Чым сёння жыве Полацк, пра што думаюць і пра што мараць яго жыхары?
Пандэмія зачыніла турыстам дзьверы ў Эўропу. Шлагбаўмы на межах, тэсты, карантын... Рэдка каму ўдасца пераадолець усе рагаткі і перашкоды. Ды і сумнеўнае задавальненьне ад такога ваяжу.
Ад Масквы да цэнтру Эўропы — 556 кілямэтраў, а ад беларускай сталіцы ўсяго 192.
А вось карэспандэнтам «САЮЗА», якія вырашылі пабываць у самым цэнтры Эўропы, усе гэтыя бар’еры былі ніпачым, не спатрэбілася нават шэнгенская віза. Проста селі ў Віцебску ў аўтамабіль і зь вецеркам ужо праз гадзіну зь невялікім прыбылі на месца. Вось ён — старажытны Полацак, афіцыйна ўсталяваны геаграфічны цэнтар Эўропы. Чым сёньня жыве горад‑музэй, пра што думаюць і мараць яго жыхары? Прагуляемся зьлёгку марознам лютаўскім днём па вуліцах аднаго з найпрыгажэйшых гарадоў сьвету.
— Полацак заснаваны крывічамі ў 862 годзе ў месцы, дзе зьліваюцца рэкі Заходняя Дзьвіна і Полата, — распавядае кіраўніца філіялу Нацыянальнага Полацкага гісторыка‑культурнага запаведніку Ірына Ваднева. — А гэты знак усталявалі ў 2008‑м — пасьля таго, як з дапамогай адмысловых камп’ютарных праграмаў і разьлікаў было даказана дакладнае месца знаходжаньня геаграфічнага цэнтру Эўропы. Расейскія навукоўцы, дарэчы, пацьвердзілі тады высновы беларускіх калегаў і пагадзіліся зь іх мэтодыкай усталяваньня межаў Старога Сьвету.
Сёньня да памятнага знака, які стаў адной зь яркіх візытовак горада, прыходзяць сотні турыстаў, прыяжджаюць маладажоны. Любы ахвотны можа атрымаць адмысловы сэртыфікат — доказ свайго знаходжаньня ў самым сэрцы Эўропы.
А вось сапраўдная жамчужына і загадка — царква XII стагоддзя на тэрыторыі Спаса‑Еўфрасіннеўскага манастыра. Выкладчык кафедры гісторыі і турызму ПДУ Аляксей Коц паказвае ўнікальны старажытны жывапіс на яе сценах:
— У Полацку дзесяць храмаў. Але невывучаным да апошняга часу заставаўся толькі гэты, Спаса‑Праабражэнскі. Да яго прыкавана ўвага свяцілаў беларускай і расійскай археалогіі. Каб адкрыць старадаўнюю роспіс, давялося выкарыстоўваць спецыяльныя тэхналогіі. А пры правядзенні раскопак усталявалі: першапачаткова памеры храма былі значна большыя. На месцы разбураных частак будынка выявіліся ўнікальныя фрэскі. У нас не было досведу працы з такімі помнікамі старажытнарускай архітэктуры, таму мы запрасілі кансультантаў з пецярбургскага Эрмітажа.
Сумесная праца беларускіх і расійскіх археолагаў і рэстаўратараў у Полацку — ужо традыцыя. Напісаны дзясяткі падручнікаў, навуковых прац, манаграфій. Бо гісторыя Полацка, адзначаюць расійскія вучоныя, мае велізарнае значэнне не толькі для Беларусі, але і для гісторыі Старажытнай Русі, Усходняй Еўропы, гісторыі еўрапейскай культуры ў цэлым.
Мікалай Сушкоў, да якога мы вырашылі наведаться ў госці, — дзіўны чалавек. Ветэран Вялікай Айчыннай вайны. Ураджэнец Расіі. Полацк лічыць сваёй другой радзімай. Нядаўна Мікалаю Піліпавічу споўнілася 95, але ён да гэтага часу займаецца спортам, актыўна ўдзельнічае ў грамадскім жыцці горада і ўважліва сочыць за палітычнымі падзеямі.
— Мяне трывожаць навіны пра беспарадкі як у Мінску, так і ў Маскве, — не хавае падпалкоўнік у адстаўцы. — Я нарадзіўся пад Варонежам. На пасадзе камандзіра ўзвода танкавога дэсанту вызваляў Украіну, Польшчу, Чэхаславакію. Быў цяжка паранены пад Берлінам. Перамогу сустракаў у Празе. Пасля вайны служыў ва Украіне, у складзе групы войскаў каля васьмі гадоў — у Германіі. Потым — у танкавай дывізіі ў Полацку. 30 гадоў выхоўваў тут школьнікаў. Моцная зямля. Цяпер з поўным правам магу казаць, што патрыятызм не мае тэрытарыяльных межаў і нацыянальнасцяў. Той чалавек, які ведае сапраўдны кошт такіх паняццяў, як гонар, сумленне і доўг, ніколі не стане здраднікам. Ён у стане разабрацца, што такое добра, а што такое дрэнна...
Едзем да новаспечаных бацькоў: паўгода таму ў сям'і расіяніна Алега Курылава і яго жонкі-беларускі Вольгі нарадзіліся трайняты.
Пакуль маленькія Саша, Андруша і Коля адпачываюць, бацькі дзеляцца першым вопытам:
— Думалі, будзе складаней, але нас моцна падтрымлівае дзяржава: сямейны капітал, магчымасць атрымання жылля на льготных умовах, бясплатнае харчаванне для малых, штомесячнае дапамогу ў суме амаль 1,5 тысячы рублёў. Нават паслугі няні аплачваюццаз бюджэту.
— Дык і пратэставаць няма навошта? — задаю правакацыйнае пытанне.
— Якія пратэсты? — абураецца Алег Курылаў. — Я працую на ААТ «Полацк‑Шкловалакно». Стабільнае прадпрыемства, годны заробак. Супраць чаго страйкаваць?..
Вось такі ён, старажытны і вечна малады цэнтр Еўропы, дзе жывуць прыгожыя, неабыякавыя людзі, якія любяць свой горад, жадаюць яму дабра. І заўсёды рады гасцям.
ПОЛАЦК У ЛІЧБАХ І ФАКТАХ
Старшыня Полацкага райвыканкама Ігар Маркавіч:
— У горадзе жывуць амаль 85 тысяч чалавек. Дзейнічаюць звыш тысячы прадпрыемстваў розных форм уласнасці, у тым ліку каля паўсотні, створаных з удзелам замежнага капіталу. Добра развітая прыватная ініцыятыва — Полацку прысвойвалася званне лепшага горада для бізнесу. Галоўны акцэнт нашы прамыслоўцы робяць на новыя тэхналогіі, выпуск інавацыйнай прадукцыі. Каля 70 працэнтаў тавараў ідуць на экспарт у 56 краін. Толькі за апошні год у эканоміку Полацкага раёна інвеставана звыш 180 мільёнаў рублёў. Усё гэта прыцягвае да нас моладзь. Актыўна будуем жыллё, дзіцячыя сады і школы.
А вось карэспандэнтам «САЮЗА», якія вырашылі пабываць у самым цэнтры Эўропы, усе гэтыя бар’еры былі ніпачым, не спатрэбілася нават шэнгенская віза. Проста селі ў Віцебску ў аўтамабіль і зь вецеркам ужо праз гадзіну зь невялікім прыбылі на месца. Вось ён — старажытны Полацак, афіцыйна ўсталяваны геаграфічны цэнтар Эўропы. Чым сёньня жыве горад‑музэй, пра што думаюць і мараць яго жыхары? Прагуляемся зьлёгку марознам лютаўскім днём па вуліцах аднаго з найпрыгажэйшых гарадоў сьвету.
Чым пахне руза вятроў
Як прайсьці да «самага цэнтру», вам падскажа любы мінак. Не зварочваючы, проста — па праспэкце Ф. Скарыны. А вось і знак: «Полацак — геаграфічны цэнтар Эўропы». Надпіс — на пяці мовах. У падставе скульптурнай кампазыцыі — выява ружы вятроў з абазначэньнем бакоў сьвету. На наступным узроўні паказана Паўночнае паўшар’е зямлі. Тут разгорнута мапа Эўропы і абазначаны цэнтар. Сымбалічныя дугі‑мэрыдыяны ўпрыгожаны гербавым адзнакай Полацка — трымачтавым караблікам, які пераадолеў нямала перашкод на шляху з варагаў у грэкі.— Полацак заснаваны крывічамі ў 862 годзе ў месцы, дзе зьліваюцца рэкі Заходняя Дзьвіна і Полата, — распавядае кіраўніца філіялу Нацыянальнага Полацкага гісторыка‑культурнага запаведніку Ірына Ваднева. — А гэты знак усталявалі ў 2008‑м — пасьля таго, як з дапамогай адмысловых камп’ютарных праграмаў і разьлікаў было даказана дакладнае месца знаходжаньня геаграфічнага цэнтру Эўропы. Расейскія навукоўцы, дарэчы, пацьвердзілі тады высновы беларускіх калегаў і пагадзіліся зь іх мэтодыкай усталяваньня межаў Старога Сьвету.
Сёньня да памятнага знака, які стаў адной зь яркіх візытовак горада, прыходзяць сотні турыстаў, прыяжджаюць маладажоны. Любы ахвотны можа атрымаць адмысловы сэртыфікат — доказ свайго знаходжаньня ў самым сэрцы Эўропы.
Не спяшайся, агледзься
На гэтай зямлі, дзе ў сьівую даўніну ббыло Полацкае княства, захавалася каля 130 унікальных помнікаў гісторыі, культуры і архітэктуры. У часу тут асаблівае, нетаропкае цячэнне, а таму цешымся ўсёй гэтай прыгажосцю не спяшаючыся. Вось велічны Сафійскі сабор і Барысаў камень ля яго сцен. Верхні замак‑запаведнік. А далей — унікальны будынак былога езуіцкага калегіума, адзіны ў свеце помнік літары «ў», музеі беларускага кнігадрукавання, Сымона Полацкага, сярэднявечнага рыцарства. Манумент Францыску Скарыну (ён таксама тут нарадзіўся), помнікі князям Андрэю Альгердавічу, Усяславу Чарадзею, героям Другой сусветнай — 23 воінам‑гвардзейцам, якія цаной уласнага жыцця ўтрымлівалі плацдарм...А вось сапраўдная жамчужына і загадка — царква XII стагоддзя на тэрыторыі Спаса‑Еўфрасіннеўскага манастыра. Выкладчык кафедры гісторыі і турызму ПДУ Аляксей Коц паказвае ўнікальны старажытны жывапіс на яе сценах:
— У Полацку дзесяць храмаў. Але невывучаным да апошняга часу заставаўся толькі гэты, Спаса‑Праабражэнскі. Да яго прыкавана ўвага свяцілаў беларускай і расійскай археалогіі. Каб адкрыць старадаўнюю роспіс, давялося выкарыстоўваць спецыяльныя тэхналогіі. А пры правядзенні раскопак усталявалі: першапачаткова памеры храма былі значна большыя. На месцы разбураных частак будынка выявіліся ўнікальныя фрэскі. У нас не было досведу працы з такімі помнікамі старажытнарускай архітэктуры, таму мы запрасілі кансультантаў з пецярбургскага Эрмітажа.
Сумесная праца беларускіх і расійскіх археолагаў і рэстаўратараў у Полацку — ужо традыцыя. Напісаны дзясяткі падручнікаў, навуковых прац, манаграфій. Бо гісторыя Полацка, адзначаюць расійскія вучоныя, мае велізарнае значэнне не толькі для Беларусі, але і для гісторыі Старажытнай Русі, Усходняй Еўропы, гісторыі еўрапейскай культуры ў цэлым.
Бясцэнныя традыцыі
Па размовах, усмешлівых тварах, самой атмасферы горада адразу адчуваеш, што Полацк — гэта адна вялікая і дружная сям'я. Прычым інтэрнацыянальная. Дзе традыцыі міру і ўзаемаразумення перадаюцца па спадчыне. Сёння тут жывуць беларусы, расіяне, азербайджанцы, немцы, французы, палякі, прыбалты...Мікалай Сушкоў, да якога мы вырашылі наведаться ў госці, — дзіўны чалавек. Ветэран Вялікай Айчыннай вайны. Ураджэнец Расіі. Полацк лічыць сваёй другой радзімай. Нядаўна Мікалаю Піліпавічу споўнілася 95, але ён да гэтага часу займаецца спортам, актыўна ўдзельнічае ў грамадскім жыцці горада і ўважліва сочыць за палітычнымі падзеямі.
— Мяне трывожаць навіны пра беспарадкі як у Мінску, так і ў Маскве, — не хавае падпалкоўнік у адстаўцы. — Я нарадзіўся пад Варонежам. На пасадзе камандзіра ўзвода танкавога дэсанту вызваляў Украіну, Польшчу, Чэхаславакію. Быў цяжка паранены пад Берлінам. Перамогу сустракаў у Празе. Пасля вайны служыў ва Украіне, у складзе групы войскаў каля васьмі гадоў — у Германіі. Потым — у танкавай дывізіі ў Полацку. 30 гадоў выхоўваў тут школьнікаў. Моцная зямля. Цяпер з поўным правам магу казаць, што патрыятызм не мае тэрытарыяльных межаў і нацыянальнасцяў. Той чалавек, які ведае сапраўдны кошт такіх паняццяў, як гонар, сумленне і доўг, ніколі не стане здраднікам. Ён у стане разабрацца, што такое добра, а што такое дрэнна...
Буду вечна маладым
У Полацку падзея: у расіяніна Алега Курылава і яго жонкі-беларускі Вольгі нарадзіліся трайняты — Саша, Андруша і Коля.Кожны чацвёрты жыхар горада — ва ўзросце ад 14 гадоў да 31 года. Таму да моладзі тут асаблівая ўвага, з акцэнтам на інавацыйныя, крэатыўныя і выключна аўтарскія ініцыятывы. Адкрылі тэатральную школу Сімяона Полацкага, дзейнічаюць дзясяткі праектаў у спорце, адукацыі і культуры. У мясцовым дзяржуніверсітэце вучацца студэнты з Расіі, а хутка юных расіян прыме і Полацкі кадэцкі корпус. Гэтая ініцыятыва падтрымана на ўзроўні Саюзнай дзяржавы, распрацоўваецца спецыяльная праграма.Едзем да новаспечаных бацькоў: паўгода таму ў сям'і расіяніна Алега Курылава і яго жонкі-беларускі Вольгі нарадзіліся трайняты.
Пакуль маленькія Саша, Андруша і Коля адпачываюць, бацькі дзеляцца першым вопытам:
— Думалі, будзе складаней, але нас моцна падтрымлівае дзяржава: сямейны капітал, магчымасць атрымання жылля на льготных умовах, бясплатнае харчаванне для малых, штомесячнае дапамогу ў суме амаль 1,5 тысячы рублёў. Нават паслугі няні аплачваюццаз бюджэту.
— Дык і пратэставаць няма навошта? — задаю правакацыйнае пытанне.
— Якія пратэсты? — абураецца Алег Курылаў. — Я працую на ААТ «Полацк‑Шкловалакно». Стабільнае прадпрыемства, годны заробак. Супраць чаго страйкаваць?..
Вось такі ён, старажытны і вечна малады цэнтр Еўропы, дзе жывуць прыгожыя, неабыякавыя людзі, якія любяць свой горад, жадаюць яму дабра. І заўсёды рады гасцям.
ПОЛАЦК У ЛІЧБАХ І ФАКТАХ
Старшыня Полацкага райвыканкама Ігар Маркавіч:
— У горадзе жывуць амаль 85 тысяч чалавек. Дзейнічаюць звыш тысячы прадпрыемстваў розных форм уласнасці, у тым ліку каля паўсотні, створаных з удзелам замежнага капіталу. Добра развітая прыватная ініцыятыва — Полацку прысвойвалася званне лепшага горада для бізнесу. Галоўны акцэнт нашы прамыслоўцы робяць на новыя тэхналогіі, выпуск інавацыйнай прадукцыі. Каля 70 працэнтаў тавараў ідуць на экспарт у 56 краін. Толькі за апошні год у эканоміку Полацкага раёна інвеставана звыш 180 мільёнаў рублёў. Усё гэта прыцягвае да нас моладзь. Актыўна будуем жыллё, дзіцячыя сады і школы.