Гісторыю міліцыі з элементамі інтэрактыва прэзентавалі ў музеі УУС у Віцебску

Збор экспанатаў для музея пачаўся ў 1981 годзе сіламі супрацоўнікаў і ветэранаў, і ўжо ў 1984-м ён адкрыўся. У 2006-2007 гадах прайшоў рамонт. "І вось да стагоддзя мы вырашылі зрабіць рээкспазіцыю гісторыка-дэманстрацыйнай залы, пашырыць музей. Хачу сказаць словы падзякі прадстаўнікам органаў улады, у першую чаргу губернатару Мікалаю Шарстнёву, які дапамог нам фінансава ўвасобіць гэту мару, будаўнікам, арганізацыям, якія ўклалі душу ў гэты музей. Цяпер у кожнага ёсць унікальная магчымасць убачыць гісторыю міліцыі Віцебшчыны ад заснавання службы ў 1917 годзе да сучаснасці. Запрашаем усіх ацаніць праведзеную працу", - заявіў на цырымоніі адкрыцця начальнік УУС Віктар Сянько. Пасля таго, як чырвоная стужка перарэзана, гасцей суправаджае старэйшы захавальнік фондаў цэнтра культурна-выхаваўчай работы УУС Інна Абрамава.

У зале гісторыі губернскай міліцыі экскурсавод просіць не здзіўляцца таму, што аповяд бярэ пачатак у 1802 годзе. Гэта час, калі сталі з'яўляцца народныя апалчэнні, дзе знаходзяцца вытокі самога тэрміна "міліцыя". Асноўныя функцыі па ахове грамадскага парадку ў Віцебскай губерні выконвалі паліцэйскія. Як яны выглядалі, можна убачыць на фотакапіях паштовак з выявай супрацоўнікаў на віцебскіх вуліцах.

Таксама Інна Абрамава спыняецца ля партрэтаў асоб, якія адыгралі важную ролю ў станаўленні міліцыі ў Віцебскай губерні. Гэта Рыгор Пятроўскі - наркам унутраных спраў РСФСР, СяргейКабанаў, які ствараў крымінальны вышук у Віцебску. "Яму давялося нялёгка: буйныя гарады, ды і дробныя паселішчы, захлынала хваля бандытызму, расла колькасць узброеных злодзейскіх і рабаўніцкіх шаек. А прафесійных кадраў у крымінальным вышуку катастрафічна не хапала, таму што на працу ў міліцыю забаранялася прымаць былых паліцэйскіх, нават калі яны не займаліся палітычным вышукам. Давялося набіраць байцоў Чырвонай арміі і рабочых, навучаць іх усяму. Тым не менш, да 1924 года хваля злачыннасці спала", - распавядае Іна Абрамава.

Асаблівае месца ў экспазіцыі займае калекцыя форменнага адзення. І самы першы (храналагічна) экзэмпляр - рэканструкцыя знешняга выгляду супрацоўніка крымінальнага вышуку ў першай чвэрці XX стагоддзя. "Да 1922 года формы ў міліцыі не было, бо яна не прадугледжвалася ад пачатку як ваенная структура. Паступова яе ўвялі. А інакш як яшчэ можна прывесці ў парадак натоўп мужчын? Толькі прыняццем статутаў і формай! - напаўжартам заўважае захавальніца фондаў музея. - Зрэшты, з 1919 года на працу сталі прымаць і жанчын".

У другім зале сабраны экспанаты савецкай эпохі, пачынаючы з 1924 года. Адразу прыцягвае ўвагу куток з інсталяцыяй працоўнага месца міліцыянера 1930-х гадоў і асабліва - сапраўдная шынель таго часу, утепленная ватнікам.

Наогул, калекцыя абмундзіравання прыкметна папоўнілася і ўражвае разнастайнасцю: форма начальніка крымінальнага вышуку ўзору 1947 года, а таксама шашка, прагумаванае паліто 1970-х гадоў, парадная шынель, падораная былым начальнікам УУС Аляксеем Кляшчонкам. Фуражку, якая ідзе ў камплекце, юным экскурсантам даюць прымерыць. "Памятаецца, адзін хлопчык надзеў яе і сказаў, што калі і давядзецца калі вярнуцца ў музей, то толькі генералам", - смяецца Іна Абрамава.

Дарэчы, сам Аляксей Кляшчонак, які з

З 1985 па 1995 год прайшоў шлях ад намесніка начальніка да начальніка УУС Віцебскага аблвыканкама, прызнаецца, што яго, як аператыўнага работніка, асабліва прыцягвае ў экспазіцыі калекцыя зброі. "Цяпер усё больш сучаснае - і абмундзіраванне, і зброя, і сродкі сувязі. Але ніколі нельга забываць, як мы да гэтага ішлі. Я да гэтага часу памятаю, як пачынаў працу ў райаддзеле міліцыі ў Мінску, і ў нас была толькі адна машына - УАЗік з фанерным кузавам. На ёй і начальнік ездзіў, і супрацоўнікі на заданні, і злачынцаў перавозілі. Цяпер у адным райаддзеле 10 машын. Час іншы, мы сталі жыць лепш", - разважае ветэран праваахоўных органаў.

Вялікі блок у другім зале прысвечаны перыяду Вялікай Айчыннай вайны - подзвігам байцоў віцебскага знішчальнага батальёна, міліцыянераў, якія ў шэрагах Чырвонай арміі, падпольных і партызанскіх фарміраваннях працягнулі барацьбу з акупантамі. Ёсць унікальныя здымкі перыяду вызвалення Віцебска, на якіх адлюстравана, як яшчэ ў 1944 годзе міліцыя не толькі змагалася з ростам злачыннасці ў разбураным горадзе, але і збірала дзяцей-сірот, якія выжылі, у прыёмніку-размеркавальніку.

Фота тых, хто загінуў ужо ў мірны час і пасмяротна ўзнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі, размешчаны на стэндзе памяці. Успамінаюць тут і зводныя атрады праваахоўнікаў Віцебскай вобласці, якія ўдзельнічалі ў ліквідацыі наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС.

Сярод эксклюзіўных экспанатаў гэтага залы - пераходны Чырвоны Сцяг МУС БССР, які ў 1981 годзе перададзены калектыву УУС Віцебскага аблвыканкама на захоўванне. У абноўленай экспазіцыі папоўнілася калекцыя ўзнагарод і медалёў.

Ёсць экспанаты, прысвечаныя рэзанансным крымінальным справам. Вугал з тэхнікай, якая выкарыстоўваецца крыміналістамі, старымі

камерамі і фотаапаратамі, асабліва будзе цікава дзецям.

Трэцяя зала звяртае наведвальнікаў да сучаснасці. Тут на фотаздымках ужо знаёмыя міліцэйскія будні: зафіксавана служба розных падраздзяленняў (жанчыны-рэгуліроўшчыцы, праца ў дні "Славянскага базару", нават патрулі на роварах - быў і такі эксперымент, праўда, нядоўгі), з партрэтаў глядзяць не ветэраны, а дзеючыя супрацоўнікі, узнагароджаныя ўрадавымі ўзнагародамі. На манекенах - сучасная форма ДАІ, байцоў АМАПа.

Ледзь знайшлося месца для часткі перададзенай з Мінска калекцыі галаўных убораў праваахоўнікаў розных краін: Італіі, Іспаніі, Францыі, Люксембурга, Японіі, Тайланда і іншых. "Напэўна, самае цікавае ў новай экспазіцыі - гэта тэлетайп (электрамеханічная друкаваная машына для перадачы паміж двума абанентамі тэкставых паведамленняў па найпрасцейшым электрычным канале) і адноўленая дзяжурная частка, як яна выглядала ў 1970-80-х гадах. Самым уважлівым юным наведвальнікам мы дазволім адчуць сябе ў ролі дзяжурнага", - адзначае Іна Абрамава і паведамляе, што ўжо ёсць першыя калектыўныя заяўкі на экскурсіі - з гімназіі №1 і Віцебскага дзяржуніверсітэта ім. П.Машэрава. "Малайцы! Без мінулага няма сучаснасці і тым больш будучыні!" - такую першую запіс у Кнізе ганаровых гасцей пакідае ганаровы госць урачыстасці - намеснік міністра ўнутраных спраў Віктар Дубавец. Ён прызнаецца, што пачынаў службу ў Віцебскай вобласці, таму праца па рээкспозіцыі, уклад ветэранаў у захаванне памяці і выхаванне падрастаючага пакалення для яго маюць асаблівае значэнне.

У адзіны комплекс з музеем уваходзіць і мемарыяльны знак у гонар загінулых пры выкананні службовага абавязку супрацоўнікаў міліцыі. Ён устаноўлены ў 2005 годзе насупраць будынка ўпраўлення і да юбілею таксама абноўлены: помнік цяпер абрамляюць гранітныя пліты-скрыжалі, на якіх увекавечаны 125 прозвішчаў. На гэтым мерапрыемствы не заканчваюцца: перад будынкам