Генадзь Ягораў распавёў пра ўшанаванне на Віцебшчыне памяці воінаў Вялікай Айчыннай
Работа, рэгламентаваная Дзяржаўнай праграмай па увекавечанню памяці абаронцаў Айчыны і ахвяр войнаў, арганізавана ў вобласці на сістэмным узроўні. Пытанні рэканструкцыі, рэстаўрацыі, рамонту і добраўпарадкавання воінскіх пахаванняў, могілак, брацкіх і адзіночных магіл, мемарыяльных комплексаў і помнікаў воінскай славы знаходзяцца пад пастаянным кантролем.
Пра гэта – размова з начальнікам галоўнага ўпраўлення ідэалагічнай работы і па справах моладзі аблвыканкама Генадзем Ягоравым.
– Папярэднія вынікі былі падведзены да 9 Мая. Ім папярэднічаў маніторынг стану аб'ектаў, звязаных з падзеямі Вялікай Айчыннай вайны, у Бешанковіцкім, Браслаўскім, Віцебскім, Докшыцкім, Дубровенскім, Лепельскім, Лёзненскім, Аршанскім, Сенненскім і Чашніцкім раёнах. Дзейныя на месцах спецыяльныя аргкамітэты і рабочыя групы прынялі неабходныя меры па ліквідацыі выяўленых пры абследаванні недахопаў. Акрамя таго, з камісіяй ад упраўлення па увекавечанню памяці абаронцаў Айчыны і ахвяр войнаў Міністэрства абароны, узначаленай палкоўнікам Сяргеем Варановічам, праведзены маніторынг воінскіх пахаванняў Лёзненшчыны. Яны ў здавальняючым стане, на большай частцы зроблены бягучы рамонт, прылеглыя тэрыторыі добраўпарадкаваны.
– Відавочна, у кожным раёне вобласці пры садзейнічанні органаў выканаўчай і прадстаўнічай улады з'явіліся новыя яркія прыклады увекавечання памяці абаронцаў Айчыны?
– Асабліва гэта заўважна ў рэгіёнах, дзе ў гады Вялікай Айчыннай вайны ішлі самыя крывавыя баі. Так, у працэсе падрыхтоўкі да знакавага юбілею ў Верхнядзвінску ўрачыста адкрыта алея Герояў Савецкага Саюза – восем помнікаў, у парку Воінскай Славы ў Дубровна – памятныя знакі ў гонар мясцовых ураджэнцаў, Герояў Савецкага Саюза Івана Авекава і Аляксея Габрусева. На воінскім пахаванні ў вёсцы Церашкі Лепельскага раёна цяпер новы помнік. А ў аграгарадку Стасева Лёзненскага з'явіўся білборд – указальнік да адзіных у рэспубліцы афіцэрскіх могілак, у вёсцы Хацемеля – указальнік да масавага воінскага пахавання. З лясной магілы на грамадзянскія могілкі аграгарадка Квяціна Мёрскага раёна перанесена прах франтавой радисткі, старшага сяржанта Лізаветы Нікішынай. Прыкладаў шмат.
– Увекавечаннем памяці загінулых герояў, навядзеннем парадку ў мемарыяльных месцах займаюцца не толькі працоўныя калектывы, але і грамадскія арганізацыі. Якія з іх можна адзначыць?
– Актыўны ўдзел у працоўных акцыях і суботніках па добраўпарадкаванні прымаюць прафсаюзы, дэпутацкі корпус, члены «Белай Русі», БРСМ, ветэранскія фарміраванні, Беларускі саюз афіцэраў, школьнікі і студэнты.
Так, па ініцыятыве віцебскіх дэпутатаў закладзена новая алея ля фасада мемарыяльнага комплексу «5-ы полк» у Віцебску. У Чашніцкім раёне пры ўдзеле райпрафаб'яднання пасаджаны сосны на алеі Памяці і Смутку ў вёсцы Зарачная Слабада. Прафсаюзы вобласці аказалі спонсарскую дапамогу ў рэканструкцыі воінскага пахавання ў Браславе, дзе ў брацкай магіле спачывае прах 1073 савецкіх салдат і афіцэраў.
Нямала добрых спраў на рахунку абласной арганізацыі Беларускага фонду міру. Гэта выраб і ўстаноўка дэкаратыўнай скульптуры ”Дзеці міру – дзецям вайны“ у Міёрах, мемарыяльнай дошкі ў гонар воінаў, якія загінулі на тэрыторыі Мошкаўскага сельсавета Сенненскага раёна. Заменены памятныя дошкі, прысвечаныя воінам-інтэрнацыяналістам Уладзіміру Шэстакову і Віктару Кароткевічу – на будынку Акцябрскай базавай школы Віцебскага раёна, Яўгену Дзянісаву – на будынку Жукнеўскай дзіцячага сада – базавай школы Талачынскага раёна.
– А што зроблена за апошні час па прыватнай ініцыятыве?
– Да шляхетнай справы па веленні душы далучаюцца людзі з самых розных мясцін. І ў гэтым таксама сіла нашай памяці пра гераічныя падзеі айчыннай гісторыі.
Вось прыклады з Лёзненскага раёна. Мемарыяльны комплекс «Адаменская горка» у райцэнтры рэканструявалі на сродкі жыхаркі Расіі, пляменніцы пахаванага тут воіна. Старшыня Віцебскай гарадской арганізацыі ветэранаў МНС Васіль Голубоўскі за свой кошт устанавіў у роднай вёсцы Рублёва-2 памятны знак у гонар загінуўшых за яе вызваленне. На адкрыцці прысутнічалі вяскоўцы, якія памятаюць тыя баі. Дзякуючы Васілю Аляксеевічу і яшчэ аднаму вядомаму энтузіясту – кіраўніку Віцебскага моладзевага грамадскага аб'яднання «Ваенна-патрыятычны клуб «Пошук» Анатолю Бурда – устаноўлены помнік першаму поўнаму кавалеру ордэна Славы, ураджэнцу Разанскай вобласці Мітрафану Піценіну, пахаванаму ў вёсцы Стары. На адкрыццё помніка прыязджалі дзеці героя.
Дарэчы, 6 чэрвеня ў Стары адбудзецца перапахаванне астанкаў 36 савецкіх байцоў, нядаўна выяўленых воінамі 52-га пошукавага батальёна Мінабароны. Па захаваных узнагародах і прадметах ужо вызначаны прозвішчы траіх: Барысаў Фёдар Фёдаравіч, Дзямічаў, Апекалоўскі Расціслаў Аляксандравіч. Сваякі апошняга з іх рыхтуюцца прыехаць з Масквы на ўрачыстую цырымонію.
Калі размова заходзіць пра зніклых без вестак на ратным полі, несвядома прыгадваюцца радкі:
«Не запаліць свечы за здароўе, і нельга ў паміне душы.
Мне дасталася выпрабаванне – быць ні мёртвым, ні жывым.
І, узляцеўшы ў абдымкі вечнасці, нібы птушкі над ракой,
Мы ў баі прапалі без вестак, не знайшоўшы ў зямлі спакой».
Боль маці, якія не дачакаліся з вайны сваіх крывінак, цяжкім цяжарам легла на лёсы іх нашчадкаў. Я шчыра падзяляю гэтыя пачуцці. Мая бабуля па матчынай лініі – Агаф'я Яфімаўна Каралёва, якая выгадавала сем дзяцей, праводзіла на фронт пяцёра сыноў. Яны загінулі. Гэта боль усёй нашай радні. Да таго ж доўгія гады месцы пахавання братоў Каралёвых былі невядомыя. Толькі нядаўна ўдалося ўстанавіць, што Іван знайшоў свой апошні прытулак на тэрыторыі Бабініцкага сельсавета Лёзненскага раёна, а Ніканор – у Руднянскім раёне Смаленскай вобласці. Пра астатніх звестак пакуль няма.
Атрадна, што да пошуку загінулых за Перамогу воінаў далучылася пакаленне праўнукаў. І няхай сышоў час, калі ў вёсках 9 Траўня проста на вуліцах накрываліся святочныя сталы, за якімі на самыя ганаровыя месцы саджалі былых франтавікоў і партызан, гэтае свята застаецца галоўным ва ўсіх кутках нашай радзімы.
– Генадзь Міхайлавіч, якія праекты па ўвекавечанні памяці абаронцаў Айчыны на Віцебшчыне будуць прымеркаваны непасрэдна да юбілею?
– Безумоўна, найбліжэйшым прыярытэтам з'яўляюцца мерапрыемствы па маштабным святкаванні 75-й гадавіны вызвалення Беларусі і Дня Незалежнасці. Будзе аддана даніна памяці вядомым і невядомым героям. У сувязі з гэтым, да прыкладу, каля вёскі Грышына Расонскага раёна пасля капітальнага рамонту 3 ліпеня адбудзецца адкрыццё помніка на брацкай магіле, дзе спачываюць 600 воінаў і партызан, пасля рэканструкцыі – воінскага пахавання ў вёсцы Гарадзенскі Мох Віцебскага раёна.
У аграгарадку Асвейка Верхнядзвінскага раёна рамантуюць самае буйное ў рэгіёне воінскае пахаванне з нанясеннем на пліты больш за 100 новых прозвішчаў загінулых байцоў. Там чакаецца ўрачыстае перапахаванне астанкаў салдата-земляка Арсенія Аржаніка, які загінуў на подступах да Ленінграда.
Вырабляюцца пліты для мемарыяльнага комплексу «Рыленкі» ў Дубровенскім раёне, на якія павінна быць нанесена 9402 імёны воінаў-вызваліцеляў.
Пасля юбілею праца па ўвекавечанні памяці абавязкова працягнецца. У сувязі з даступнасцю многіх архіваў ва ўпраўленне ідэалагічнай работы і па справах моладзі аблвыканкама паступае – звычайнай і электроннай поштай – шмат зваротаў па пошуку звестак аб сваяках, якія загінулі ў баях за Віцебшчыну. А імёны больш за палову з іх яшчэ не вызначаны. Наш агульны абавязак – выправіць гэта. Бо нездарма гаворыцца, што вайна не скончана, пакуль не знойдзены і не пахаваны апошні салдат, які прапаў без вестак на палях бітваў.