Гэтая дата ўвойдзе ў гісторыю: упершыню грамадзянка суверэннай Беларусі здзяйсняе касмічны палёт
Марына Васілеўская разам з камандзірам экіпажа, ураджэнцам Беларусі Алегам Навіцкім, і амерыканкай Трэйсі Дайсан на караблі «Саюз МС‑25» стартавала з касмадрома Байканур. Сёння адбылася стыкоўка з Міжнароднай касмічнай станцыяй. Экіпаж МКС папоўніўся новымі ўдзельнікамі. Цяпер на экране ў Цэнтры кіравання палётамі «Раскосмасу» упершыню з'явіўся сцяг Рэспублікі Беларусь.
Здаецца, зусім нядаўна Прэзідэнт абвясціў, што космас заваюе беларуска. Тады гэтая задача здавалася складана выканальнай. Першы касманаўт ад краіны, да таго ж жанчына. Ці справіцца? За поспехамі простых беларускіх дзяўчат — Марыны Васілеўскай і яе дублёра Анастасіі Лянковай — уся краіна сачыла яшчэ з 2022 года. Спачатку, як яны трапілі ў шасцёрку найлепшых з амаль трох тысяч жадаючых. Пазней, як за першымі дзіцячымі крокамі, перажывалі за іх найскладанейшыя трэніроўкі ў Зорным. Цэнтрыфуга, няважкасць, выжыванне ў лесе і ў вадзе. Кажуць, руская жанчына і ў палаючую хату ўвойдзе, і каня на скаку спыніць. Беларуская ідзе далей. Прама да зорак.
— За 20 секунд да старту аўтаматыка спыніла цыклаграму працы стартавай падрыхтоўкі з-за атрымання інфармацыі аб падзенні напружання ў хімічнай крыніцы току. У гэтай сітуацыі старт вяртаецца ў зыходнае становішча, што і было зроблена. Экіпаж на працягу гадзіны быў эвакуіраваны і накіраваны ў гасцініцу, папярэдне з яго знялі скафандры, касманаўты знаходзіліся ў нармальным стане.
Як бы ні фарсіравалі гэту тэму ў інтэрнэце, такія сітуацыі сапраўды здараюцца. Напрыклад, нават знакаміты Crew Dragon Ілона Маска ўзляцеў не адразу. І прычым перанос здараўся не аднойчы. Старт ракеты-носьбіта «Саюз- 2.1а» з транспартным пілатуемым караблём «Саюз МС-25» адбыўся праз два дні. І цалкам паспяхова, як маглі заўважыць сотні тысяч гледачоў трансляцыі і відавочцаў. Адзіны мінус, калі 21-га касманаўты дабраліся б да МКС за тры гадзіны, то цяпер іх шлях склаў больш за 50 гадзін! За гэты час карабель здзейсніў 34 віткі вакол Зямлі. Марыну, дарэчы, гэта ні на кроплю не збянтэжыла:
Верылі ў тое, што ўсё будзе добра, не толькі самі касманаўты, але і іх блізкія і родныя, турысты, якія, дарэчы, прыляцелі нават з Емена. Апошнія, да слова, пасля адмененых пускаў нават памянялі білеты, каб усё ж такі правесці Марыну ў космас. Вядома, найбольш маляўніча ў стэпе Байканура выглядала дэлегацыя з Беларусі: з дзяржаўнымі сцягамі і падбадзёрваючымі плакатамі «Марына —«ты космас», яны гучней за ўсіх крычалі: «Ура, Беларусь!» Перажывалі з-за таго, што старт быў адкладзены? Вядома, так. Але ніхто гэтага не паказваў — баявы дух касманаўтам строга забаронена псаваць!
Яшчэ раніцай гэтай вялікай кампаніяй мы праводзілі экіпаж на касмадром. З апладысментамі, і як таго патрабуюць традыцыі — пад песню гурта «Зямляне» «Трава ля дома». Пазней на свае вочы пераканаліся, што Дзяржкамісія прыняла касманаўтаў і дапусціла іх да палёту. А далей — толькі старт. За тры кіламетры ад 31-й пляцоўкі тысячы вачэй назіралі гістарычны момант. Бясконцая стэп, гучыць каманда «Пуск» — і зямлю разрывае рокат касмадрома. Некалькі хвілін — і «Саюз» з Марынай выйшаў на арбіту.
«Увага! На стартавым комплексе аб'яўлена гатоўнасць да пуску 5 хвілін», — раздаецца ў гучнагаварыцельніках. Галоўная зала кіравання палётам расійскага сегмента МКС заціхае. Нават групы журналістаў на час перастаюць абмяркоўваць працоўныя моманты. Хвалююча! А што адчуваюць сваякі і госці, якія побач з намі таксама сочаць за трансляцыяй з экранаў ЦУП, — застаецца толькі здагадвацца...
На гадзінніку 15:30 — дадзены ключ на старт, уключаецца пускавая цыклаграма заключных аперацый. Праз пару хвілін чуем наступную каманду — камеры згарання рухавікоў бакавых і цэнтральных блокаў прадуваюцца азотам.
«Добрага шляху!», «Поспехаў», «Наперад, паехалі!» — жадаюць экіпажу тысячы гледачоў у чаце трансляцыі запуску пілатуемага карабля «Саюз МС-25». За касманаўтам «Раскосмасу» Алегам Новіцкім, беларускай удзельніцай касмічнага палёту Марынай Васілеўскай, астранаўтам NASA Трейсі Дайсон мы сочым у рэжыме рэальнага часу. Сінхронна атрымліваем лайв-карцінку з Байканура — каманды: «Пуск», «Запальванне», «Папярэдняя», «Прамежкавая», «Старт»!
«Выйшлі на галоўную прыступку цягі! Рухавікі першай і другой прыступкі працуюць нармальна, параметры канструкцыі ракеты-носьбіта ў норме», — чуем з гучнагаварыцеляў. Усмешка на твары беларускі Марыны Васілеўскай супакойвае — увесь ЦУП у чаканні, кожны ўважліва сочыць за тым, як карабель з маланкавай хуткасцю імкнецца ўверх! Ціск у камерах рухавікоў у норме, палёт нармальны! Параметры сістэмы кіравання ракеты-носьбіта ў норме… Прайшло 170 секунд пасля палёту — стабілізацыя вырабу ўстойлівая. 410 секунд — палёт нармальны! Усе з камерамі ў руках чакаюць той самы, адказны момант… 530 секунд — ёсць выключэнне рухавіка трэцяй прыступкі, ёсць аддзяленне ТПК «Саюз МС-25».
Родны брат касманаўта Аляксандр з усмешкай сёння ўспамінае — а бо спісвала ў яго Марына сачыненні ў школе:
— Хоць сястра ў нас у сям'і заўсёды была таленавітай — малявала, спявала, танцавала, гатуе смачна. Таму і з космасам справіцца. Прызнаюся, у дзяцінстве і сам марыў быць касманаўтам — тады ўсе хлопцы гэтым грэлі. Але жыццё па-іншаму распарадзілася: дзеці, сям'я, праца.
Сын Аляксандра Даніла, ён жа любімы пляменнік Марыны, пераняў татаўскую мару — таксама меціцьв касманаўты. Хоць мама Вольга заўважае, што раней сын планаваў быць навукоўцам. Ну, у космасе самае месца для эксперыментаў!
— Мы заўсёды куплялі дзіцяці шмат розных скрынак з досведамі — па фізіцы, па хіміі, у нас цэлая куча іх. І ён цвёрды быў у сваім рашэнні прысвяціць сябе навуцы. Але пасля Марыны мару паставіў пад сумнеў — хоча, як цёця, да зорак, — паясняе Вольга.
— Даніле нашаму 12 гадоў, але ёсць яшчэ і Дар'я Аляксандраўна, — спяшаецца тата Марыны Віталь Фёдаравіч пахваліцца сваімі ўнукамі. — Ёй крыху больш за годзік, але ўжо такая разумніца расце! Ляталі з ёй у Маскву, яшчэ сцюардэса толькі тлумачыла, як прышпіліцца, а яна сама ўсё зрабіла!
Што ж, расце годная змена.
Стыкоўка — паспяхова!
25 сакавіка ў 18:02 па Маскве карабель «Саюз МС-25» паспяхова прыстыкаваўся да вузлавога модуля «Прычал» расійскага сегмента МКС. Дарога да станцыі заняла 50 гадзін 26 хвілін. Усе этапы працэсу стыкоўкі — аўтаномнае збліжэнне «Саюз МС-25» з МКС, уключэнне сістэмы «Курс», аблёт МКС, завісанне, прычальванне і дотык — прайшлі ў штатным рэжыме, пацвердзіў выканаўчы дырэктар «Раскосмасу» па пілатуемых праграмах Сяргей Крыкалёў:
— Стыкоўка прайшла паспяхова ў аўтаматычным рэжыме. Экіпаж кантраляваў працэс, але аўтамат вельмі роўна і па праграме прыстыкаваў карабель да станцыі.
Сам пераход на Міжнародную касмічную станцыю таксама працэс нехуткі, звычайна ён займае каля двух гадзін. Толькі пасля праверкі герметычнасці стыкоўкі паміж караблём і МКС, выраўноўвання ціску паветра і іншых стандартных працэдур экіпаж адкрывае пераходныя люкі і пераходзіць на МКС. У «касмічным доме» Алега Навіцкага, Марыны Васілеўскай і Трэйсі Дайсан з радасцю сустрэў увесь экіпаж станцыі, яны прывіталі і дружна пагутарылі з новым папаўненнем. Праз час на экране Галоўнай залы кіравання палётам расійскага сегмента МКС з'явілася доўгачаканая лайв-карцінка з касманаўтамі. З трансляцыі яны ўсміхаліся і махалі рукамі ўсім прысутным у ЦУП. Упершыню за двое сутак родныя не толькі ўбачылі, але і пачулі любімыя галасы. Сярод іх мы заўважылі і дублёра Марыны Васілеўскай Анастасію Лянкову.
/>— Што спытаеце ў Марыны падчас выхаду экіпажа на сувязь? — цікавімся.
— Даведаюся, як там Зямля! — адказвае Анастасія.
Дзяўчына ўяўляе, што цяпер можа адчуваць Марына і як яна будзе адаптавацца на станцыі:
— Хоць трэніроўкі і былі, усё роўна адразу не да канца ведаеш, як сябе паводзіць у няважкасці. Я адначасова вельмі перажываю, хвалююся і радуюся за Марыну, таму што мы разам восем месяцаў ішлі да апошняга, займаліся.
Перад касманаўтамі стаіць агульная задача: выкананне праграмы касмічнага палёту, яе навуковых эксперыментаў і работ на борце станцыі. Алег Навіцкі, Марына Васілеўская, а таксама астранаўт NASA Лорал О’Хара, якая знаходзіцца на станцыі з 15 верасня мінулага года, вернуцца з «касмічнай камандзіроўкі» 6 красавіка на караблі «Саюз МС-24». Будзем чакаць з нецярпеннем навін і паспяховага прызямлення!
Здаецца, зусім нядаўна Прэзідэнт абвясціў, што космас заваюе беларуска. Тады гэтая задача здавалася складана выканальнай. Першы касманаўт ад краіны, да таго ж жанчына. Ці справіцца? За поспехамі простых беларускіх дзяўчат — Марыны Васілеўскай і яе дублёра Анастасіі Лянковай — уся краіна сачыла яшчэ з 2022 года. Спачатку, як яны трапілі ў шасцёрку найлепшых з амаль трох тысяч жадаючых. Пазней, як за першымі дзіцячымі крокамі, перажывалі за іх найскладанейшыя трэніроўкі ў Зорным. Цэнтрыфуга, няважкасць, выжыванне ў лесе і ў вадзе. Кажуць, руская жанчына і ў палаючую хату ўвойдзе, і каня на скаку спыніць. Беларуская ідзе далей. Прама да зорак.
На стартавай пляцоўцы
Першапачаткова дата старту «Саюза» з экспедыцыяй наведвання — 21, куды ўваходзіць наша Марына Васілеўская, была прызначана на 21 сакавіка. Аднак было вырашана паляцець у рэзервовыя суткі. Перад пускам аўтаматыка знайшла памылку. Кіраўнік «Раскосмасу» Юрый Барысаў адзначыў тады — непрыемна, але не крытычна:— За 20 секунд да старту аўтаматыка спыніла цыклаграму працы стартавай падрыхтоўкі з-за атрымання інфармацыі аб падзенні напружання ў хімічнай крыніцы току. У гэтай сітуацыі старт вяртаецца ў зыходнае становішча, што і было зроблена. Экіпаж на працягу гадзіны быў эвакуіраваны і накіраваны ў гасцініцу, папярэдне з яго знялі скафандры, касманаўты знаходзіліся ў нармальным стане.
Як бы ні фарсіравалі гэту тэму ў інтэрнэце, такія сітуацыі сапраўды здараюцца. Напрыклад, нават знакаміты Crew Dragon Ілона Маска ўзляцеў не адразу. І прычым перанос здараўся не аднойчы. Старт ракеты-носьбіта «Саюз- 2.1а» з транспартным пілатуемым караблём «Саюз МС-25» адбыўся праз два дні. І цалкам паспяхова, як маглі заўважыць сотні тысяч гледачоў трансляцыі і відавочцаў. Адзіны мінус, калі 21-га касманаўты дабраліся б да МКС за тры гадзіны, то цяпер іх шлях склаў больш за 50 гадзін! За гэты час карабель здзейсніў 34 віткі вакол Зямлі. Марыну, дарэчы, гэта ні на кроплю не збянтэжыла:
— Вы ведаеце: усё, што ні робіцца, — усё на лепшае. Адназначна, я ўжо ў гэтым пераканалася. І для мяне гэта будзе вялікі досвед.Вядома, прыляцець хутка — гэта, з аднаго боку, добра, а з другога — у нас будзе нашмат больш часу адаптавацца ў няважкасці, паглядзець на нашу цудоўную Зямлю, вырашыць нейкія бытавыя пытанні, якія мы б не зрабілі на хуткай двухвіткавай схеме. Я адчуваю, што ўсё будзе добра.
Верылі ў тое, што ўсё будзе добра, не толькі самі касманаўты, але і іх блізкія і родныя, турысты, якія, дарэчы, прыляцелі нават з Емена. Апошнія, да слова, пасля адмененых пускаў нават памянялі білеты, каб усё ж такі правесці Марыну ў космас. Вядома, найбольш маляўніча ў стэпе Байканура выглядала дэлегацыя з Беларусі: з дзяржаўнымі сцягамі і падбадзёрваючымі плакатамі «Марына —«ты космас», яны гучней за ўсіх крычалі: «Ура, Беларусь!» Перажывалі з-за таго, што старт быў адкладзены? Вядома, так. Але ніхто гэтага не паказваў — баявы дух касманаўтам строга забаронена псаваць!
Яшчэ раніцай гэтай вялікай кампаніяй мы праводзілі экіпаж на касмадром. З апладысментамі, і як таго патрабуюць традыцыі — пад песню гурта «Зямляне» «Трава ля дома». Пазней на свае вочы пераканаліся, што Дзяржкамісія прыняла касманаўтаў і дапусціла іх да палёту. А далей — толькі старт. За тры кіламетры ад 31-й пляцоўкі тысячы вачэй назіралі гістарычны момант. Бясконцая стэп, гучыць каманда «Пуск» — і зямлю разрывае рокат касмадрома. Некалькі хвілін — і «Саюз» з Марынай выйшаў на арбіту.
На сувязі Каралёў
Група карэспандэнтаў «СБ» таксама сачыла за развіццём падзей з Цэнтра кіравання палётамі. Навукова-даследчае падраздзяленне ААТ «ЦНДІмаш» у Каралёве, якое знаходзіцца ў структуры «Раскосмасу», выконвае ключавую ролю па кіраванні расійскім сегментам МКС. Уражанні і эмоцыі тут таксама зашкальваюць — дыстанцыйна праводзіць міжнародны экіпаж прыехала не менш за 15 груп прэсы з некалькіх краін, а таксама сваякі і госці.«Увага! На стартавым комплексе аб'яўлена гатоўнасць да пуску 5 хвілін», — раздаецца ў гучнагаварыцельніках. Галоўная зала кіравання палётам расійскага сегмента МКС заціхае. Нават групы журналістаў на час перастаюць абмяркоўваць працоўныя моманты. Хвалююча! А што адчуваюць сваякі і госці, якія побач з намі таксама сочаць за трансляцыяй з экранаў ЦУП, — застаецца толькі здагадвацца...
На гадзінніку 15:30 — дадзены ключ на старт, уключаецца пускавая цыклаграма заключных аперацый. Праз пару хвілін чуем наступную каманду — камеры згарання рухавікоў бакавых і цэнтральных блокаў прадуваюцца азотам.
«Добрага шляху!», «Поспехаў», «Наперад, паехалі!» — жадаюць экіпажу тысячы гледачоў у чаце трансляцыі запуску пілатуемага карабля «Саюз МС-25». За касманаўтам «Раскосмасу» Алегам Новіцкім, беларускай удзельніцай касмічнага палёту Марынай Васілеўскай, астранаўтам NASA Трейсі Дайсон мы сочым у рэжыме рэальнага часу. Сінхронна атрымліваем лайв-карцінку з Байканура — каманды: «Пуск», «Запальванне», «Папярэдняя», «Прамежкавая», «Старт»!
«Выйшлі на галоўную прыступку цягі! Рухавікі першай і другой прыступкі працуюць нармальна, параметры канструкцыі ракеты-носьбіта ў норме», — чуем з гучнагаварыцеляў. Усмешка на твары беларускі Марыны Васілеўскай супакойвае — увесь ЦУП у чаканні, кожны ўважліва сочыць за тым, як карабель з маланкавай хуткасцю імкнецца ўверх! Ціск у камерах рухавікоў у норме, палёт нармальны! Параметры сістэмы кіравання ракеты-носьбіта ў норме… Прайшло 170 секунд пасля палёту — стабілізацыя вырабу ўстойлівая. 410 секунд — палёт нармальны! Усе з камерамі ў руках чакаюць той самы, адказны момант… 530 секунд — ёсць выключэнне рухавіка трэцяй прыступкі, ёсць аддзяленне ТПК «Саюз МС-25».
Секунда чакання — і чуем запаветнае: «Карабель выведзены на арбіту штучнага спадарожніка Зямлі». Ура! Апладысменты раздаюцца на ўвесь Галоўны зал кіравання палётам расійскага сегмента МКС!Усе ўстаюць са сваіх месцаў, усмешкі і слёзы радасці не сыходзяць з твараў тых, хто назірае за гістарычным момантам.
Беларускай жанчыне космас па плячы
Марына Васілеўская прыемная дзяўчына з простай рабочай сям'і — гэтак жа, як і Гагарын. А яшчэ з неверагоднай сілай характару і імкненнем. Бацькі адзначаюць: гэта ў дзеда.— Яна заўсёды ішла толькі наперад. Імкнулася заўсёды быць толькі першай і вось апынулася першым касманаўтам незалежнай Рэспублікі Беларусь,— адзначыла мама Ірына Віктараўна.
Родны брат касманаўта Аляксандр з усмешкай сёння ўспамінае — а бо спісвала ў яго Марына сачыненні ў школе:
— Хоць сястра ў нас у сям'і заўсёды была таленавітай — малявала, спявала, танцавала, гатуе смачна. Таму і з космасам справіцца. Прызнаюся, у дзяцінстве і сам марыў быць касманаўтам — тады ўсе хлопцы гэтым грэлі. Але жыццё па-іншаму распарадзілася: дзеці, сям'я, праца.
Сын Аляксандра Даніла, ён жа любімы пляменнік Марыны, пераняў татаўскую мару — таксама меціцьв касманаўты. Хоць мама Вольга заўважае, што раней сын планаваў быць навукоўцам. Ну, у космасе самае месца для эксперыментаў!
— Мы заўсёды куплялі дзіцяці шмат розных скрынак з досведамі — па фізіцы, па хіміі, у нас цэлая куча іх. І ён цвёрды быў у сваім рашэнні прысвяціць сябе навуцы. Але пасля Марыны мару паставіў пад сумнеў — хоча, як цёця, да зорак, — паясняе Вольга.
— Даніле нашаму 12 гадоў, але ёсць яшчэ і Дар'я Аляксандраўна, — спяшаецца тата Марыны Віталь Фёдаравіч пахваліцца сваімі ўнукамі. — Ёй крыху больш за годзік, але ўжо такая разумніца расце! Ляталі з ёй у Маскву, яшчэ сцюардэса толькі тлумачыла, як прышпіліцца, а яна сама ўсё зрабіла!
Што ж, расце годная змена.
Стыкоўка — паспяхова!
25 сакавіка ў 18:02 па Маскве карабель «Саюз МС-25» паспяхова прыстыкаваўся да вузлавога модуля «Прычал» расійскага сегмента МКС. Дарога да станцыі заняла 50 гадзін 26 хвілін. Усе этапы працэсу стыкоўкі — аўтаномнае збліжэнне «Саюз МС-25» з МКС, уключэнне сістэмы «Курс», аблёт МКС, завісанне, прычальванне і дотык — прайшлі ў штатным рэжыме, пацвердзіў выканаўчы дырэктар «Раскосмасу» па пілатуемых праграмах Сяргей Крыкалёў:
— Стыкоўка прайшла паспяхова ў аўтаматычным рэжыме. Экіпаж кантраляваў працэс, але аўтамат вельмі роўна і па праграме прыстыкаваў карабель да станцыі.
Сам пераход на Міжнародную касмічную станцыю таксама працэс нехуткі, звычайна ён займае каля двух гадзін. Толькі пасля праверкі герметычнасці стыкоўкі паміж караблём і МКС, выраўноўвання ціску паветра і іншых стандартных працэдур экіпаж адкрывае пераходныя люкі і пераходзіць на МКС. У «касмічным доме» Алега Навіцкага, Марыны Васілеўскай і Трэйсі Дайсан з радасцю сустрэў увесь экіпаж станцыі, яны прывіталі і дружна пагутарылі з новым папаўненнем. Праз час на экране Галоўнай залы кіравання палётам расійскага сегмента МКС з'явілася доўгачаканая лайв-карцінка з касманаўтамі. З трансляцыі яны ўсміхаліся і махалі рукамі ўсім прысутным у ЦУП. Упершыню за двое сутак родныя не толькі ўбачылі, але і пачулі любімыя галасы. Сярод іх мы заўважылі і дублёра Марыны Васілеўскай Анастасію Лянкову.
/>— Што спытаеце ў Марыны падчас выхаду экіпажа на сувязь? — цікавімся.
— Даведаюся, як там Зямля! — адказвае Анастасія.
Дзяўчына ўяўляе, што цяпер можа адчуваць Марына і як яна будзе адаптавацца на станцыі:
— Хоць трэніроўкі і былі, усё роўна адразу не да канца ведаеш, як сябе паводзіць у няважкасці. Я адначасова вельмі перажываю, хвалююся і радуюся за Марыну, таму што мы разам восем месяцаў ішлі да апошняга, займаліся.
Перад касманаўтамі стаіць агульная задача: выкананне праграмы касмічнага палёту, яе навуковых эксперыментаў і работ на борце станцыі. Алег Навіцкі, Марына Васілеўская, а таксама астранаўт NASA Лорал О’Хара, якая знаходзіцца на станцыі з 15 верасня мінулага года, вернуцца з «касмічнай камандзіроўкі» 6 красавіка на караблі «Саюз МС-24». Будзем чакаць з нецярпеннем навін і паспяховага прызямлення!