Чашніцкі раён: ад суднаходнай Улы да горада энергетыкаў
Гісторыі горада Чашнікі больш за пяць стагоддзяў. Першыя згадкі аб паселішчы можна сустрэць у пераліку найбуйнейшых паселішчаў Полацкага ваяводства Вялікага княства Літоўскага. Як ні круці, а геаграфічныя і прыродныя ўмовы для хуткага развіцця тут больш чым прыдатныя. Гэта зараз звілістую раку Улу на некаторых участках можна пешшу перайсці. А раней яна была вельмі важным суднаходным звяном на шляху «з варагаў у грэкі», сама па сабе прыцягвала гандлёвы і майстравіты люд.
Не збяднеў на таленавітых людзей Чашніцкі раён і ў нашы часы. Сёння гэта развіты сацыяльна-эканамічны цэнтр з буйнымі прадпрыемствамі, вядомымі далёка за мяжой. Лукомльская ГРЭС, керамзітагравійны завод, папяровая фабрыка «Чырвоная зорка», дзясяткі паспяховых прадстаўнікоў малога і сярэдняга бізнесу. А галоўнае — людзі, якія сваімі рукамі і розумамі працягваюць старыя традыцыі і асвойваюць новыя шляхі стварэння на карысць роднага краю. Пра іх і пойдзе гаворка.
— За 30 гадоў ужо прывык, яны мне пёрышкамі здаюцца. А калі сур'ёзна, то я не разумею, як можна працаваць не творча. Я абслугоўваю асноўныя помпы, якія падаюць ваду на кацёл, што забяспечвае парай турбіну. Ціск у гэтых помпах — 340 кілаграмаў. Гэта значыць, што ў гадзіну па трубаправодзе праходзіць каля 1,2 тысячы кубаметраў вады. Уяўляеце сілу патоку? Абсталяванне само па сабе падносіць мудрагелістыя задачы для рашэння. Вось і думаеш: як зрабіць хутка, якасна і таннаяго? Гэта як доктар на прыёме: трэба паставіць дыягназ і выбраць аптымальны метад лячэння. Часам гэтыя метады адрозніваюцца ад агульнапрынятых. Бывае так, што ў вырашэнні складанай задачы існуе просты варыянт адказу: трэба толькі зірнуць на сітуацыю пад іншым вуглом…
Слесар Вячаслаў Шагінаў — унікальны чалавек. Вось з такімі велізарнымі ключамі ён працуе на Лукомльскай ГРЭС. Да справы падыходзіць творча. Шагінаў — адзін з лепшых рацыяналізатараў прадпрыемства.
За час сваёй працы на электрастанцыі Вячаслаў Шагінаў унёс каля 40 рацпрапаноў (толькі летась — 8). Больш за 30 ужо ўкаранёны ў вытворчасць. Што гэта дало прадпрыемству? На пытанне адказвае інжынер вытворча-тэхнічнага аддзела Лукомльскай ГРЭС Дзмітрый Лаўроў:
— Вячаслаў Шагінаў — адзін з нашых лепшых рацыяналізатараў, у апошнія гады пастаянна займае прызавыя месцы ва ўсіх конкурсах. А яго прапановы выліваюцца ў павышэнне надзейнасці працы абсталявання, скарачэнне працоўных і матэрыяльных затрат на правядзенне рамонтаў і паляпшэнне ўмоў працы персаналу.
Цікава, што Вячаслаў Анатольевіч — нашчадкавы энергетык. На ЛГРЭС доўгі час працавалі яго бацькі. Бацька — заслужаны энергетык Рэспублікі Беларусь, таксама быў слесарам, брыгадзірам, два гады знаходзіўся ў камандзіроўцы ў Іраку і нават мае падзяку, падпісаную кіраўніцтвам арабскай краіны.
Вячаслаў лічыць бацьку сваім першым настаўнікам. І сам ужо паспеў стаць настаўнікам для дзясяткаў маладых спецыялістаў. Пашырае кваліфікацыю, выконваючы абавязкі майстра па рамонце парагазатурбіннага абсталявання, знаёмы з працай вядучых расійскіх энергетычных аб'ектаў, яго запрашалі на Беларускую АЭС.
— Цікава, вядома, было б папрацаваць у Астраўцы, — разважае Вячаслаў. — Але я нарадзіўся і вырас на Чашніччыне. Таму лічу сваім абавязкам працаваць менавіта тут. Сёння стратэгічная важнасць Лукомльскай ГРЭС не змяншаецца: у энергасістэме краіны заўсёды павінен быць рэзерв магутнасцей. Ды і станцыя ў нас у апошнія гады моцна мадэрнізавалася, атрымала новае дыханне. А яшчэ — горад у нас выдатны. Паглядзіце, якое возера! Як і ўсе новае
— Атрымаў дыплом, затым працаваў па размеркаванні настаўнікам чарчэння, малявання і працы ў сельскай школе, — узгадвае наш герой. — А дзесяць гадоў таму стаў дырэктарам Лукомльскай школы, дзе тады вучылася звыш 130 дзяцей. Цяпер, на жаль, засталіся толькі пачатковыя класы — усяго 8 чалавек. Яшчэ 9 малышоў — дашкольнага ўзросту. Гэта самая маленькая школа-сад у раёне.
Дырэктар і цяпер знаходзіць час для мастацтва. Яго вучні перамагаюць у конкурсах, каля дзесяці дзяцей ужо вывучаюць жывапіс у ВНУ. Міхаіл Байкоў — аўтар звыш 300 карцін. Большасць з іх прысвечаны прыродзе роднага краю. Любімая — «Сланечнікі», напісаная ў стылі постэкспрэсіянізму па матывах творчасці Ван Гога гадоў 30 таму. Цяпер яна вісіць у яго кабінеце. А мастак з жалем падкрэслівае: не раз хацелася паўтарыць нешта падобнае, але не атрымліваецца — гады падштурхоўваюць да рэалістычнасці, няма таго маркотнага юнацкага ўспрымання свету. Хоць са сваімі вучнямі Міхаіл Пятровіч, як і раней, на роўных — менавіта да яго бягуць малышы ў пошуках спачування, падтрымкі, прымірэння. А можа, так яно і трэба?
— Вы не адзіныя, каго здзіўляе майстэрства дойліда, такі невядомым, — адзначае мясцовая бібліятэкарка па прафесіі і гісторык і краязнаўца па прызванні Таццяна Казлоўская. — Хто б сюды ні прыходзіў, хто б ні прыязджаў, усе сцвярджаюць: старая царква — найрэдкі помнік архітэктуры. Глядзіце: з дапамогай незвычайнай цаглянай муроўкі купал нібыта парыць над зямлёй і так жа прымушае парыць чалавечую душу...
Таццяна Міхайлаўна і сама ўнікальны чалавек. Вось ужо чвэрць стагоддзя працуе на чэрэйскай зямлі, куды прыехала з Урала. Тут радзіма яе бацькі.
— Як можна жыць і не ведаць гісторыю краю? — дзіўляецца суразмоўніца. — Тым больш такога. Вы ведаеце, што тут нарадзіўся вядомы французскі паэт Аскар Мілош? І што яго сям'я жыла ў сядзібе Льва Сапегі? Дом, пабудаваны маім бацькам, знаходзіцца побач з гэтай сядзібай. У дзясятку метраў — старая ліпавая алея. Крыху далей — бэзавая… Аскар калісьці пісаў, што, пад'язджаючы да сядзібы, не мог мінуць бэзавую алею. Мілошы былі вельмі прагрэсіўнымі людзьмі — у іх нават быў свой паветраны шар, аранжарэя і 126 гатункаў бэзу. А ў гады вайны тут расстралялі каля тысячы яўрэяў — да помніка загінулым таксама ідуць людзі. Так што хочаш не хочаш, а прыходзіцца быць экскурсаводам…
Таццяна Казлоўская, вядома, сціплая. Наваколлі Чэрні даўно сталі для яе базай навуковых даследаванняў. Цяпер яна гадзінамі можа распавядаць і пра французскага паэта, з замежнымі прыхільнікамі якога падтрымлівае пастаянную сувязь, і пра версіі года будаўніцтва той самай Белай Царквы. Вывучае, аналізуе, шукае абгрунтаванні, робіць высновы. Чалавек настолькі захоплены гісторыяй і краязнаўствам, што нават не можа правесці хоць бы маленькую грань паміж сям'ій, працай і сваім хобі. Проста ўсё гэта — яе непадзельная на часткі жыццё.
— Нядаўна пры дапамозе энтузіястаў выпусцілі чарговы ролік пра Чэрэю, першыя згадкі пра якую адносяцца да 1066 года. Для тых, хто ўжо даўно пакінуў родныя мясціны. Не ўяўляеце, колькі водгукаў было! — цешыцца бібліятэкар. — Да вайны ў мястэчку, якое калісьці з'яўлялася цэнтрам раёна, жыло звыш 3 тысяч чалавек. Цяпер — усяго 300… Былым ураджэнцам, іх нашчадкам вельмі цікава бачыць, як мяняюцца наваколлі. Просяць працягу…
Жыхары вёскі дапамагаюць Таццяне Міхайлаўне ў зборы старых фотаздымкаў, успамінаў і іншых экспанатаў. Напрыклад, цяпер у бібліятэцы беражліва захоўваецца фанерны чамаданчык з баявымі ўзнагародамі і лістамі загінулага на фронце старшага сяржанта Івана Салдаценкі — іх перадалі сваякі. А вось запіскі легендарнага генерала Героя Савецкага Саюза Яўгена Іваноўскага: «Пралятаючы над Чэрэяй, я заўсёды машу крылом…» — яго радзіма, дарэчы, таксама тут.
Знаёмцеся: месье Барыс Буаняр. Яго прывяла ў беларускую глыбінку вялікая любоў. Са сваёй будучай жонкай Аксанай пазнаёміўся ў Бельгіі, куды абодва ппрыехалі ў госці да сяброў. А праз некаторы час Барыс ужо збіраў рэчы для пераезду.
Аксана працавала ў Віцебску, але яе выбраннік марыў жыць на прыродзе. Купіў старэнькую сядзібу ў Чашніцкім раёне, абзавёўся гаспадаркай. Няшматлікія мясцовыя жыхары спачатку лічылі яго дзіваком, а потым сталі пераймаць аграрны еўрапейскі вопыт — француз развёў вялікую прысядзібную гаспадарку (в'етнамскія свінкі, куры, гусі, качкі, козы), асаблівым спосабам рабіў градкі, прывёз замежнае насенне. Моўны бар'ер? Не, яго не існуе, усміхаецца Барыс, з якім размаўляем праз перакладчыка.
— Мы з вяскоўцамі неяк лёгка разумеем адзін аднаго. Яны — на рускай, я — на французскай. І ўсё ў парадку, — сцвярджае герой. — Праўда, з французскай кухні маім суседзям не ўсё падабаецца…
Рэстаратар распавядае: вырашыў неяк уладзіць сяброўскую вячэру. Паставіў на стол вінаградных смаўжоў, запячоных са сметанковым маслам, часнаком, пятрушкай і міндальным крошкай, — пальчыкі абліжаш! Каб вытрымаць усе нюансы складанай тэхналогіі, прыгатаванне французскага дэлікатэсу з беларускай сыравіны патрабуе прыкладна месяц часу. Але госці да гэтай стравы вельмі скептычна аднесліся, больш налягалі на кандытарскія вынаходствы.
Тым не менш вінаградных смаўжоў цяпер збіраюць і замежнаму суседу нясуць — яму спатрэбяцца. Барыса часта запрашаюць гатаваць на прыёмах, банкетах, ён дае майстар-класы ў самых папулярных рэстаранах Мінска і Віцебска. І смаўжоў яго знатакі вельмі цэняць.
— Нядаўна з Нясвіжа тэлефанавалі, рэцэпт смаўжоў прасілі. Мне, вядома, не шкада — на здароўе. Вось толькі аднаго асцерагаюся: беларускія калегі часта «уніфікуюць» мае рэцэпты, каб паставіць на патокблюда, паскорыць яго прыгатаванне. А гэта аўтарская методыка, правераная і адпрацаваная да дробязяў. Любое адступленне — страта якасці. Потым будуць казаць, што рэцэпт «ад Барыса» — не сур'ёзна…
Пра тое, што навасёлак — выключна творчы чалавек, сведчаць факты: Барыс Буаньяр ахвотна ўдзельнічае ва ўсіх святах, фестывалях, конкурсах. Не стамляецца захапляцца беларускай прыродай, падарожнічае на ровары па мясцовых азёрах і ўжо распрацаваў цэлы шэраг турыстычных маршрутаў для сваіх замежных сяброў, якім нецярпліва хочацца прыехаць у госці. Нядаўна Барыс выкупіў будынак былой крамы і набыў у Стражэвічах пустуючы жылы дом — плануе адкрыць аграсядзібу з кулінарным падтэкстам. Будзе тут праводзіць для ўсіх ахвотных майстар-класы, а заадно натхняцца прыгажосцю азёрнага краю.
Сёння дзеці на роўных канкуруюць з імянітымі артыстамі, перамагаюць у прэстыжных конкурсах. У тым ліку дыстанцыйных(такія спаборніцтвы сталі папулярныя ў час пандэміі). У іх мноства ўзнагарод, выпускніцы студыі паступаюць у самыя знакамітыя ў Беларусі і Расіі ВНУ культуры і мастацтваства.
— Проста вучні ў мяне вельмі добрыя, — сціпла адмахваецца ад пытання аб сакрэце поспеху кіраўнік студыі. — З такімі немагчыма не перамагаць. Вось і журы прэстыжных міжнародных фестываляў і конкурсаў «Творчасць без межаў» (Мінск), «Падарожжа да зорак», «MuzStart Fest», «#Дзеці СвятлаBeviktor#», «ARTспадчына» (Масква), «Чырвоныя ветразі — 2020» (Санкт-Пецярбург) таксама так вырашылі. Нашы ўзнагароды — Гран-пры і дыпломы пераможцаў.
Не збяднеў на таленавітых людзей Чашніцкі раён і ў нашы часы. Сёння гэта развіты сацыяльна-эканамічны цэнтр з буйнымі прадпрыемствамі, вядомымі далёка за мяжой. Лукомльская ГРЭС, керамзітагравійны завод, папяровая фабрыка «Чырвоная зорка», дзясяткі паспяховых прадстаўнікоў малога і сярэдняга бізнесу. А галоўнае — людзі, якія сваімі рукамі і розумамі працягваюць старыя традыцыі і асвойваюць новыя шляхі стварэння на карысць роднага краю. Пра іх і пойдзе гаворка.
Свае ключы не цягнуць
Вячаслаў Шагінаў — унікальны чалавек. Дылетанту незразумела, як звычайны слесар — брыгадзір цэха цэнтралізаванага рамонту можа працаваць творча? Вось з гэтымі велізарнымі ключамі, якія і падняць цяжка. Вячаслаў Анатольевіч смяецца:— За 30 гадоў ужо прывык, яны мне пёрышкамі здаюцца. А калі сур'ёзна, то я не разумею, як можна працаваць не творча. Я абслугоўваю асноўныя помпы, якія падаюць ваду на кацёл, што забяспечвае парай турбіну. Ціск у гэтых помпах — 340 кілаграмаў. Гэта значыць, што ў гадзіну па трубаправодзе праходзіць каля 1,2 тысячы кубаметраў вады. Уяўляеце сілу патоку? Абсталяванне само па сабе падносіць мудрагелістыя задачы для рашэння. Вось і думаеш: як зрабіць хутка, якасна і таннаяго? Гэта як доктар на прыёме: трэба паставіць дыягназ і выбраць аптымальны метад лячэння. Часам гэтыя метады адрозніваюцца ад агульнапрынятых. Бывае так, што ў вырашэнні складанай задачы існуе просты варыянт адказу: трэба толькі зірнуць на сітуацыю пад іншым вуглом…
Слесар Вячаслаў Шагінаў — унікальны чалавек. Вось з такімі велізарнымі ключамі ён працуе на Лукомльскай ГРЭС. Да справы падыходзіць творча. Шагінаў — адзін з лепшых рацыяналізатараў прадпрыемства.За час сваёй працы на электрастанцыі Вячаслаў Шагінаў унёс каля 40 рацпрапаноў (толькі летась — 8). Больш за 30 ужо ўкаранёны ў вытворчасць. Што гэта дало прадпрыемству? На пытанне адказвае інжынер вытворча-тэхнічнага аддзела Лукомльскай ГРЭС Дзмітрый Лаўроў:
— Вячаслаў Шагінаў — адзін з нашых лепшых рацыяналізатараў, у апошнія гады пастаянна займае прызавыя месцы ва ўсіх конкурсах. А яго прапановы выліваюцца ў павышэнне надзейнасці працы абсталявання, скарачэнне працоўных і матэрыяльных затрат на правядзенне рамонтаў і паляпшэнне ўмоў працы персаналу.
Цікава, што Вячаслаў Анатольевіч — нашчадкавы энергетык. На ЛГРЭС доўгі час працавалі яго бацькі. Бацька — заслужаны энергетык Рэспублікі Беларусь, таксама быў слесарам, брыгадзірам, два гады знаходзіўся ў камандзіроўцы ў Іраку і нават мае падзяку, падпісаную кіраўніцтвам арабскай краіны.
Вячаслаў лічыць бацьку сваім першым настаўнікам. І сам ужо паспеў стаць настаўнікам для дзясяткаў маладых спецыялістаў. Пашырае кваліфікацыю, выконваючы абавязкі майстра па рамонце парагазатурбіннага абсталявання, знаёмы з працай вядучых расійскіх энергетычных аб'ектаў, яго запрашалі на Беларускую АЭС.
— Цікава, вядома, было б папрацаваць у Астраўцы, — разважае Вячаслаў. — Але я нарадзіўся і вырас на Чашніччыне. Таму лічу сваім абавязкам працаваць менавіта тут. Сёння стратэгічная важнасць Лукомльскай ГРЭС не змяншаецца: у энергасістэме краіны заўсёды павінен быць рэзерв магутнасцей. Ды і станцыя ў нас у апошнія гады моцна мадэрнізавалася, атрымала новае дыханне. А яшчэ — горад у нас выдатны. Паглядзіце, якое возера! Як і ўсе новае
Суседзі, я таксама рыбак. Закинеш вуду — і любуешся абрысамі велічнай станцыі-карабля, што ўпрыгожвае супрацьлеглы бераг. Выдатна…
Пейзажы ад сэрца
…Яна стаяла і маўкліва плакала — пажылая жанчына ніяк не магла адарваць позірк ад карціны. Мастак Міхаіл Байкоў, чыя выстава тады праходзіла ў Мастацкім музеі Віцебска, падышоў да наведвальніцы, каб спытаць, у чым справа. А тая скрозь слёзы ўсміхнулася ў адказ: дзякуй, што далі надзею.
Сёння чашніцкі майстар пэндзля, узгадваючы гэту гісторыю, не хавае: той эпізод стаў самай высокай узнагародай у жыцці. Што ж так уразіла незнаёмую жанчыну?
— Гэта быў пейзаж. Я часта выкарыстоўваю сонца для выразнасці зместу, — распавядае аўтар. — Вось і там была намалявана цёмная алея ў змрочным лесе. Але алея вяла да маляўнічай паляны, на якую скрозь мохнатыя лапы елак падалі яркія сонечныя прамяні. Я заўважыў гэта тут, у родным раёне, недалёка ад Навалукомля. І сам быў уражаны.
Прырода нібы падводзіла да жыццесцвярджальнага высновы: як бы дрэнна ў гэтым жыцці чалавеку ні было — дзесьці яго абавязкова чакае святло. Галоўнае, не збівацца са шляху і працягваць ісці наперад.
Не ведаю, што тады было на душы ў той жанчыны, якое бяда выбіла яе з каляіны, але гэта вельмі добра, што карціна дапамагла, — мастацтва таксама мае гаючую сілу.
Маляваць Міхаіл Пятровіч пачаў яшчэ ў раннім дзяцінстве. Гадзінамі сядзеў на бер
егу мясцовай рэчанькі, падарожнічаў па акрузе з мальбертам у руках. І да выпускнога класа ўжо выразна вызначыўся з будучай прафесіяй. З першай спробы паступіць ва ўніверсітэт не атрымалася. Пайшоў у войска. Служыць давялося ў ВПС Закаўказскай ваеннай акругі, у Тбілісі. Там, заўважыўшы таленавітагававабранца, знайшлі яму справу па душы — адправілі ў штаб арміі картографам. Сакрэтнасць допуску — № 1. Колькі аэрадромаў, размяшчэння войскаў і іншых важных аб'ектаў захаваў — не злічыць. Але і для накідаў грузінскіх пейзажаў час знаходзіў. Дэмабілізаваўшыся, ужо без праблем паступіў на худграф.— Атрымаў дыплом, затым працаваў па размеркаванні настаўнікам чарчэння, малявання і працы ў сельскай школе, — узгадвае наш герой. — А дзесяць гадоў таму стаў дырэктарам Лукомльскай школы, дзе тады вучылася звыш 130 дзяцей. Цяпер, на жаль, засталіся толькі пачатковыя класы — усяго 8 чалавек. Яшчэ 9 малышоў — дашкольнага ўзросту. Гэта самая маленькая школа-сад у раёне.
Дырэктар і цяпер знаходзіць час для мастацтва. Яго вучні перамагаюць у конкурсах, каля дзесяці дзяцей ужо вывучаюць жывапіс у ВНУ. Міхаіл Байкоў — аўтар звыш 300 карцін. Большасць з іх прысвечаны прыродзе роднага краю. Любімая — «Сланечнікі», напісаная ў стылі постэкспрэсіянізму па матывах творчасці Ван Гога гадоў 30 таму. Цяпер яна вісіць у яго кабінеце. А мастак з жалем падкрэслівае: не раз хацелася паўтарыць нешта падобнае, але не атрымліваецца — гады падштурхоўваюць да рэалістычнасці, няма таго маркотнага юнацкага ўспрымання свету. Хоць са сваімі вучнямі Міхаіл Пятровіч, як і раней, на роўных — менавіта да яго бягуць малышы ў пошуках спачування, падтрымкі, прымірэння. А можа, так яно і трэба?
Таямніцы зямлі Чэрэйскай
Здаецца, што планета спынілася і ты выйшаў… У нябёсы, куды вабяць унікальныя скляпенні купала напаўразбуранай царквы ў Белай Царкве паблізу Чэрэі.— Вы не адзіныя, каго здзіўляе майстэрства дойліда, такі невядомым, — адзначае мясцовая бібліятэкарка па прафесіі і гісторык і краязнаўца па прызванні Таццяна Казлоўская. — Хто б сюды ні прыходзіў, хто б ні прыязджаў, усе сцвярджаюць: старая царква — найрэдкі помнік архітэктуры. Глядзіце: з дапамогай незвычайнай цаглянай муроўкі купал нібыта парыць над зямлёй і так жа прымушае парыць чалавечую душу...
Таццяна Міхайлаўна і сама ўнікальны чалавек. Вось ужо чвэрць стагоддзя працуе на чэрэйскай зямлі, куды прыехала з Урала. Тут радзіма яе бацькі.
— Як можна жыць і не ведаць гісторыю краю? — дзіўляецца суразмоўніца. — Тым больш такога. Вы ведаеце, што тут нарадзіўся вядомы французскі паэт Аскар Мілош? І што яго сям'я жыла ў сядзібе Льва Сапегі? Дом, пабудаваны маім бацькам, знаходзіцца побач з гэтай сядзібай. У дзясятку метраў — старая ліпавая алея. Крыху далей — бэзавая… Аскар калісьці пісаў, што, пад'язджаючы да сядзібы, не мог мінуць бэзавую алею. Мілошы былі вельмі прагрэсіўнымі людзьмі — у іх нават быў свой паветраны шар, аранжарэя і 126 гатункаў бэзу. А ў гады вайны тут расстралялі каля тысячы яўрэяў — да помніка загінулым таксама ідуць людзі. Так што хочаш не хочаш, а прыходзіцца быць экскурсаводам…
Таццяна Казлоўская, вядома, сціплая. Наваколлі Чэрні даўно сталі для яе базай навуковых даследаванняў. Цяпер яна гадзінамі можа распавядаць і пра французскага паэта, з замежнымі прыхільнікамі якога падтрымлівае пастаянную сувязь, і пра версіі года будаўніцтва той самай Белай Царквы. Вывучае, аналізуе, шукае абгрунтаванні, робіць высновы. Чалавек настолькі захоплены гісторыяй і краязнаўствам, што нават не можа правесці хоць бы маленькую грань паміж сям'ій, працай і сваім хобі. Проста ўсё гэта — яе непадзельная на часткі жыццё.
— Нядаўна пры дапамозе энтузіястаў выпусцілі чарговы ролік пра Чэрэю, першыя згадкі пра якую адносяцца да 1066 года. Для тых, хто ўжо даўно пакінуў родныя мясціны. Не ўяўляеце, колькі водгукаў было! — цешыцца бібліятэкар. — Да вайны ў мястэчку, якое калісьці з'яўлялася цэнтрам раёна, жыло звыш 3 тысяч чалавек. Цяпер — усяго 300… Былым ураджэнцам, іх нашчадкам вельмі цікава бачыць, як мяняюцца наваколлі. Просяць працягу…
Жыхары вёскі дапамагаюць Таццяне Міхайлаўне ў зборы старых фотаздымкаў, успамінаў і іншых экспанатаў. Напрыклад, цяпер у бібліятэцы беражліва захоўваецца фанерны чамаданчык з баявымі ўзнагародамі і лістамі загінулага на фронце старшага сяржанта Івана Салдаценкі — іх перадалі сваякі. А вось запіскі легендарнага генерала Героя Савецкага Саюза Яўгена Іваноўскага: «Пралятаючы над Чэрэяй, я заўсёды машу крылом…» — яго радзіма, дарэчы, таксама тут.
Французскі акцэнт
Марылі далучыцца да высокай кухні і паспрабаваць французскія дэлікатэсы? У Чашніцкім раёне — запраста. Хочаце кордон-блю, кіш-ларан, соус бешамель ці шакаладны фондан? Без праблем — вядомы французскі рэстаратар, які перасяліўся ў вёску Стражэвічы шэсць гадоў таму, вельмі любіць гасцей.Знаёмцеся: месье Барыс Буаняр. Яго прывяла ў беларускую глыбінку вялікая любоў. Са сваёй будучай жонкай Аксанай пазнаёміўся ў Бельгіі, куды абодва ппрыехалі ў госці да сяброў. А праз некаторы час Барыс ужо збіраў рэчы для пераезду.
Аксана працавала ў Віцебску, але яе выбраннік марыў жыць на прыродзе. Купіў старэнькую сядзібу ў Чашніцкім раёне, абзавёўся гаспадаркай. Няшматлікія мясцовыя жыхары спачатку лічылі яго дзіваком, а потым сталі пераймаць аграрны еўрапейскі вопыт — француз развёў вялікую прысядзібную гаспадарку (в'етнамскія свінкі, куры, гусі, качкі, козы), асаблівым спосабам рабіў градкі, прывёз замежнае насенне. Моўны бар'ер? Не, яго не існуе, усміхаецца Барыс, з якім размаўляем праз перакладчыка.
— Мы з вяскоўцамі неяк лёгка разумеем адзін аднаго. Яны — на рускай, я — на французскай. І ўсё ў парадку, — сцвярджае герой. — Праўда, з французскай кухні маім суседзям не ўсё падабаецца…
Рэстаратар распавядае: вырашыў неяк уладзіць сяброўскую вячэру. Паставіў на стол вінаградных смаўжоў, запячоных са сметанковым маслам, часнаком, пятрушкай і міндальным крошкай, — пальчыкі абліжаш! Каб вытрымаць усе нюансы складанай тэхналогіі, прыгатаванне французскага дэлікатэсу з беларускай сыравіны патрабуе прыкладна месяц часу. Але госці да гэтай стравы вельмі скептычна аднесліся, больш налягалі на кандытарскія вынаходствы.
Тым не менш вінаградных смаўжоў цяпер збіраюць і замежнаму суседу нясуць — яму спатрэбяцца. Барыса часта запрашаюць гатаваць на прыёмах, банкетах, ён дае майстар-класы ў самых папулярных рэстаранах Мінска і Віцебска. І смаўжоў яго знатакі вельмі цэняць.
— Нядаўна з Нясвіжа тэлефанавалі, рэцэпт смаўжоў прасілі. Мне, вядома, не шкада — на здароўе. Вось толькі аднаго асцерагаюся: беларускія калегі часта «уніфікуюць» мае рэцэпты, каб паставіць на патокблюда, паскорыць яго прыгатаванне. А гэта аўтарская методыка, правераная і адпрацаваная да дробязяў. Любое адступленне — страта якасці. Потым будуць казаць, што рэцэпт «ад Барыса» — не сур'ёзна…
Пра тое, што навасёлак — выключна творчы чалавек, сведчаць факты: Барыс Буаньяр ахвотна ўдзельнічае ва ўсіх святах, фестывалях, конкурсах. Не стамляецца захапляцца беларускай прыродай, падарожнічае на ровары па мясцовых азёрах і ўжо распрацаваў цэлы шэраг турыстычных маршрутаў для сваіх замежных сяброў, якім нецярпліва хочацца прыехаць у госці. Нядаўна Барыс выкупіў будынак былой крамы і набыў у Стражэвічах пустуючы жылы дом — плануе адкрыць аграсядзібу з кулінарным падтэкстам. Будзе тут праводзіць для ўсіх ахвотных майстар-класы, а заадно натхняцца прыгажосцю азёрнага краю.
Расцём таленты самі
Як жа гучныя галасы! Юныя артысты з вакальнай узорнай студыі «ДаМіСолька» Чашніцкага раённага цэнтра дзяцей і моладзі заваёўваюць сваёй шчырасцю і майстэрствам. Вось ужо 17 гадоў студыю ўзначальвае малады і таленавіты педагог Юлія Зінкевіч — настаўніца пачатковых класаў і псіхолаг па дыпломах. Не маючы спецыяльнай вышэйшай музычнай адукацыі, яна змагла адкрыць калектыву, дзе цяпер займаюцца звыш паўсотні дзетак, дарогу на вяршыні міжнароднага поспеху.Сёння дзеці на роўных канкуруюць з імянітымі артыстамі, перамагаюць у прэстыжных конкурсах. У тым ліку дыстанцыйных(такія спаборніцтвы сталі папулярныя ў час пандэміі). У іх мноства ўзнагарод, выпускніцы студыі паступаюць у самыя знакамітыя ў Беларусі і Расіі ВНУ культуры і мастацтваства.
— Проста вучні ў мяне вельмі добрыя, — сціпла адмахваецца ад пытання аб сакрэце поспеху кіраўнік студыі. — З такімі немагчыма не перамагаць. Вось і журы прэстыжных міжнародных фестываляў і конкурсаў «Творчасць без межаў» (Мінск), «Падарожжа да зорак», «MuzStart Fest», «#Дзеці СвятлаBeviktor#», «ARTспадчына» (Масква), «Чырвоныя ветразі — 2020» (Санкт-Пецярбург) таксама так вырашылі. Нашы ўзнагароды — Гран-пры і дыпломы пераможцаў.