогод з'яўляюцца новыя аб'екты прыдарожнага сэрвісу (цяпер іх 242), будуюцца кемпінгі і стаянкі. Маецца 107 гасцініц і аналагічных сродкаў размяшчэння з адначасовай умяшчальнасцю амаль 6 тыс. месцаў. Вобласць займае другую радок у нацыянальным рэйтынгу па колькасці сельскіх сядзіб - 606.

Штогод праводзіцца нямала цікавых, яркіх мерапрыемстваў - фестываляў і святаў, на якія прыязджае ўсё больш замежных гасцей. Сусветным брэндам і сімвалам сталіцы нашай вобласці стаў Міжнародны фестываль мастацтваў «Славянскі базар у Віцебску».

Усе пералічаныя фактары спрыяюць развіццю ўнутранага і ўязнога турызму. Сёння разнастайныя праграмы экскурсій і тураў па тэрыторыі вобласці прапануюць 135 турыстычных арганізацый, у якіх працуюць 250 прафесійных экскурсаводаў і гідаў-перакладчыкаў. У 2016 г. колькасць унутраных арганізаваных турыстаў склала больш за 95 тыс. чалавек, павялічыўшыся ў параўнанні з 2015 г. у 1,6 раза. У складзе экскурсій і тураў рэгіён наведалі звыш 34 тыс. замежных турыстаў з 39 краін свету. Іх колькасць у параўнанні з папярэднім годам павялічылася на траціну.

Экспарт турыстычных паслуг у рэгіёне ў 2016 г. дасягнуў 12,1 млн дол., або 106,4% да 2015 г. Прычым удзельная вага турыстычных паслуг у агульным аб'ёме экспарту паслуг вобласці ў 2016 г. у параўнанні з папярэднім годам павялічылася амаль на траціну і склала 8,8%.

Мікалай ЗАГОРСКІ, часопіс "Дырэктар".