Брэнды роднага краю: чым славіцца Наваполацк
З невялікага моладзевага пасёлка дзякуючы карпатлівай добрасумленнай працы жыхароў горад ператварыўся ў буйны квітнеючы, ажыўлены населены пункт. Сёння яго сучасныя новабудоўлі і двары патанаюць у зеляніне, іх упрыгожваюць новыя архітэктурныя і дэкаратыўныя формы. Горад з колькасцю насельніцтва каля 99 тысяч вядомы таксама дасягненнямі ў адукацыі і навуцы, культуры і спорце.
Музеі, бібліятэкі, паркі адпачынку і палацы культуры, стадыёны, басейны, спартыўныя комплексы, валейбольныя і баскетбольныя пляцоўкі — усё гэта робіць цікавым вольны час гараджан. Навапалачане вельмі любяць свой горад і штодня стараюцца, каб нафтаград стаў яшчэ прыгажэйшым.
Невыпадкова герб Наваполацка ўпрыгожвае белая кутасік — яна сімвалізуе прыгажосць і абнаўленне. Паводле легенды, кветка валодае чароўнымі ўласцівасцямі і дае сілы чалавеку, які знайшоў яе з добрымі думкамі.
Першынец нафтаперапрацоўкі краіны
Пярвічкі ААТ «Нафтан» апынуліся ў ліку пераможцаў абласнога і галіновага рэспубліканскага аглядаў-конкурсаў на лепшую арганізацыю работы па ахове працы за 2021 год.
На найбуйнейшым нафтахімічным комплексе Беларусі з прычыны яго спецыфікі да пытання бяспекі працы падыходзяць з асаблівай адказнасцю і выконваюць усе патрабаванні – у гэтым напрамку актыўна працуюць і заводскія спецыялісты, і прафсаюзныя арганізацыі, растлумачылі на прадпрыемстве.
ААТ «Нафтан», якое стаяла ля вытокаў авангарднай галіны народнай гаспадаркі краіны, – найбуйнейшы брэнд Наваполацка, горадаўтваральнае прадпрыемства, дзякуючы якому горад з'явіўся на карце Беларусі. Будаўніцтва завода пачалося летам 1958 года, а 9 лютага 1963-га тут атрымалі першы беларускі бензін – гэты дзень лічыцца днём нараджэння «Нафтана».
Першапачаткова прадпрыемства перапрацоўвала 2 млн т нафты ў год. З гадамі нарошчвала магутнасці, удасканальвалася. За дасягнутыя поспехі ў 1971 годзе НПЗ быў узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга. У 1980-м ААТ «Нафтан» дасягнула піка магутнасці перапрацоўкі нафты – 25 млн т. У 2008 годзе да яго было далучана ААТ «Палімір», якое сёння паспяхова працуе на рынку хімічных прадуктаў, запатрабаваных у многіх краінах у самых разнастайных галінах прамысловасці: вытворчасці кабеля, перапрацоўцы пластмас, упаковачных матэрыялаў, вырабе дываноў, тэкстылю, трыкатажу, штучнага футра, вытворчасці бытавой хіміі.
У ААТ «Нафтан» на плошчы каля 1500 га размешчаны каля 50 асноўных і дапаможных цэхаў і вытворчасцей. Больш чым за 60 гадоў тут перапрацавана каля 700 млн т нафты, частка прадукцыі ідзе на экспарт. Акцыянернае таварыства вырабляе розныя віды паліва, масла змазачныя і бітумы, араматычныя вуглевадароды і прадукты нафтахіміі.
Выпуск высакаякаснай прадукцыі – сыравіны для многіх галін айчыннай і замежнай прамысловасці – забяспечвае зладжаная праца калектыву. З «Нафтанам» звязаны лёсы дзесяці тысяч работнікаў і іх сем'яў, самаадданая праца трох пакаленняў нафтаперапрацоўшчыкаў, мантажнікаў, будаўнікоў.
Кіраўніцтва клапоціцца пра здароўе сваіх супрацоўнікаў падчас працоўнага працэсу, стараецца падтрымліваць і зрабіць іх жыццё цікавым. У інфраструктуру прадпрыемства ўваходзяць санаторый, медыцынская служба, турысцкая база «Якаўцы», дзіцячы аздараўленчы лагер «Камета», Палац культуры, спорткомплекс.
– Намаганні нашага шматтысячнага калектыву накіраваны на павышэнне канкурэнтаздольнасці, рост эфектыўнасці, тэхнічнага ўзроўню, надзейнасці і бяспекі вытворчасці. Мы усведамляем адказнасць перад заводчанамі, спажыўцамі прадукцыі, а таксама насельніцтвам, якое пражывае ў рэгіёне, за захаванне спрыяльнага навакольнага асяроддзя, рацыянальнае выкарыстанне прыродных рэсурсаў і экалагічную бяспеку аб'екта, – запэўніў генеральны дырэктар ААТ «Нафтан» Андрэй Сойка.
Захоўваючы гістарычную спадчыну
Музей гісторыі і культуры – адна з вядучых культурных устаноў горада – адыгрывае вялікую ролю ў захаванні гісторыка-культурнай спадчыны рэгіёна. Да 77-годдзя Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне тут адкрыта тэматычная выстава «Апошнія і першыя».
У экспазіцыю ўвайшлі біяграфічныя дакументы, лісты франтавікоў, лёс якіх пасля Перамогі быў звязаны з маладым горадам, узнагароды, іншыя аўтэнтычныя прадметы, якія перадаюць дух эпохі.
Наведвальнікі афіцыйнага сайта музея могуць убачыць рарытэтную віртуальную выставу «Вызваленне Еўропы», прадастаўленую Цэнтральным музеем Вялікай Айчыннай вайны 1941–1945 гг. на Паклоннай гары ў рамках пагаднення аб супрацоўніцтве.
У філіяле ў мікрараёне Бароўка прадстаўлена экспазіцыя «Гісторыя воінскай славы».
Музей быў адкрыты ў 1968 годзе як гарадскі музей працоўнай славы. Сёння яго залы распавядаюць пра гісторыю ўзнікнення нафтаграда, яго прадпрыемствы і ўстановы, спартыўныя дасягненні наваполачан. Унікальная экспазіцыя прысвечана нараджэнню і развіццю нафтахімічнай галіны ў Беларусі. Сярод рэдкіх экспанатаў – колба з першым беларускім бензінам, першы атрыманы ў краіне поліэтылен. Гордасць музея – маштабны макет сучаснага Наваполацка. Тут таксама можна ўбачыць інсталяцыю школьнага класа савецкага часу – з партамі, чарніліцамі, глобусамі і драўлянымі рахункамі, спартыўную форму першага алімпійскага прызёра ў гісторыі Беларусі біятланісткі Святланы Парамыгінай і многае іншае.
Супрацоўнікі надаюць вялікую ўвагу грамадзянска-патрыятычнаму выхаванню, грунтуючыся на асаблівасцях свайго рэгіёну. Праводзяць экскурсіі па экспазіцыі «Горад маёй юнацкасці», сустрэчы з вядомымі і цікавымі людзьмі, інтэрактыўныя гульні на патрыятычную і экалагічную тэматыку, музейна-педагагічныя заняткі.
Аплот студэнцтва
Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт, тры корпусы якога знаходзяцца ў Наваполацку, займае восьмую пазіцыю сярод 50 ВНУ рэспублікі. Універсітэт, у якім гарманічна спалучаюцца тэхнічная і сацыягуманітарная адукацыя, навука і бізнес, навучанне і выхаванне, прыцягвае моладзь з розных куткоў Беларусі і іншых краін. 16 – 19 мая ПДУ шырока і ўрачыста адзначыў 54-годдзе яго найноўшай гісторыі.
Важнай падзеяй свята стала ўручэнне спецыяльнай універсітэцкай прэміі «Крыніца ведаў». Па чырвонай дарожцы крочылі лаўрэаты – лепшыя прадстаўнікі розных сфер дзейнасці ВНУ: кіраўнікі, выкладчыкі, маладыя навукоўцы, студэнты, спартсмены. У межах урачыстасці прайшлі акцыі, канцэрты, універсітэцкі велапрабег, адкрыцці вучэбна-навуковых лабараторый, турыстычны фестываль супрацоўнікаў і інш.
Сёння ў ПДУ навучаюцца звыш 6 тыс. студэнтаў, з іх больш за тысячу – з 19 краін свету. Універсітэт вядзе падрыхтоўку па 14 сумесным адукацыйным праграмах з замежнымі ВНУ-партнёрамі з Узбекістана, Таджыкістана, Партугаліі і Латвіі, у тым ліку па унікальных для Беларусі спецыяльнасцях: «хімічная тэхналогія прыродных энергетычных рэсурсаў і вугляродных матэрыялаў» і «праектаванне, будаўніцтва і эксплуатацыя газанафтаправодаў і газанафтасховішчаў». Спецыялісты нафтахімічнага, інжынерна-будаўнічага, энергетычнага, механіка-тэхналагічнага, эканамічнага профіляў займаюцца ў наваполацкіх корпусах. У мікрараёне Междурэчча вучацца пачаткоўцы юрысты і мытнікі, а ў лесапаркавай зоне, дзе размешчаны высокатэхналагічны спартыўна-трэнажорны комплекс, праходзяць заняткі будучых спецыялістаў па фізічнай культуры.
ПДУ разам з Наваполацкім гарвыканкамам і ААТ «Нафтан» уваходзіць у лік заснавальнікаў інавацыйна-прамысловага нафтахімічнага кластара. У межах кластарнага ўзаемадзеяння з кітайскай кампаніяй «Сіцік Канстракшн» і іншымі суб'ектамі вучоныя ПДУ праводзяць навуковыя даследаванні.
На рахунку археалагічнага атрада ВНУ – тысячы знаходак на тэрыторыі Верхняга Замка і Спаса-Праабражэнскага храма ў Полацку. Падтрымка гэтай працы спецфондам Прэзідэнта дазволіла закупіць унікальнае абсталяванне для навуковых даследаванняў.
ВНУ рыхтуе студэнтаў да ўдзелу ў рэальным эканамічным жыцці краіны. Студэнцкі будатрад імя Героя Савецкага Саюза У. Еронька прызнаны лепшым у Беларусі, атрад «Зодчие» летась – лепшым на міжнароднай студэнцкай будоўлі «Кузбас 300» (Кемерава, Расія).
Для таго, каб дапамагчы рабятам вызначыць духоўна-маральныя арыенціры ў жыцці, выкладчыкі прыцягваюць прадстаўнікоў Полацкай епархіі Беларускай праваслаўнай царквы.
Кожнаму студэнту даступныя заняткі ў Цэнтры вывучэння замежных моў – спецыяльна для гэтага чатыры разы на тыдзень вызваляецца першая пара.
У стартап-школе для развіцця бізнес-кампетэнцый адбытыя бізнесмены перадаюць студэнтам свой вопыт і веды. Рабяты могуць прадставіць уласныя бізнес-ідэі патэнцыйным інвестарам і пасля ўвасобіць іх у жыццё.
Спартыўныя секцыі, сучасныя трэнажорныя залы дапамагаюць студэнтам ПДУ станавіцца алімпійскімі чэмпіёнамі, як Ганна Сола, Ірына Крыўко. Для творчых асоб дзейнічае больш за 20 клубаў па інтарэсах.
ВНУ мае ўласныя праекты: «Студэнт года», «Выкладчык года», «Спартсмен года», «Талент года», фестываль спорту «Зімовыя канікулы», які ў 2022 годзе стаў міжнародным дзякуючы ўдзелу магістрантаў з КНР. Гонар універсітэта – гісторыка-патрыятычны праект «Малая вялікая перамога», які знаёміць моладзь з малавядомымі фактамі, асабістымі гісторыямі герояў вайны. Уклад ва ўмацаванне грамадзянска-патрыятычных каштоўнасцей будзе ўносіць ваенная кафедра, якую плануюць адкрыць.
Студэнты ўдзельнічаюць у праграмах акадэмічнага абмену з універсітэтамі Расіі, Кітая, Сербіі. На базе ПДУ дзейнічае больш за 20 профільных класаў, сфарміраваных сумесна са школамі і арганізацыямі вобласці, – так ВНУ клапоціцца аб падрыхтоўцы сваіх будучых абітурыентаў.
І горад апaтны, і прыбытак чысты
Вытворчае камунальнае унітарнае прадпрыемства «Біямехзавод бытавых другасных рэсурсаў», размешчанае ў прамысловай зоне Наваполацка, унікальна тым, што займаецца не толькі зборам і сартаваннем цвёрдых бытавых адходаў, але і іх перапрацоўкай для гаспадарчых патрэб. Гэта пакуль адзіная на Віцебшчыне вытворчасць, якая мае поўны цыкл раздзельнага збору і перапрацоўкі смецця. Па выніках 2021 года яна занесена на гарадскую Дошку гонару.
Прадпрыемства, створанае ў 2003 годзе з мэтай прадухілення шкоднага ўздзеяння адходаў на навакольнае асяроддзе і здароўе жыхароў і ўцягвання адходаў у гаспадарчы абарот каштоўнага другаснага сыравіны, за гады працы мадэрнізавала вытворчасць, закупіла новыя сартавальныя лініі, тэхніку для збору смецця. Работнікі транспартнага ўчастка ажыццяўляюць збор і вываз цвёрдых камунальных адходаў, перавозку другаснай сыравіны, тары, вывозяць біямеханічна апрацаваныя адходы для пахавання. Для іх упарадкаванага збору прымяняюцца наземныя, заглыбленыя, еўракантэйнеры, бункерныя назапашвальнікі (ёмістасці). На ўчастку сартавання і драбнення, нарыхтоўкі другасных матэрыяльных рэсурсаў сартуюць і перапрацоўваюць цвёрдыя камунальныя адходы, нарыхтоўваюць другасныя матэрыяльныя рэсурсы і пускаюць іх у вытворчасць. У выніку каля чвэрці сабранага смецця ператвараецца ў карысныя матэрыяльныя рэсурсы. Дзякуючы ўводу ў строй новага комплексу з забруджанай ПЭТ-бутэлькі атрымліваюць ПЭТ-флексу, запатрабаваную вытворцамі пластмасавых вырабаў.
– Чысты прыбытак завода ў мінулым годзе – 88 тыс. рублёў, сярэдняя заработная плата – 930,6 рубля. Адходы павінны прыносіць даходы, – адзначыў намеснік дырэктара прадпрыемства Павел Мішунін. – Аб'ём збору і вывазу цвёрдых камунальных адходаў склаў 418,5 тыс. куб. м, было нарыхтавана 5,6 тыс. т другасных матэрыяльных рэсурсаў. Прадукцыйнасць працы склала 116%.
Выкідваць пластыкавыя бутэлькі ў асобныя кантэйнеры для наваполачан становіцца нормай. Вынік на твары: горад стаў значна чысцейшы. Дзякуючы прымяненню заглыбленых кантэйнераў смеццезборнікі ў дварах выглядаюць эстэтычна. У планах завода – далейшае развіццё вытворчасці.
Заваёўнікі воднай гладзі
Трэнер-выкладчык наваполацкай спецыялізаванай дзіцяча-юнацкай школы алімпійскага рэзерву №3 імя М. Генова Аркадзь Генаў прызнаны лепшым дзіцячым трэнерам-выкладчыкам 2021 года па выніках рэспубліканскага агляду-конкурсу, а ўстанова заняла другое месца ў краіне сярод аддзяленняў спартыўных школ па відах спорту, не ўключаных у праграму Алімпійскіх гульняў.
Школа славіцца як кузня кадраў водналыжнага спорту і спартыўнай акрабатыкі. Сярод рабят ёсць рэкардсмены свету і рэспублікі, майстры спорту міжнароднага класа.
Штогод дзеці, пачынаючы з сямі гадоў, прыходзяць сюды, каб навучыцца плаваць і стаяць на лыжах. Займаюцца ў 50-метровым басейне Палаца водных відаў спорту «Садко». З мая ў юных водналыжнікаў ужо пачаліся заняткі на возеры Люхава, якія працягнуцца да кастрычніка, летам малодшыя дзеці будуць трэніравацца ў спартыўна-аздараўленчым лагеры «Водналыжнік» на возеры Суя, рабяты старэйшыя – на водналыжнай базе Люхава.
Заснавальнік школы Мікалай Генаў, які сабраў у 1966 годзе каманду энтузіястаў водналыжнага спорту, імкнуўся выхоўваць дзяцей карыснымі грамадству, сумленнымі і годнымі людзьмі. Заснаваныя ім традыцыі працягваюць двое яго сыноў – заслужаныя трэнеры Беларусі Аркадзь і Уладзімір Генавы, якія разам з іншымі дасведчанымі педагогамі выхоўваюць маладую змену спартыўных зорак, уносячы ўклад у развіццё водналыжнага спорту краіны. Рэкорд свету ў фігурным катанні на водных лыжах устанавіла выхаванка школы Ганна Стральцова. Ілья Лабковіч стаў лепшым водналыжнікам свету сярод мужчын у спаборніцтвах за электрацягай. Арцём Марозаў і Мікіта Папакуль устанавілі рэкорды Рэспублікі Беларусь у скачках з трампліна. 11 выхаванцаў школы ўключаны ў склады нацыянальных каманд, дзевяць – у зборныя Беларусі. Кірыл Лапкоўскі, Марыя Козельская, Сафія Гвоздзева, Марыя Бельская, Савялі Семавін сталі стыпендыятамі Прэзідэнцкага спартыўнага клуба.
Колькасць медалёў, заваяваных выхаванцамі на розных міжнародных спаборніцтвах, пераваліла за тысячу: 554 залатыя, 344 сярэбраныя і 237 бронзавых запаветных узнагарод заваявалі наваполачане на чэмпіянатах і першынствах свету і Еўропы і Кубках свету. Толькі за 2021 год на чэмпіянатах і першынствах свету і Еўропы па водналыжным спорце юныя спартсмены ўзялі 31 залаты, 24 сярэбраныя і 14 бронзавых медалёў. За 56 гадоў працы школа падрыхтавала пяць заслужаных майстроў спорту Беларусі, 35 майстроў спорту міжнароднага класа, 84 майстры спорту.