Чым унікальны гарадскі пасёлак Копысь у Аршанскім раёне?
У гэтым незвычайна прыгожым мястэчку на левым беразе Дняпра арганічна пераплятаюцца мінулае і сучаснасць, сціраючы ўсякія часавыя межы. Гэта сапраўдны згустак гісторыі і сапраўдная «вёска» будучыні: малы золотник, ды дарагі. Сваім размеранным жыццём, не адстаючы тым не менш ад усяго самага новага і прагрэсіўнага, жыве старажытны горад майстроў. Унікальная гістарычная спадчына – «Петрапаўлаўскі вал» з старажытным гарадзішчам, дзе, абараняючы рубяжы вялікай дзяржавы, правёў нямала часу Пётр І. Сёння адрэстаўраваны, «Петрапаўлаўскі вал» – адно з самых любімых і наведваемых турыстамі месцаў на Віцебшчыне. Будаўнікі разам з навукоўцамі аднавілі драўляныя вежы з пляцоўкамі агляду.
З высокага берага бачны адкрыты дзякуючы клопату аб малой радзіме кіраўніка дзяржавы Аляксандра Лукашэнкі мост, які злучае Віцебскую і Магілёўскую вобласці.
Нягледзячы на цыклоны, што абрынуліся за апошні час на паўночны рэгіён краіны, Копысь сустракае вычышчанымі і падсыпанымі дарогамі і тратуарамі, акуратнымі вулачкамі: у 8 раніцы тут чыста і спакойна. На шляху ў Копыскі пасялковы Савет дэпутатаў і выканаўчы камітэт заводжу гутарку з мясцовай жыхаркай Аленай Вінарскай, якая, нягледзячы на ранні час, ужо спяшаецца на працоўнае месца ў Дом культуры для падрыхтоўкі чарговага мерапрыемства. Жанчына распавядае, што пераехала ў пасёлак з сям'ёй з Калінінграда ў гадавым узросце.
– Вырасла, вывучылася тут, выйшла замуж. Ад дзядулі мужа дастаўся дом у спадчыну, які з цягам часу рэканструявалі, – дадае яна. – За 25 гадоў, якія жывем тут з мужам, нават думак не было з’ехаць кудысьці ў іншае месца. А навошта? У Копысі ёсць усё, што трэба для жыцця. А за апошнія гады пасёлак і зусім пераўтварыўся. Вы паглядзіце, як у нас чыста, утульна, камфортна. Выходзіш зімой на вуліцу і не баішся, што увязнеш у сугробах па дарозе ў краму ці на працу. Вось старэйшы сын, якому 23 гады, паехаў за «лепшым» жыццём у Расію, а цяпер хоча вярнуцца назад, у родны куточак. Паверце, тут праца ёсць для ўсіх, было б жаданне. Дачка з трох гадоў ходзіць на вакал і харэаграфію ў наш Дом культуры. Яна – мясцовая зорачка. Кожны сабе знаходзіць занятак па душы і інтарэсах, кажу вам зусім без прыхарошванняў і як мясцовы жыхар, так і мастацкі кіраўнік. Без прыцягнення старонніх артыстаў, мы сваімі сіламі рыхтуем мноства мерапрыемстваў для ўсіх узроставых катэгорый. Усе яны – аўтарскія распрацоўкі нашага творчага дырэктара Дома культуры Вікторыі Зезюлінай. У глядзельнай зале падчас канцэртаў, конкурсных праграм, тэатралізаваных прадстаўленняў няма вольных месцаў. Часам нават крэслы дадатковыя даводзіцца падстаўляць.
Старшыня Копыскага пасялковага Савета Кацярына Вацура цалкам пацвярджае словы Алены: вольны час жыхары пасёлка ад малога да вялікага праводзяць разнастайна – з карысцю і ад душы.
– На 1 студзеня 2023 года насельніцтва Копысі – 795 чалавек, з іх 436 працаздольнага ўзросту, больш за сотню – дзеці. Для нашага пасёлка эпоха адраджэння пачалася з 2003 года – на нашым прыкладзе сталі ўзводзіць першыя аграгарадкі. Усяму, што аказалася менш запатрабаваным, знайшлі лепшае прымяненне. Напрыклад, адно са збудаванняў КБА ў цэнтры горпасёлка, дзе да 2003 года размяшчалася атэлье, цырульня, перабудавалі і ператварылі ў Дом культуры. Будынак, дзе быў размешчаны магазін гаспадарчых тавараў, пераабсталявалі і там размешчаны пошта, аўтаматычная тэлефонная станцыя і комплексны прыёмны пункт. Іншымі словамі, нічога не знеслі, не разбурылі, а прывялі ў належны стан, захавалі. Ужо ў 2017 годзе распрацавалі канцэпцыю развіцця «вёскі будучыні» і пасёлак атрымаў другое дыханне. На кожным вуліцы правялі і добраўпарадкавалі неабходныя інжынерныя камунікацыі, лініі электраперадач, сувязі, дамы газіфікавалі. З'явілася і цэнтралізаванае водазабеспячэнне, уласная станцыя абезжалезвання вады з дадатковым рэзервуарам.
– Гэта было вялікае свята для ўсяго пасёлка, – адзначае пенсіянерка Вольга Міцкевіч. – Раней даводзілася па ваду ісці на прыстойную адлегласць, у калодзеж. Цяпер неабходнасць у калодзежах адпала – вада добрая, чыстая.
Усе дарогі ў Копысі, а іх больш за 15 км, 21 вуліца і 2 завулкі, заасфальтавалі, уздоўж пафарбавалі прыватныя дамы, усталявалі агароджы, прывялі ў парадак тратуары.
– Наша задача – захоўваць, берагчы, прымнажаць тое, што маем, – падкрэслівае Кацярына Вацура. – Велізарную дапамогу аказвае брыгада Аршанскай спецаўтабазы, якая цалкам абслугоўвае камунальную сферу пасёлка, аб'екты турызму. Насельніцтва, бачачы клопат улады, імкнецца ўсё падтрымліваць у парадку.
На пасёлак сапраўды ёсць усё, што патрабуецца для звычайнага і нават не сельскага, а гарадскога жыцця. Бальніца і паліклініка з сучасным абсталяваннем суседнічаюць з аптэкай. Мясцовыя жыхары адзначаюць: па медыцынскую дапамогу, лячэнне і абследаванні не трэба ехаць у райцэнтр – ёсць нават свой УГД-апарат. Ёсць Дом культуры і Цэнтр народнай творчасці і рамёстваў з мноствам гурткоў і аб'яднанняў, дзіцячыя гульнявыя пляцоўкі. Заўсёды запатрабаваны бібліятэка, аддзяленне Беларусбанка з банкаматам, пошта, пункт КБА і нават грамадская лазня з парнай на дровах.
Цікаўлюся: «Раней у Копысі была свая пякарня, якая славілася духмяным хлебам. Чаму яе зачынілі?»
– Калі першапачаткова тут выпякалі выключны хлеб з абпалам вуглём, то з укараненнем новых тэхналогій, зменай пакаленняў хлебапёкаў, традыцыі былі страчаны. Да таго ж у крамах з'явіўся вялікі асартымент хлебабулачных вырабаў і неабходнасць у пякарні адпала, – адказвае Кацярына Вацура.
Ёсць у Копысі дрэваапрацоўчы ўчастак №2 Аршанскага лясгаса, дзе працуе каля 40 чалавек. У 2016 годзе змяніла прапіску Копыскае лясніцтва. Сучасны офіс узвялі побач з Цэнтрам народнай творчасці і рамёстваў на месцы былога кафльнага завода, паколькі ён прыйшоў у заняпад і зачыніўся ў 1990-ыя гады. Затое на яго месцы вырасла прадпрыемства, якое дае працу і годнае заробку больш чым 30 жыхарам гарпасёлка.
Што тычыцца старога будынка, дзе раней размяшчалася лясніцтва, то яго Аршанскі лясгас выставіў на продаж.
Былы цэх па вытворчасці сыроў ААТ «Савушкін-Орша» сёння набыў новага ўласніка. Яго пад крыло ўзяло фермерскую гаспадарку. У кастрычніку бягучага года цэх зарэгістравалі асобным прадпрыемствам УП «МІЛККОП СТАРТ» па перапрацоўцы малака і вырабе сыроў. У бліжэйшы час адбудзецца яго адкрыццё.
Новы ўладальнік – і ў былога райпотребсаюзнага кафэ «Бістро». Мясцовы індывідуальны прадпрымальнік плануе цешыць не толькі стравамі нацыянальнай кухні, але і ўласнай выпечкай. Далейшы лёс былога кафэ «Спадчына» «Арша-Сервіс» жыхары пасёлка абмеркавалі ўсім мірам. Пасля пандэміі яно стала стратным і цяпер перададзена Цэнтру народнай творчасці і рамёстваў.
Мабыць, самы што ні на ёсць карэнны жыхар Копысі – Віктар Нездзераў. Ён зрабіў нямала добрых спраў для сваёй малой радзімы і ганарыцца ёй.
– Жыццё ў населеным пункце за апошні час змянілася кардынальна. Калі да 2003 года гэта быў фактычна паміраючы пасёлак, то цяпер – узор для пераймання. Гэта тычыцца як сацыяльнай сферы, так і пытанняў жыццезабеспячэння грамадзян, – адзначыў Віктар Іванавіч. – Возьмем хоць бы гандаль, якая прадстаўлена двума харчовымі магазінамі «Еўрагандаль», гандлёвым цэнтрам «Карона», адным магазінам прамысловых тавараў. Выбар тавараў – велізарны. Нам, пенсіянерам, яшчэ і зніжка 10% прадастаўляецца на асноўныя віды прадуктаў. Зверніце ўвагу, якая ў нас добраўпарадкаваная школа, куды дзятва ходзіць з вялікім задавальненнем. Так, дзяцей цяпер у ёй навучаецца менш, чым у мае школьныя часы. Дык гэта і не мудра – раней не было дзесяцілетак у акрузе. Да нас дабіраліся дзеці з Зубава, Александрыі, Хімоў. Ды і нараджальнасць была ого-го. Напрыклад, у нас у сям'і было 7 дзяцей. Цяпер такога няма. Тым не менш у нас 13 маладых шматдзетных сем'яў. Нягледзячы на тое, што ім прапануецца дзяржжыльё ў гарадах, большасць застаецца тут. І гэта выдатна.
Не магла не зазірнуць я ва вышэйназваную Копыскую сярэднюю школу імя Янкі Купалы. Тут, як і ва ўсім пасёлку – ідэальная чысціня, парадак, утульнасць.
– На сённяшні дзень у нас 72 навучэнцы, тады як летась было 68. На першай ступені (пачатковыя класы) – 33 чалавекі. На вялікі жаль, сёлета ў нас няма 10-11 класаў, – канстатуе дырэктар установы адукацыі Галіна Падбярэцкая. – Так атрымалася, што ўсе дзеці выпускнога 9 класа мінулага навучальнага года пайшлі атрымліваць прафесіі. На базе дашкольнай установы 13 выхаванцаў у 2-х групах. На высокім узроўні як адукацыйны працэс, так і выхаваўчая праца. На шосты школьны дзень нікога спецыяльна прымушаць не трэба – дзеці самі з задавальненнем прыходзяць займацца спортам, творчасцю, краязнаўчай працай, удзельнічаюць у шматлікіх мерапрыемствах.
Сям'я Лагінавых прыехала ў Копысь у верасні гэтага года з Расійскай Федэрацыі і зараз прыглядаюць сабе дом у пасёлку, каб укараніцца тут.
– Знайшлі гэту кропку на карце Беларусі праз інтэрнэт, – распавядае Ірына Лагінава. – Па апісаннях, фота, відэа і водгуках спадабалася менавіта гэта мястэчка. А яшчэ імпанавала, што гэта радзіма Прэзідэнта Беларусі Аляксандра Лукашэнкі. І мы не расчараваныя – гэта выдатнае месца для жыцця, тут нас прынялі, як родных. Двое нашых дзяцей у захапленні ад школы – яны адчуваюць сябе спакойна, акружаны ўвагай, клопатам. Харчаванне ім, як навучэнцам пачатковых класаў бясплатнае. З задавальненнем наведваюць танцавальны, тэатральны гурткі, удзельнічаюць у мерапрыемствах. Мне ўжо прапанавалі месца працы, муж пакуль прыглядаецца.
Дарэчы, з набыццём зямлі плошчай не больш за 0,25 га ў прыватную ўласнасць, у арэнду з мэтай будаўніцтва, праблем у Копысі няма.
Карту з 54 даступнымі ўчасткамі знаходжу на стэндзе ў пасялковым Савеце: зараз іх менш амаль удвая, чым было яшчэ пяцігодку таму – людзі разбіраюць пад агароды і забудовы. Усе яны – у жылой зоне з газам і вадой.
А можна недарага набыць гатовы дом, чым скарысталіся мама і яе тры дачкі з сем'ямі, якія прыехалі з Казахстана. Вялікая дружная кампанія таксама выбрала населены пункт праз інтэрнэт. Набыўшы дом, пашырылі яго прыбудовай. А цяпер аблюбавалі побач яшчэ і зямельны ўчастак – пачалі будаўніцтва дома для сына. Характэрна, што ў госці да іх летам прыехала сваячка з Нямеччыны, якой настолькі спадабалася гасцяваць у Копысі, што і яна напісала заяву на набыццё ўчастка пад будаўніцтва дома.