Дзіцяча-юнацкае кіно «Сталь» здымаецца ў Сянне
– У працэсе пошуку інфармацыі пра танкавае змаганне мы пазнаёміліся з краязнаўцам Васілём Бандарэвічам, які паведаміў так шмат, што ў рамках падтрымкі вялікага фільма мы вырашылі зрабіць дакументальны, – распавядае сцэнарыст Арцём Кокін.
Галоўным яго героем з'яўляецца сам Васіль Бандарэвіч. Па сюжэце ён піша кнігу пра бітву і для ілюстрацыі твора просіць сваіх вучняў аб'ехаць на роварах памятныя мясціны і зрабіць фотаздымкі.
У ролі юных памочнікаў выступаюць дзевяцікласнікі Арына Доўгая і Максім Труханенка. Раней хлопцы вучыліся разам у СШ №2 Сенна, цяпер Максім працягвае адукацыю ў Віцебскім кадэцкім вучылішчы. Яны кажуць, што ў здымках удзельнічаць цяжка, але цікава. Калі Максім пра танкавую бітву пад Сеннам даведаўся са школьных урокаў, то Арына амаль усе звесткі пачала з апавяданняў свайго дзядзькі Алега Усціновіча. Ён кіруе мотаклубам «Начныя ваўкі Беларусь», цікавіцца гісторыяй і аказвае садзейнічанне здымачнай групе. Падарожжа Максіма і Арыны суправаджае за кадрам апавяданне Васіля Бандарэвіча пра змаганне, таксама будуць выкарыстаны кінахроніка і фатаграфіі ваенных гадоў.
Прадзюсар праекта «Сталь» Дзмітрый Мурашоў адзначае, што дакументальная стужка дазволіць больш падрабязна раскрыць гісторыю Сенненскага змагання і павінна прыцягнуць максімальную ўвагу да асноўнага фільма, які здымаецца на ахвяраванні неабыякавых да гісторыі людзей.
Дарэчы, метадам народнага збору сродкаў стваралася і карціна «28 панфілаўцаў». Крыху пазней падключыліся Міністэрства культуры Расіі, урад Казахстана, іншыя зацікаўленыя структуры. Прэм'ера стужкі пра герояў-панфілаўцаў намечана на 24 лістапада. У гэтым фільме Дзмітрый Мурашоў, адзін з вядучых акцёраў Вялікага драматычнага тэатра Санкт-Пецярбурга, гуляе ролю бранёбойшчыка Конкіна.
Сцэнарыст Арцём Кокін, які быў галоўным ваенна-гістарычным кансультантам «28 панфілаўцаў», кажа, што фільм стаў прарыўным у расійскім кінематографе і ўпершыню здымаўся на народныя ахвяраванні. У працэсе працы над ім узнікла ідэя паўтарыць досвед і зрабіць кіно пра адно з найбуйнейшых танкавых сутыкненняў пад Сеннам.
Па задумцы «Сталь» будзе здымацца ў жанры дзіцяча-юнацкага кіно, у аснову сцэнарыя пакладзены дзве лініі.
…Хлопчык жыве ў акцёрскай сям'і. Тата паспяховы і знакаміты, мама менш удачлівая ў прафесіі. З гэтай прычыны ў бацькоў адбываюцца пастаянныя сваркі. Аднойчы мама забірае сына і з'язджае на машыне з Санкт-Пецярбурга на сваю радзіму ў Сенна. Амаль усю дарогу хлопчык гуляе на планшэце ў камп'ютарную гульню «Танкі», за што пастаянна атрымлівае заўвагі. Нарэшце яму гэта надакучае, і на адной з прыпынкаў пры пад'ездзе да Сенна ён уцякае. Заблукаўшы ў лесе, хлопчык знаходзіць танк часоў Вялікай Айчыннай вайны БТ-7, а ў ім – дзённік і пісьмы камандзіра родным.
Гістарычная лінія заснавана на лёсе загінулага пад Вязьмай у 1941-м малодшага лейтэнанта Івана Колава. Яго танк быў знойдзены ў 1972 годзе, пра што расказала газета «Праўда». Выходзячы з акружэння, баявая машына ў адзіночку разбіла некалькі варожых калон. Калі двое членаў экіпажа загінулі, зранены Іван схаваў танк у лесе. Перад смерцю ён напісаў апошні ліст нявесце: «Прывітанне, мая Варя! Не, не ўбачымся мы з табой. Учора мы апоўдні грукалі яшчэ адну гітлераўскую калону. Фашысцкі снарад прабіў бакавую браню і разарваўся ўнутры. Пакуль уводзіў машыну ў лес, Васіль памёр (наводчык Васіль Арлоў. — Заўв. аўт.), пахаваў яго ў бярозавым гаі. Рана мая жорсткая. У змярканні у'ехаў я ў лес. Ноч прайшла ў поску, страчана шмат крыві. Цяпер чамусьці боль, які прапякае ўсе грудзі, супакоіўся, і на душы спакойна».
Сённяшняй восенню плануецца адзняць санкт-пецярбургскія сцэны. У далейшым натурныя здымкі пройдуць і ў Сенне. З дапамогай сучасных тэхналогій кінематаграфісты хочуць узнавіць даваенны аблік горада з яго дамінантай – Траецкім касцёлам XVIII стагоддзя, знесенай у 1962 годзе.
Даведка. На досвітку 6 ліпеня войскі 20-й арміі, якой камандаваў генерал-лейтэнант Павел Курачкін, здзейснілі контрудар з раёна паўночна-заходней Оршы ва фланг войскаў 3-й танкавай групы праціўніка. У аперацыі ўдзельнічалі 7-ы і 5-ы механізаваныя корпусы, якія мелі каля 1 тыс. танкаў старых тыпаў. Прыкладна столькі ж адзінак тэхнікі было ў немцаў.
У жорсткіх баях нашы танкісты нанеслі ворагу вялікія страты і адкінулі яго на 30-40 км у бок Лепеля. Найбольш жорсткія баі адбыліся ў наваколлі Сянна. Да канца дня савецкім танкавым злучэнням удалося цалкам завалодаць гэтым населеным пунктам. Аднак устрымаць горад аказалася няпроста: на наступны дзень ён тройчы пераходзіў з рук у рукі, але да вечара ўсё ж апынуўся пад кантролем Чырвонай арміі. Немцы кінулі на штурм усе рэзервы, і 8 ліпеня пасля кровапралітных баёў савецкім войскам давялося пакінуць Сянно.
Нягледзячы на тое, што Лепельскі контрудар не дасягнуў сваёй мэты, савецкім танкавым часткам удалося часова адкінуць праціўніка на некалькі дзясяткаў кіламетраў і адцягнуць на сябе яго значны рэзерв. Пад Сянно трапіў у палон сын Сталіна Якаў Джугашвілі, які камандаваў гаўбічнай батарэяй.
Сяргей Ляшук. Фота Антона Сцепанішчава. «Віцебскія весці».