Да 125-годзьдзя Марка Шагала ў Віцебску прымеркавалі больш за 30 мерапрыемстваў

ШАГАЛ І ВІЦЕБСК. 125 ГАДОЎ І АДНО ВЯЛІКАЕ СВЯТА Сусветная мастацкая грамадскасць сёлета шырока будзе адзначаць 125-годдзе з дня нараджэння Марка Шагала. Яго малая радзіма не засталася ўбаку ад святкавання і рыхтуе нямала цікавых мерапрыемстваў, якія будуць папулярызаваць творчасць мастака і, без сумневу, прыцягнуць у Віцебск нямала турыстаў. Аб тым, чым азнаменуецца 125-годдзе мастака ў Віцебску, што чакае гасцей юбілейных урачыстасцей, як пры святкаванні не парушыць аўтарскіх правоў і не купіцца на падробленае мастацтва авангардыстаў, карэспандэнт БЕЛТА гутарыць з дырэктарам музея Марка Шагала ў Віцебску, членам аргкамітэта па святкаванні юбілею Людмілай Уладзіміраўнай Хмяльніцкай. - У гонар юбілею Марка Шагала ў Віцебску запланавана правядзенне больш за тры дзясяткі мерапрыемстваў: ад рамонту інтэр'ераў Дома-музея Марка Шагала да стварэння тэматычных праграм на мясцовым тэлеканале… - Так, мы пастараліся напоўніць праграму святкавання карыснымі, цікавымі і нефармальнымі дзеяннямі. Самымі галоўнымі стануць Шагалаўскія чытанні, якія пройдуць 9-10 чэрвеня, і дзень нараджэння Шагала, які мы будзем святкаваць 7-8 ліпеня. XXII Міжнародныя Шагалаўскія чытанні ў гэты раз прысвечаны Віцебскаму мастацкаму вучылішчу. Іх тэма вызначана як "Гісторыя Віцебскага народнага мастацкага вучылішча. 1918-1923 гады". Цікавасць музея Марка Шагала да тэмы абумоўлена тым, што гэту навучальную ўстанову ствараў Марк Шагал, і тым, што ў Віцебску з'явіцца новы музей, які стане яшчэ адной кропкай на шагалаўскай карце горада. У мінулым годзе Віцебскаму музею "Цэнтр сучаснага мастацтва" перадалі будынак, які захаваўся да нашых дзён, дзе ў 1918-1923 гадах размяшчалася вучэльня, а таксама жылі яго знакамітыя выкладчыкі: Малевіч, Лісіцкі, Ермалаева і інш. Хоць рэстаўрацыя зойме не адзін год, над экспазіцыяй трэба пачынаць працаваць ужо цяпер. Як калісьці Шагал ствараў вучэльню, так цяпер музей Шагала гатовы дапамагаць у стварэнні экспазіцыі, прысвечанай гісторыі створанай ім вучэльні. Мы спадзяемся Шагалаўскімі чытаннямі пачаць збор матэрыялаў і, калі хочаце, справакаваць цікавасць да гэтай тэмы. Даследчыкі гісторыі Віцебскага вучылішча ёсць у розных краінах свету. На XXII Міжнародныя Шагалаўскія чытанні маюць намер прыехаць мастацтвазнаўцы з Беларусі, Расіі, Латвіі, Францыі, Германіі. - Штогадовае свята "У гасцях у Марка і Бэлы", якое ў гонар дня нараджэння Марка Шагала праводзіцца ў Віцебску, палюбілася віцяблянам і гасцям горада. Як вы збіраецеся адзначаць яго ў юбілейным годзе? - Юбілей мы збіраемся адзначаць два дні - 7 і 8 ліпеня. Спадзяюся, што 7 ліпеня са звычайнага свята "У гасцях у Марка і Бэлы" нам удасца зрабіць прыгожае шоў у стылі Шагала, задзейнічаўшы ўсю Пакроўскую вуліцу - вуліцу, дзе прайшла юнацтва мастака і дзе знаходзіцца яго Дом-музей. Ёсць план, як гэта зрабіць, і самае важнае - ёсць людзі, якія могуць гэта зрабіць. На наступны дзень, 8 ліпеня, мы плануем вялікую пленэр-акцыю "Віцебск - горад мастакоў". Гэта назва адпавядае рэчаіснасці, бо ў Віцебску шмат дзіцячых мастацкіх школ, ёсць каледжы, дзе рыхтуюць навучэнцаў па творчых спецыяльнасцях, два віцебскія ВНУ выпускаюць мастакоў, дызайнераў адзення, рэкламы, ёсць аддзяленне Беларускага саюза мастакоў. Мы хочам паказаць усю разнастайнасць мастацкіх сіл Віцебска і прадставіць новыя імёны. На адзін дзень горад стане велізарнай майстэрняй і выставачнай пляцоўкай. Хачу падкрэсліць, што мы ні ў якім разе не збіраемся паўтараць працы майстра і ператвараць яго ў пленэр а-ля Шагал. Нам важна свабоднае праяўленне свабоднай творчасці. Тады гэта будзе вельмі па-шагалаўску. - Музей Шагала - адзін з самых наведваемых турыстамі. Верагодна, у юбілейным годзе музей падрыхтуе для сваіх гасцей нейкія сюрпрызы? - Сапраўды, мы рыхтуемся сёлета прапанаваць экскурсантам незвычайны праект, прызначаны падарыць ім яркую эмоцыю не толькі ад твораў ці дома Шагала, але і ад уласнай творчасці. Згадзіцеся, што калі на турыста выліваюцца лічбы, даты, падзеі, ад іх пухне галава, а праз пару гадзін у памяці ўжо нічога не застаецца, акрамя аднаго яркага плямы. Мы паставілі сваёй мэтай нагрузіць турыста не фактамі, а ўражаннямі. Таму будзем прапаноўваць ім паспрабаваць сябе ў ролі мастакоў, навучыўшы навыкам працы ў тэхніцы манатыпіі. У садзе пад яблынямі каля Дома-музея Шагала на Пакроўскай вуліцы мы хочам разгарнуць своеасаблівую майстэрню, дзе нашы супрацоўнікі - мастакі па адукацыі, раскажуць турыстам аб гэтай тэхніцы, пакажуць яе простыя прыёмы, і турысты змогуць сваімі рукамі стварыць незвычайны і адзіны ў сваім родзе сувенір, які застанецца ім на памяць. Хачу дадаць, што мы падрыхтавалі для турыстаў нямала іншых сувеніраў, да вырабу якіх прыцягвалі як вядомых віцебскіх майстроў народных промыслаў, так і студэнтаў мастацкіх факультэтаў. Дарэчы, у дзень нараджэння Шагала на Пакроўскай вуліцы можна будзе купіць эксклюзіўныя сувеніры, якія будуць прадавацца толькі ў гэты дзень і толькі на гэтай вуліцы. Сярод турыстаў, якія прыедуць у Віцебск у гэты юбілейны год, будуць прафесійныя перакладчыкі - удзельнікі Міжнароднага семінара перакладчыкаў у Яснай Паляне з дзесяці краін. Семінар праводзіцца на працягу пяці гадоў, яго арганізатары ў гэты раз прапанавалі перакладчыкам наведаць музей Марка Шагала, і яны з задавальненнем падтрымалі гэту прапанову. Мы хочам іх пазнаёміць не толькі з музеем, але і з Беларуссю. Мяркуем адвезці іх у Здраўнёва ў сядзібу Іллі Рэпіна, паказаць нашы маленькія гарады, дзе яшчэ жывы дух яўрэйскіх мястэчак. - Напярэдадні юбілею павышаецца рызыка парушэння аўтарскіх правоў у дачыненні да работ Шагала, якія нядобрасумленныя дзелкі могуць капіраваць для сувеніраў, нейкіх камерцыйных выданняў. У музея вялікая практыка працы з Шагалаўскім камітэтам у Парыжы і сваякамі мастака, якія строга сочаць за выкананнем аўтарскіх правоў. Як пазбегнуць юрыдычных скандалаў? - Ні ў якім разе нельга напаўняць рынак другасортнымі рэпрадукцыямі шагалаўскіх работ, тым больш без выканання аўтарскіх правоў. Трэба ўлічваць сусветную практыку, дзе аўтарскія правы выконваюцца строга. Няважна, гэта мастак, кампазітар ці вынаходнік. Па еўрапейскіх законах, на працягу 75 гадоў пасля смерці якога-небудзь дзеяча яго спадчыннікі карыстаюцца аўтарскімі правамі. Усё, што звязана з рэпрадукаваннем, выкананнем, узнаўленнем, павінна ўзгадняцца са спадчыннікамі. Яны атрымліваюць працэнт з камерцыйнай прыбытку ад праекта, выдання ці выканання. Такія ж правілы дзейнічаюць і ў дачыненні да спадчыннікаў Шагала. Сочаць за гэтым парыжскія Камітэт Марка Шагала і Камітэт па ахове аўтарскіх правоў. Але гэта не значыць, што нікому нельга рэпрадукаваць работы Шагала, проста ёсць спецыяльная працэдура, якую з поспехам ужо прайшлі некаторыя беларускія прадпрыемствы, як дзяржаўныя, так і прыватныя. Так, Мінская друкарская фабрыка Газнака выпусціла цудоўнае падарункавае выданне - ілюстрацыі Марка Шагала да "Мёртвых душ" М.В.Гогаля. Гэтыя рэпрадукцыі 96 афортаў, арыгіналы якіх знаходзяцца ў зборы музея Марка Шагала ў Віцебску, былі зроблены з дазволу спадчыннікаў Шагала. Смяю запэўніць, што не так ужо вялікіх грошай гэта каштавала. Асабліва падкрэслю, што патрабаванні прад'яўляліся толькі да якасці друку, а калі яно задаволіла спадчыннікаў, то дазвол быў адразу дадзены. На аснове калекцыі нашага музея прыватныя прадпрыемствы, атрымаўшы дазволы, выпускаюць магніцікі, сувеніры, паштоўкі. Усё гэта ўзгоднена са спадчыннікамі Шагала, праведзена неабходная працэдура, атрыманы сертыфікаты. Гэтыя сувеніры паспяхова прадаюцца ў нашым музеі. Трэба памятаць: усё, што мае ў сваёй назве слова "Шагал", няхай гэта будзе спектакль, фільм, архітэктурны праект, павінна быць узгоднена са спадчыннікамі. Калі аўтары змогуць пераканаць спадчыннікаў, што гэта годна і пойдзе толькі на карысць імя Шагала, то дазвол будзе без затрымак атрыманы. Публікацыя рэпрадукцый работ Шагала таксама мае свае асаблівасці. Калі яны будуць выкарыстоўвацца ў навуковых і адукацыйных мэтах,