Каб стаць жыхаром экапасёлку пад Лепелем, трэба прайсці кастынг

Вёска, усе вуліцы якой называюцца Радужнымі, знаходзіцца ў Лепельскім раёне на беразе возера Лепельскае. Вось такая цікавая таўталогія, якая нічым не замінае перасяленцам, пацярпелым ад наступстваў чарнобыльскай аварыі, абжывацца на новым месцы. Праўда, трапіць у лік жыхароў вёскі з экалагічным ухілам зусім няпроста.

Прыгожыя, нібы цацачныя, домікі выстраіліся ў шэраг. Вуліцы шырокія, асфальтаваныя, за аколіцай - возера: блакітная паласа вады ў дзясяткі кіламетраў. Пры знаёмстве з пасёлкам Стары Лепель адразу кідаюцца ў вочы акуратныя парканчыкі, маладыя яблынькі ў садах, дэкаратыўныя горкі, аркі з вінаграднай лазы, сажалкі і нават басейны.

Сяляне клапоцяцца аб прыгажосці і камфорце жыцця. Яны прыехалі сюды з забруджаных радыяцыяй рэгіёнаў Гомельскай, Брэсцкай і Магілёўскай абласцей.

Многія сем'і маюць статус шматдзетных. Напрыклад, айцец Сергій, па ініцыятыве якога непадалёк была пабудавана царковіца, выхоўвае чацвярых дзяцей. У Людмілы Супеевай - пяцёра сваіх і трое прыёмных. Трое хлапчукоў у нядаўна пераехалага ў вёску доктара амбулаторыі Віктара Ункоўскага.

Большасць перасяленцаў працуюць на сучасным рабатызаваным малочна-таварным комплексе ў цэнтры гаспадаркі, якая належыць Лепельскаму малочнаму заводу. Хтосьці - у школе, дзіцячым садзе, бальніцы. Ёсць і свае будаўнікі.

Зараз у пасёлку жывуць 24 сем'і. Яшчэ тры засяляцца ў новыя дамы да канца года. Да 30-годдзя сумнай даты - аварыі на Чарнобыльскай АЭС - эко-вёска будзе налічваць 30 дамоў.

Намеснік старшыні Лепельскага райвыканкама Мікалай Нікіцін падкрэслівае: праект - гэта не проста дабрачыннасць добрых людзей. Раён укладвае ў пасёлак немалыя грошы. Усе інжынерныя камунікацыі, дарогі і іншыя даброты зроблены за бюджэтныя сродкі. Прабурана новая свідравіна, узводзяцца станцыя абезжалезвання вады, сучасныя ачышчальныя збудаванні. Нямалае значэнне мае і тое, што на ўзвядзенні ўласнага жылля ў абавязковым парадку працуюць тыя, каму тут трэба будзе жыць. Такія правілы, бо ў выніку дом будзе бязвыплатна перададзены ў уласнасць сям'і.

"У пасёлак прыязджае шмат экскурсій, дэлегацый, - усміхаецца Мікалай Мікалаевіч. - І далёка не ўсе вераць у надзейнасць дамоў, пабудаваных з дранкі, гліны ды трыснягу. Але тыя, хто ўжо жыве тут па 10 і больш гадоў (праект ажыццяўляецца з 2001 года), не сумняваюцца ў якасці прыродных матэрыялаў і карысці прадуманай экалогіі".

...Гляджу на недабудаваны дом, сцены якога вакол дошчатай абрэзкі выкладзены са сціснутай уручную дранкі, а з-пад даху выступае трысняг. Мне таксама здаецца: уся канструкцыя настолькі далікатнай, што яе без працы можа разабраць малалетняе дзіця.

Мой скептыцызм забаўляе мэнэджара праекта будаўніцтва Валянціна Шакура, і ён вядзе мяне ўжо абжытую жылую хату. Гаспадары дома - Ігар Стэфаненка з жонкай і двума дзецьмі - жывуць у "эка-ўмовах" 8 гадоў: дастатковы час, каб па вартасці ацаніць усе "за" і "супраць". "Выдатны дом! - пераконвае мяне гаспадар. - Летам прахалодна, зімой цёпла. Вы ўнутр зайдзіце, паспрабуйце паветра "на смак…".

Прабую. Дыхаецца лёгка, выразна адчуваецца водар сасны, сухой дошкі і чагосьці прыемнага, кветкава-лугавога. Прасторны хол, прыгожая драўляная лесвіца на другі паверх, утульныя спальні для дзяцей. Вядома, шмат што ў доме Ігар ужо зрабіў уласнымі рукамі. Жыллё ж перадаецца ўладальніку без аздаблення, у "сырым", так бы мовіць, выглядзе. Прыродная майстэрскасць дазволіла перасяленцу адкрыць і ўласную справу. Пакуль жонка працуе на комплексе, муж займаецца вытворчасцю дэкаратыўнай пліткі. Лічыць, што яго прадукцыя неўзабаве будзе запатрабавана нават аднавяскоўцамі - вось колькі новых катэджаў маюць патрэбу ў добраўпарадкаванні!

Як можна стаць удзельнікам такога цікавага праекта і атрымаць у падарунак цэлы дом?

Аказваецца, будучыя навасёлы праходзяць дбайны адбор. Спачатку - па дакументах. Па-першае, у іх не павінна быць уласнага жылля. Другая абавязковая ўмова - гэта поўная маладая сям'я (да 36 гадоў) і наяўнасць дзяцей.

Да адабраных кандыдатаў па месцы іх пражывання выязджае спецыяльная камісія з прадстаўнікоў міжнароднай грамадскай арганізацыі "Дамы замест Чарнобыля" і беларускага міжнароднага дабрачыннага аб'яднання "ЭкаДом". Яны пільна вывучаюць характарыстыкі членаў сям'і, ацэньваюць іх побыт і гаспадарчую распарадлівасць. Потым кандыдаты самі здзяйсняюць экскурсію ў Лепельскі раён, дзе праходзяць гутарку з прадстаўнікамі мясцовых органаў улады, абмяркоўваюць пытанні будучага працаўладкавання. Калі ўсіх усё задавальняе, аднаму з членаў сям'і трэба будзе добра папрацаваць у валанцёрскай змене на будаўніцтве ўласнага дома.

Але і тут яшчэ могуць быць "падводныя камяні": старажылы ўспамінаюць, як аднаго кандыдата адсеялі менавіта на гэтым этапе. Нечакана выявілася яго прыхільнасць да спіртных напояў. Але гэта выключны выпадак, зараз у экавёсцы жыве звыш 120 чалавек - надзейных, дамавітых, гаспадарчых. Большасць навасёлаў - дзеці, многія з якіх нарадзіліся ўжо тут, на чыстай зямлі.

Стары Лепель - другое экалагічнае паселішча ў краіне, першае пабудавана ў Мядзельскім раёне. З'яўленне яго на Лепельшчыне шмат у чым стала магчымым дзякуючы ініцыятыве мясцовых органаў улады, якія і цяпер цесна супрацоўнічаюць з валанцёрамі. А таму з'яўляюцца новыя, вельмі перспектыўныя падпраекты.

Зараз, напрыклад, партнёры вядуць перамовы аб будаўніцтве ў райцэнтры будынка пад аддзяленне дзённага знаходжання інвалідаў. Пастаяннай стала летняя валанцёрская змена падлеткавага міжнароднага лагера ў Старым Лепелі. Лепельскія гімназісты і навучэнцы каледжа з нямецкага Білефельда не толькі адпачываюць на беразе возера, але і дапамагаюць адзінокім састарэлым і не маючым сілы людзям, спісы якіх бяруць праз сацыяльную службу: рамантуюць платы, нарыхтоўваюць дровы, выконваюць іншыя даручэнні.

А хто ж канкрэтна прыязджае ў Стары Лепель будаваць дамы? Нямецкія, італьянскія і беларускія студэнты, рабочыя, служачыя і нават банкіры ва ўзросце ад 16 да 89 (!) гадоў. За гэтыя гады свой адпачынак тут правялі ўжо больш за 2 тысячы чалавек. За змену (у кожнай ад 30 да 50 чалавек) паспяваюць не толькі дом пабудаваць, але і аб'ехаць усю нашу краіну. Беларускія валанцёры таксама выязджаюць на працу ў Італію ці Германію, дзе ўжо на новых будпляцоўках сустракаюцца са сваімі старымі сябрамі.

У тэму

Акрамя жылога пасёлка ў Старым Лепелі валанцёры пабудавалі ФАП, дзе размясцілася паўнавартасная амбулаторыя, якая абслугоўвае звыш 2,8 тысячы вяскоўцаў (у тым ліку 350 дзяцей ва ўзросце да 14 гадоў) з 40 вёсак. ФАП і культурна-адукацыйны цэнтр пабудаваны па энергаэфектыўнай тэхналогіі, абсталяваны сонечнымі калектарамі і аўтаматычным ацяпляльным абсталяваннем на мясцовых відах паліва. Зімоўка будынку плошчай у 160 квадратных метраў абыходзіцца прыкладна ў 4 мільёны рублёў, выдаткаваных на куплю гранул і 150 кілават электраэнергіі ў месяц (з улікам выкарыстання вялікай колькасці электрапрыбораў). Сонечныя батарэі забяспечваюць тэмпературу вады да 90 градусаў.

Алена Бегунова, "Рэспубліка"