Браслаўшчына: азёрны край прыцягвае не толькі дзіўнай прыродай і таленавітымі крэатыўнымі людзьмі

У каралях блакітных азёр

Жамчужынай Беларускага Паазер’я называюць Браслаў. У суботу сюды з’едзецца мноства гасцей — у горадзе пройдзе абласны фестываль-кірмаш «Дажынкі-2019».

Браслаў апраўляюць каля трохсот азёр. Самае вялікае — Дрывяты. Яно падобна на мора. На Браслаўшчыне як нідзе разумееш, чаму Беларусь называюць сінявокай, — водная роўнядзь у наваколлі турыстычнага гарадка перавышае 40% плошчы. Тут водзіцца каля 30 відаў рыб, сярод якіх вугор, судак, шчупак, навага. На самым чыстым возеры Валос Паўднёвы вада праглядаецца на 10 метраў у глыбіню.

Каб палюбіць Браслаў, дастаткова прыехаць адзін раз і забрацца на гару Маяк. Вы пагодзіцеся з тым, што чулі ад іншых і чыталі ў пуцеводніках: гэта неапісальна. Можа, курорта ў Браславе няма, але магія адназначна ёсць. Вы абавязкова туды вернецеся. А нашы героі зробяць усё, каб вам было чаму здзівіцца.раз на два тыдні, не часцей.


Затое казуль і аленяў вы абавязкова сустрэнеце, а лісы тут амаль як коткі бегаюць, нават машын не баяцца: за паўгадзіны мы штук тры сустрэлі. У вальерах каля парку ёсць мядзведзь, ваўкі, плямістыя алені і лянівы дзік, які ўсім фатографам пазіруе лежачы. У будучым годзе тут з'явяцца дзіцячая пляцоўка, лодачная станцыя і іншыя выгоды для турыстаў. Ды і без жывёл тут ёсць на што паглядзець — ад пейзажаў дух захоплівае.

У мінулым годзе на базах нацпарка адпачылі 4 тысячы нашых і замежных турыстаў. Усяго ў 2018-м Браслаўскія азёры наведалі 25 тысяч чалавек. 

Драйв, кайф і рызыка 

Як у маленькіх гарадах нараджаюцца вялікія фестывалі? Браслаўчанін Яўген Лабуць, адзін з арганізатараў вядомага на ўсю краіну Viva Braslav Open Air, дакладнага адказу на гэтае пытаннерас не ведае: 


— Тут складаная механіка. Заканамернасць нейкіх падзей, выпадковых і невыпадковых. Усё супала — час, месца, людзі. У першы год мы проста правялі дыскатэку на гарадскім стадыёне пры падтрымцы міжнароднага праекта «Бела Дзвіна». Аглядаючыся назад, магу сказаць, што мерапрыемства дэ

лалось літаральна на каленцы, мы надрукавалі 600 білетаў і ніяк не чакалі, што прыйдзе больш за дзве тысячы чалавек. Разуменне многіх рэчаў прыйшло пазней. Ёсць нейкія рызыкі, часам лепш хоць нейкі досвед мець. Выратавала тое, што стваралі фестываль разам з братам. Усё ж такі блізкі сваяк, поўны давер, і добрая каманда побач.


Тады, у 2013 годзе, Жэня быў самым маладым у Віцебскай вобласці начальнікам раённага аддзела спорту і турызму, штосьці разумеў у арганізацыі масавых мерапрыемстваў, а Алег Лабуць працаваў у Мінску і проста пагадзіўся дапамагчы старэйшаму брату правесці ў родным горадзе «нешта для моладзі». Гады тры Лабуці не думалі, што на фестывалі можна зарабіць:

— Гэта было хобі. Шукалі спонсараў, прывозілі абсталяванне і нейкага артыста. Выйшлі ў плюс — ну і супер, — кажа Жэня. — Аднойчы саліст гурта «Без Білета» Віталь Артыст сказаў, што тут усё можна раскачаць па-сапраўднаму. Мы якраз пад'язджалі да стадыёна — ён у нізіне размешчаны — я ўбачыў зверху танцуючую натоўпу. Тыя мурашкі памятаю да гэтага часу.


За шэсць гадоў бюджэт і колькасць удзельнікаў Viva Braslav вырасла ў 10 разоў. Колькасць гасцей свята ў тры разы перавышае колькасць жыхароў Браслава. Спартыўна-музычны фестываль называюць беларускай Ібіцай і адным з галоўных музычных уік-эндаў краіны. 

Для братоў фестываль ператварыўся ў працу, для горада — у самае маштабнае мерапрыемства года. 

 — А што вам казала мама? 

— Спачатку нічога. Думала, што гэта ўсё ненадоўга. Потым, калі стала даведвацца нейкія лічбы па затратах, хапалася за галаву: «Навошта вам гэта? Купіце вы лепш сабе машыну». Але нам хацелася развіваць, мы кожны год вучыліся чамусьці новаму. Гэта такі драйв. Можна, вядома, купіць жыллё і машыну. Але гэта ўсё можна зрабіць потым. 


Спытаць у Жэні, што думае пра праект улада, я не паспела — на скрыжаванні мы сустрэлі старшыню Браслаўскага райвыканкама Аляксандра Баданіна: 

— Хлопцы малайцы. Ім удалося стварыць культурны брэнд —ради фестывалю тысячы людзей едуць у Браслаў, горад стаў папулярнейшы, шыльда «Viva Braslav» стала месцам фотазоны, яе пазнаюць па ўсёй краіне. Спадзяюся, фестываль стане пасылам і для іншых карысных пачынанняў.


А што, можа, і знойдзецца сярод 30 тысяч гасцей будучы ці цяперашні інвестар, які возьме і пабудуе тут санаторна-курортны комплекс? Пажывём — убачым. Калі пашанцуе, то і адпачнем. Бо хто мог падумаць яшчэ 6 гадоў таму, што тысячы людзей будуць плаціць грошы за тое, каб паслухаць музыку на пляжы і пераначаваць у палатцы за 240 кіламетраў ад Мінска?

На хлебным месцы 

Пекар Уладзімір Свірыдзенка — мясцовая знакамітасць. Яго румяныя галоўкі і хлебамабіль паказалі ўсе беларускія тэлеканалы. «Наютубіліся», як тут жартуюць, і пастаянныя пакупнікі. А іх у пачаткоўца-бізнэсоўца хапае: за паўгадзіны, што мы правялі ля прылаўка, прыйшло чалавек дзесяць. Лепш за ўсё бралі белыя пшанічныя галоўкі, некаторыя і па дзве. Шмат хто, асабліва моладзь, адразу адломліваў цёплую скарынку. Мы з фотакорам таксама не ўтрымаліся.


— Сам-то ты хлеб любіш? — пытаюся ў прадаўца.

— Не той, які прадаю. Самую папулярную пазіцыю пяку ўжо каля трох гадоў. За гэты час смак настолькі прыеўся, што для сябе гатую нешта іншае.

— А што табе падабаецца больш — гатаваць ці мець зносіны з пакупнікамі?

— Усё люблю рабіць. Гэта ж шмат стадый — замес цеста, працэс ферментацыі, раздзелка, выпечка, і такіх цыклаў шмат за ноч. Калі задумацца, гандаль — гэта ўжо адпачынак. Працуеш, працуеш, а тут расслабляешся і маеш зносіны з людзьмі. Атрымліваеш не толькі грошы за сваю працу, але і мора станоўчых эмоцый. Яны ж распавядаюць, як было смачна, як дзіцяок сухамятку з'еў цэлы бохан. Учора амерыканцы па хлеб прыходзілі. Мінулым летам мой хлеб з'ехаў ва Уладзівасток. Былі хлопцы з Мурманска, тры скрынкі батонаў у дарогу замовілі. Даехалі да Верхнядзвінска, тэлефануюць: «Слухай, трэці няма ўжо, можа, яшчэ ў цябе ёсць хлеб?»


Дамашняй выпечкай Уладзімір захапляўся і раней, але зарабляў сталярнай справай. Тры гады таму зламаў нагу. Месяцы ў гіпсе падштурхнулі да эксперыментаў з хлебапякарняй. Усе хвалілі. Указ Прэзідэнта ад 19 верасня 2017 года № 337, які прадугледжвае прэферэнцыі для індывідуальных прадпрымальнікаў, падштурхнуў і Валодзю ператварыць хобі ў бізнес. І вось ужо год, як ён цешыць браслаўчан і гасцей горада свежым хлебам. Ён, дарэчы, бізнесам сваё занятак не называе, кажа сціпла «рамяство». Цяпер рыхтуецца да сезона дажджоў, перабраўся ў іншае месца, пад дах, і збіраецца пашырыць асартымент:

— Летам гандаль ідзе бойка, а ў міжсезонне ёсць час іншыя рэцэпты паспрабаваць. Хачу грэчневы хлеб зрабіць, і наогул цёмнага не хапае. 

— Што ж тады ў тваёй справе самае цяжкае? 

— Адзіная праблема — сон. Каб да 12 гадзін прыйсці на рынак, пяку ўсю ноч. Спаць стараюся з шасці вечара да паўночы. Прывык амаль. Можа, гэта пафасна прагучыць, але калі займаешся любімай справай у любімым горадзе, то аддаеш яму ўвесь свой час і не стамляешся.

Пляці сваю гісторыю

Рамеснікаў і таленавітых людзей у Браславе шмат. Але народны майстар, прадстаўнік дынастыі, адзін — Уладзімір Лук'янец. Як і яго бацька, ён пляце мэблю з мясцовай лазы. Вырабы можна ўбачыць у Музеі традыцыйнай культуры, што размясціўся ў будынку каменнага млына. Там ёсць нават ложак, а ў гасцініцы, якая прыбудавана да музея, стаяць крэслы — візітная картка Уладзіміра Канстанцінавіча. Але цяпер ён робіць іх крыху інакш: 

— Адзін таварыш купіў хутар тут і на гарышчы знайшоў крэслы. Брудныя, зламаныя, ім было гадоў па 45. Прывез мне і пытаецца:«Можна адрамантаваць?» А я яму: «Лепш новыя зрабіць». Адмовіўся. Два разы я іх адмываў у ванне ў гарачай вадзе, жонка трывала. Памяняў ножкі, пачыніў. І вырашыў зняць меркі — вельмі ўжо зручныя. Стаў рабіць, вазіць на выставы — ні ў каго такіх не бачыў. 


— І лазу самі здабываеце?

— А хто? Хутка ліст ападзе, тады можна нарыхтоўваць. Лаза для мэблі расце ў поймах Дзвіны. Выган часам да двух метраў да восені бывае, калі бабры не згрызуць. На машыне да ракі не даедзеш. Пайшоў, снапок звязаў кілаграмаў 20 — 25, на плечы — і наперад паўкіламетра, часам і кіламетр трэба цягнуць. Штук 50 снапоў нарыхтую — будзе чым зімой заняцца. Трэба лазу зварыць, ашкурыць, падрыхтаваць да працы. Высушыць і разабраць па памерах і тую, якая ў справу пойдзе, размачыць, потым ужо з ёй працаваць.

Пляце Уладзімір Канстанцінавіч і кошыкі, і падстаўкі для кветак, і скрынкі для захоўвання рознага начыння, але больш за ўсё любіць мэблю рабіць. Розны матэрыял, розная тэхніка пляцення і фантазіі больш трэба. Майстэрня — на гарышчы. Вось ужо 20 гадоў сядзіць там кожны дзень і ўспамінае, як бацька казаў: вучыся лепш, няма чаго табе кошыкі плясці. А ён і бацьку слухаў і на пальцы глядзеў уважліва. Калі ў школу прыйшоў працаваць, вырашыў з дзецьмі падстаўкі для кветак рабіць, потым мэблю пачаў плясці. Сына прывабіў да сямейнай традыцыі. Упэўнены, што бацька дзякуючы карыснаму хобі да 90 гадоў пражыў, а цяпер яму лаза жыць дапамагае. 

«Маяк» для Валянціны

Галоўны аграном вядучай у раёне гаспадаркі «Маяк Браслаўскі» Валянціна Таўкінь прыехала ў гэтыя краі больш за 30 гадоў таму. Яе, маладзенькую выпускніцу Горацкай сельгасакадэміі, літаральна выкупілі ў аднаго калгаса з Бранскай вобласці:

— Спачатку я сама сюды напрасілася, хацела Віцебскую вобласць паглядзець. Іншыя бачыла, а тут не была. Вучылася добра, на размеркаванне заходзіла першай. «Маяк» і «Цецеркі» былі віцебскія. «Якая назва прыгожая, — сказалі ў камісіі, — давай у «Маяк». З мужам будучым тут пазнаёмілася. Мы, праўда, на Браншчыне збіраліся жыць, там нас дом чакаў, мужа — машына ад гаспадаркі, бацька мой быў упэўнены, што я дадому вярнуся. Толькі прыехалі ў Браслаў звальняцца, старшыня мяне ў машыну — паедзем, дом пакажу. Уяўляеце? Аграном быў класны тады, Анатоль Паўлавіч Галай, угаварыў застацца. Пасля практыкі студэнцкай яны з кіраўніком не забылі мяне, чакалі. Потым даведаліся пра стыпендыю ад маёй роднай гаспадаркі, грошы ім вярнулі.


Увогуле, узяла Валя суткі на раздум'і і засталася ў Браславе. Ліст дадому напісала, толькі перад бацькам, кажа, усё жыццё было сорамна. А бо ён яе аграномам і зрабіў: брыгадзірам працаваў, цягаў дачку за сабой па палях, па лясах, па дарогах. 

Улюбілася яна ў вёску назаўжды, не можа жыць без рэчкі, дрэў, агарода, нарыхтовак і вечнага абарачэння слоікаў. Нават карову трымае дагэтуль! Адзіная, між іншым, з усіх 15 спецыялістаў, якія на планеркі прыходзяць. 

Калі паспявае ўсё, незразумела — з красавіка і да Новага года дадому толькі начаваць прыходзіць. Гаспадарка велізарная, больш за 7 тысяч гектараў ворнай зямлі, кожны дзень галоўны аграном намотвае па палях кіламетраў 200, і ведае, што ўраджай не атрымліваюць, а вырошчваюць: 

— Зямлю не падманеш. Не пакладзеш у яе — не атрымаеш. Мелі мы ўраджайнасць сярэднюю і 36 цэнтнераў, і 42, калі на гектар угнаеннрэній уносілі па 340 — 380 кілаграмаў. А цяпер уносім палову! Запасу ніякага ў глебе няма. Хімпраполка і догляд — добра, але без мікраэлементаў высокіх вынікаў не чакай. Ды і клімат робіць сваё. Сёлета сто дзён запар не было дажджу. Моцна пацярпелі азімыя, рапс. Але сярэднюю ўраджайнасць мы маем 27,8 — не ніжэй абласной.


Браслаўскія палі аграном называе балалайкамі — маленькія яны вельмі. На радзіме ў яе раўніны, ад аднаго краю поля да другога ехаць трэба паўтары гадзіны. А тут тэхніку спецыяльную купляюць, каб сярод кустоў узараць паўтары гектара. Але ніводнага дня не шкадавала Валянціна Віктараўна аб сваім выбары:

— Езджу на радзіму часта, цягне мяне туды моцна. Даўно бачу: гіне там сельская гаспадарка, не хацела б тут да такога дажыць.

Пакуль такія фанаты ёсць на вёсцы, не памрэ вёска. А ў «Маяку» ў галоўнага агранома не так даўно маладая памочніца з'явілася. Ужо паверце, побач з Валянцінай Таўкінь няма ў яе ніводнага шансу разлюбіць прафесію.