Фермеры ў Сянненскім раёне займаюцца развядзеннем дацкай норкі і чорна-бурай лісы
Ужо чвэрць стагоддзя вёска Літусава Сенненскага раёна славіцца разнастайнай каштоўнай жывёлай, якую разводзіць фермерская гаспадарка Аляксандра Барысёнка. Як сёння развіваецца незвычайны для прыдзвінскага краю бізнес? Нашым суразмоўцам і экскурсаводам па сваіх угоддзях стала гаспадыня сядзібы Кацярына Барысёнак.
Як усё пачыналася
Калісьці на месцы цяперашняй звярафермы быў лес. Прычына выбару крыху незвычайнага месца ў тым, што тады заканадаўствам не дазвалялася выводзіць са звароту землі сельскагаспадарчага прызначэння. Усё было расчышчана і выкарчавана, неўзабаве з'явіліся першыя клеткі для ўтрымання жывёл, адміністрацыйны будынак, кармакухня, іншыя пабудовы…
Першапачаткова зарэгістраваўшыся як арэндны унутрыкалгасны калектыў, калі гэта стала магчымым, памянялі форму ўласнасці на прыватную ўнітарную фермерскую гаспадарку, потым першыя два словы прыйшлося прыбраць, і сёння гэта «проста» фермерская гаспадарка Аляксандра Барысёнка. Яе складае дружны калектыў з дзясятка чалавек, палова якіх ажыццяўляе непасрэдны догляд за жывёламі. Многія работнікі тут працуюць практычна з самага заснавання. Не цураюцца любой работы і самі гаспадары, якія прытрымліваюцца прынцыпу, што кіраваць можна толькі тады, калі сам дасканала разбіраешся ў спецыфіцы вытворчасці.
«
Быць на плаву»Прыкладна такім, упэўнены Барысёнак, павінен быць дэвіз любога прадпрымальніка. Па прызнанні Кацярыны Віктараўны, гадоў 5-6 таму звераферма працавала з вялікім размахам. Пагалоўе норак даходзіла да 17 тыс. галоў. Аднак рынак футра нестабільны. Калі некалькі сезонаў запар ён быў добрым, то ў мінулым годзе адбыўся моцны абвал цэн. На шчасце, у Літусава ўжо быў запланаваны поўны забой жывёл для правядзення якаснай дэзінфекцыі клетак, таму футра ўдалося рэалізаваць у кастрычніку яшчэ па старых цэнах. А вось многім іншым вытворцам давялося прадаваць тавар сабе ў страту…
Дарэчы, фермерская гаспадарка адной з першых у краіне 8 гадоў таму стала вырошчваць выключна імпартнага звера, які значна даражэй каштуе і на якога пераходзяць усе асноўныя рынкі збыту. Кароткашэрсныя норкі дацкай селекцыі сёння карыстаюцца вялікім попытам у Расіі. Вялікае значэнне для якасці футра мае асьцевы валас, які ў норкі-іназемкі карацейшы, і падпуш набіта мацней. Ён нашмат каштоўней, аднак і больш капрызны, далікатны. У айчыннай самачкі добрым вынікам з'яўляецца нашчадства ў 5 дзіцянят, а ў замежнага звера 3-4 шчанюкі. Калі б нашы гаспадаркі перайшлі хаця б напалову на гэтых жывёл, упэўнена Кацярына Барысёнак, не было б праблем са збытам на аўкцыёне. Зараз у іх норак пакуль няма, але ўжо ўзгоднена з Міністэрствам сельскай гаспадаркі закупка ў кастрычніку-лістападзе асобін з Пінскай зверагаспадаркі.
Дарэчы, даведаўся цікавы факт: аказваецца, у Беларусі вырабляецца нязначна менш футра, чым ва ўсёй Расіі. Канкурэнтам гігантам-прадпрыемствам Белкаапсаюза фермерская гаспадарка Аляксандра Барысёнка сябе не лічыць, але ў нас у вобласці, дарэчы, яна адзіная.
Пагалоўе норкі прадалі, затое павялічылі колькасць асобін чорнабурай лісы: за тры гады да 500 галоў, завезлі 100 пяцюроў. Але ўсё роўна пакуль даводзіцца працаваць у страту, бо кармавая кухня разлічана на 1,5-2 т корму, а цяпер для пагалоўя не патрабуецца нават тысячы. А бо выдаткі электраэнергіі на працу халадзільнікаў ад гэтага не памяншаюцца.
«
Вялікі недахоп, што мы вытворцы, а не гандляры: тое, што самі вырабляем, не можам нармальна прадаць», — з жалем канстатуе Кацярына Віктараўна.Эксперыментатары-энтузіясты
Гаспадарка Аляксандра Барысёнка рознабаковая. За мінулыя гады паспрабавалі і тое, і другое. Хітрыя гаспадары цікавяцца рознымі напрамкамі бізнесу. Нядаўна былі тры вальеры па 4 га з дзікамі. Чистопородных галандскіх свіней скрыжоўвалі з дзікімі. У выніку атрымліваліся паўкравіны, якія карысталіся папулярнасцю ў пакупнікоў. Гэтыя гібрыды былі непатрабавальныя ў ежы, як і лясныя суродзічы, аднак пры гэтым ад іх атрымлівалася цудоўнае экалагічна чыстае мяса з невялікай праслойкай сала.
Цяперашні год у эканоміцы гаспадаркі выдаўся цяжкім. Давялося забіць усіх дзікоў, у тым ліку і на паляўнічых угоддзях. Гэта таксама вялікая шкода, бо столькі працаў было ўкладзена. Затое стала больш ваўкоў, ласёў. Таму, упэўненыя гаспадары, усё ўдасца перажыць.
Займаліся і авечкагадоўляй, але ў рэшце рэшт прыйшлі да высновы, што гэта
«не наша». Не той пакуль менталітэт у беларусаў, якія прывыклі да іншых гатункаў мяса. Аднак не выключана, што свая чарада калі-небудзь з'явіцца зноў.Некалькі гадоў гадавалі коз, але не ўдалося наладзіць збыт найкаштоўнейшага, асабліва для дзяцей і пажылых людзей, малака ўнутры краіны з-за разнастайных бюракратычных затрымак. Давялося прадаць пародзістых жывёл украінскім прадпрымальнікам. А бо ва ўсёй Беларусі не было коз такой крыві! Цяпер адна з першачарговых задач гаспадаркі — вярнуцца да гэтага віду дзейнасці. Бо малако, якое будзе прадавацца, кожны дзень будзе прыносіць адчувальны прыбытак. Цяпер у нас адкрыты гандаль з Расіяй, таму самае выгаднае, пралічылі Барысёнкі, — разліваць малако ў упакоўкі тэтрапак і прадаваць яго ў прыватныя крамы, напрыклад, Смаленска. Праблема ў тым, што з-за афрыканскай чумы межы многіх еўрапейскіх краін зачынены: элітных коз можна цяпер набыць хіба што ў Амерыцы. Рыначны кошт казінага малака ў Беларусі, як лічыць Кацярына Барысёнак, сёння вельмі завышаны. Калі літр каштуе 50-70 тыс. рублёў, гэта не нармальна. На яе думку, арыенцірам павінен служыць павышаючы каэфіцыент — 30% ад кошту каровінага.
Пасля вытрымкі каранціну ў планах зноў заняцца свінаводствам. Галоўнае, каб вакол не было новых ачагоў чумы.
На сённяшні дзень найбольшы прыбытак прыносіць гадавальнік паляўнічых ляек. Тут утрымліваюцца 350 сімпатычных чацвераногіх сяброў, якія аглашаюць наваколле пры выглядзе чужынца залівістым брэхам. І ўсе самых лепшых кровей! Гэтым бізнесам, які супадае з хобі, не адно дзесяцігоддзе захоплена займаецца кіраўнік сям'і, добра вядомы аматарам палявання далёка за межамі Беларусі. Нават з Далёкага Усходу прыязджаюць пакупнікі пародзістых сабак з бездакорнай радаслоўнай. Псы з Літусава рэгулярна займаюць прызавыя месцы на разнастайных выставах і спаборніцтвах у Расіі, Украіне, краінах Балтыі.
Апошнім часам у фермерскай гаспадарцы сур'ёзна задумаліся аб стварэнні ўласнага банка спермы ляек. Кацярына, па спецыяльнасці ветэрынарны ўрач, ужо пару гадоў займаецца штучным апладненнем ліс і песцоў (дарэчы, адзіная ў краіне), скрыжоўваючы для атрымання гібрыда блюфрост гэтыя два, здавалася б, несумяшчальныя віды.
Заўсёды адчуваю сімпатыю да людзей, якія знаходзяцца, як гаворыцца, на сваім месцы. Будзь то чыноўнік, механізатар, токараў ці спартсмен. Да такіх прадпрымальных, пісьменных, грунтоўных людзей, на якіх трымаецца і будзе трымацца дабрабыт нашай краіны, без ваганняў аднясу і фермераў Аляксандра і Кацярыну Барысёнак, якія з упэўненасцю глядзяць у будучыню сваёй цяжкай, але разам з тым такой займальнай справы.
Алесь Бынькоў, "Віцебскія весці"