Як фарміраваўся бюджэт Віцебскай вобласці і якія выдаткі чакаюцца ў 2016 годзе?

Чарговы фінансавы год, які наступіў адначасова з каляндарным, прагназуецца для вобласці не менш напружаным, чым 2015-ы, як па фарміраванні даходаў, так і фінансаванні расходаў. Падвесці бюджэтныя вынікі мінулага года і расказаць аб асноўных асаблівасцях 2016-га «Віцебскія весці» папрасілі начальніка галоўнага фінансавага ўпраўлення аблвыканкама Барыса Кічаноўскага.

– Барыс Валянцінавіч, якія фактары аказалі найбольшы ўплыў на выкананне бюджэту ў 2015 годзе?

– На напаўняльнасць казны аказаў уплыў спад у развіцці сусветнай эканомікі, асабліва асноўных гандлёвых партнёраў краіны, і перш за ўсё ў Расіі. Пры гэтым асабліва адзначу той факт, што на дынаміку ВРП вобласці негатыўна паўплывала запаволенне росту па тых відах дзейнасці, якія фарміруюць у сукупнасці каля 70% валавога дададзенага кошту ў нашым рэгіёне, – гэта апрацоўчая прамысловасць, сельская гаспадарка, будаўніцтва, гандаль, транспарт і сувязь.

Памер прыбытку арганізацый да падаткаабкладання скараціўся да ўзроўню 2014 года ў 2 разы, што пацягнула страты планавых даходаў мясцовага бюджэту па падатку на прыбытак. Адсутнасць у большасці прадпрыемстваў магчымасцей па дадатковым павелічэнні фонду аплаты працы абумовіла невыкананне задання па росце сярэдняй заработнай платы і, як следства, недаступленне падаходнага падатку. Такім чынам, агульныя страты ўласных даходаў бюджэту вобласці ацэньваюцца ў 900 млрд руб. Акрамя таго, праблемы ў напаўненні рэспубліканскага бюджэту пацягнулі скарачэнне памеру бязвыплатных паступленняў, якія перадаюцца ў бюджэт вобласці.

Адзначу таксама, што не ўсе плацельшчыкі выконваюць дысцыпліну разлікаў з бюджэтам. Пры гэтым у ліку асноўных парушальнікаў прадпрыемствы, падпарадкаваныя мясцовым органам улады, чыя пратэрмінаваная запазычанасць перавысіла 130 млрд руб. Такога быць не павінна.

– Наколькі ў створаных умовах прыйшлося «зацягваць паясы» пры фінансаванні расходаў?

– Сапраўды, для забеспячэння збалансаванасці бюджэту давялося ў значнай ступені праводзіць аптымізацыю выдаткаў, прымаючы нялёгкія рашэнні аб скарачэнні субсідый для арганізацый ЖКГ, капітальных выдаткаў у галінах сацыяльнай сферы. Толькі па гэтых двух напрамках скарочаны выдаткі больш чым на 800 млрд рублёў.

Тым не менш, размеркаванне бюджэтных рэсурсаў праводзілася ў строгай адпаведнасці з устаноўленымі прыярытэтамі, у першачарговым парадку сродкі накіроўваліся на выплату зарплаты і забеспячэнне базавых абавязацельстваў у бюджэтнай сферы.

Захавана сацыяльная накіраванасць бюджэту. За 11 месяцаў 2015 года ў галіны сацыяльнай сферы накіравана амаль 8,9 трлн рублёў, або 65% бюджэтных выдаткаў вобласці. Акрамя таго, у межах наяўных фінансавых рэсурсаў аказана падтрымка АПК, ЖКГ (у тым ліку па падрыхтоўцы да ацяпляльнага сезона), транспартным і дарожным арганізацыям. Значныя рэсурсы ў памеры 380 млрд рублёў накіраваны на абслугоўванне дзяржаўнага доўгу. На выкананне гарантый выдзелена на 600 млрд рублёў больш, чым планавалася пры зацвярджэнні бюджэту.

Для якаснага завяршэння бюджэтнага года давялося мабілізаваць усе рэсурсы і рэзервы па напаўненні казны, а сродкі сканцэнтраваць на першачарговых выдатках, перш за ўсё – на выплаце заработнай платы ў бюджэтным сектары.

– Ці ўдалося захаваць сацыяльную накіраванасць бюджэту гэтага года, якія меры трэба будзе прыняць для захавання яго збалансаванасці?

– Канцэптуальныя асаблівасці бюджэту-2016 засталіся нязменнымі. Перш за ўсё, гэта ўстойлівасць фарміравання яго даходнай базы, аснову якой складаюць традыцыйныя бюджэтаўтваральныя падаткі. У бягучым годзе працягнецца інавацыйнае і інвестыцыйнае развіццё Віцебскай вобласці, будзе створана не менш за 130 новых прадпрыемстваў і вытворчасцей, у тым ліку з удзелам адпаведнага мэтавага фонду аблвыканкама і Беларускага інавацыйнага фонду. Гэта дазволіць надаць дадатковы імпульс развіццю эканомікі і павялічыць падатковы патэнцыял рэгіёна.

Другая канцэптуальная асаблівасць – гэта збалансаванасць расходаў з даходамі бюджэтаў усіх узроўняў. На практыцы гэта азначае, што прымаемыя бюджэтныя абавязацельствы ў поўнай меры забяспечаны крыніцамі іх фінансавання. Захавалася і выяўленая сацыяльная накіраванасць казны вобласці. Звяртаю ўвагу, што пры яе фарміраванні вызначаны першачарговыя расходы ў памеры 13,6 трлн руб., або 79%, якія не падлягаюць змяненню. Гэта так званыя сацыяльна абароненыя абавязацельствы, якія гарантуюць сацыяльную стабільнасць у рэгіёне. Да такіх аднесены сродкі на выплату зарплаты з налічэннямі, аплату медыкаментаў, прадуктаў харчавання, камунальных паслуг, субсідыі на транспартныя і жыллёва-камунальныя паслугі, цвёрдае паліва і трансферты насельніцтву.

Агульная сума даходаў з улікам бязвыплатных паступленняў з рэспубліканскага бюджэту складзе 17 трлн 432 млрд рублёў (у тым ліку даходы абласнога бюджэту – амаль 5,6 трлн руб.). Бюджэт спланаваны з перавышэннем даходаў над расходамі на 156 млрд руб., якія будуць накіраваны на пагашэнне аблігацый мясцовых органаў улады, у тым ліку выпушчаных аблвыканкамам для падтрымкі АПК.

Асноўнымі крыніцамі даходнай базы застаюцца падаходны падатак (36%), ПДВ (29%), падаткі на маёмасць (13%), плацяжы з выручкі па асаблівых рэжымах падаткаабкладання (5,5%), даходы ад выкарыстання дзяржаўнай маёмасці (8%).

Аб'ём расходаў бюджэту гарантуе захаванне дасягнутага ўзроўню сацыяльных абавязацельстваў дзяржавы і павышэнне заработнай платы ў бюджэтным сектары ў сярэднім на 15%. Пры гэтым дадатковы рост зарплаты бюджэтнікаў можа быць забяспечаны за кошт накіравання на гэтыя мэты эканоміі ад аптымізацыі расходаў, сеткі і штатаў бюджэтных арганізацый і прыцягнення пазабюджэтных даходаў.

На фінансаванне сацыяльных галін будзе накіравана звыш 11,2 трлн рублёў, або 65% усіх расходаў, у тым ліку на адукацыю 5,4 трлн руб. (31,1%), ахову здароўя – 4,3 трлн (25%), ЖКГ і жыллёвае будаўніцтва – амаль 2,9 трлн (16,5%), сацыяльную палітыку – 853 млрд (5%), фізкультуру і спорт, культуру і СМІ – 734 млрд руб. (4,2%).

– Якія новаўвядзенні прадугледжваюцца ў падатковай сферы?

– Тут не адбудзецца нейкіх кардынальных змяненняў. Асноўныя стаўкі бюджэтастваральных падаткаў захаваны на дзеючым узроўні: па ПДВ – 20%, падатку на прыбытак – 18%, падаходным падатку з фізічных асоб – 13%. У той жа час праект змяненняў Падатковага кодэкса прадугледжвае шэраг мер, якія наўпрост паўплываюць на напаўняльнасць мясцовых бюджэтаў. Назаву асноўныя з іх.

Так, з гэтага года для плацельшчыкаў, у якіх падатковыя органы ўсталююць перавышэнне расходаў над даходамі, уводзіцца павышаная стаўка падаходнага падатку (16%). Адмяняецца льгота па падаходным падатку ў сферы ігральнага бізнесу, і даходы ў выглядзе выйгрышу будуць абкладацца па стаўцы 4%. Для асоб, якія ўдзельнічалі ў дзяржаўных расходах у 2015 годзе менш за 183 дні, 1 жніўня наступіць тэрмін выплаты спецыяльнага збору, пры гэтым даходы бюджэту вобласці па дадзеным крыніцы могуць перавысіць 100 млрд руб. Акрамя таго, у 2 разы (з 0,1% да 0,2%) павышана стаўка падатку на нерухомасць, які выплачваецца фізічнымі асобамі з другой і наступных кватэр, якія знаходзяцца ў уласнасці.

Мяжовы памер стаўкі курортнага збору павышаецца з 3% да 5%. Абласны Савет дэпутатаў ужо скарыстаўся правам павялічыць да 10 разоў стаўкі падатку на нерухомасць і зямельнага падатку ў дачыненні да невыкарыстоўваемых або аб'ектаў нерухомасці, якімі ўладальнік не здолеў распарадзіцца эфектыўна.

 Для паўнаты мабілізацыі даходаў прадугледжваецца ўстанаўленне на тэрыторыі вобласці ўсіх прадугледжаных заканадаўствам мясцовых збораў (з нарыхтоўшчыкаў і курортны) і падатку за валоданне сабакамі, якія будуць залічвацца ў бюджэты базавага і першаснага ўзроўню. Сума гэтых даходаў складзе 9 млрд руб.

Па-ранейшаму пільную ўвагу будзе нададзена ўмацаванню даходнай базы бюджэтаў першаснага ўзроўню. І ў гэтым аспекце мясцовым органам улады сумесна са старэйшынамі і насельніцтвам варта працягнуць практыку прыцягнення добраахвотных узносаў грамадзян у выглядзе самаабкладання. Гэта дазволіць акумуляваць у бюджэце дадатковы крыніцу фінансавання бягучых патрэб у рэгіёнах.

– Ці можа разлічваць на бюджэтную падтрымку рэальны сектар эканомікі?

– На фінансаванне сельскай гаспадаркі з казны вобласці плануецца накіраваць звыш 1 трлн рублёў. Упершыню ў бюджэтах раёнаў і Віцебска прадугледжаны сродкі на фінансаванне бягучай дзейнасці сельгасвытворцаў (85 млрд руб.), якія ў першачарговым парадку павінны пайсці на закупку паліва-змазачных матэрыялаў і мінеральных угнаенняў для вясновай сяўбы.

Зрэшты, гэтых сродкаў недастаткова для аказання належнай падтрымкі аграрыям на правядзенне вясновай сяўбы, нарыхтоўку кармоў, уборку ўраджаю і восеньскай сяўбы 2016 года. Дэфіцыт ацэньваецца ў суме каля 2,8 трлн рублёў, так што захоўвае актуальнасць пошук дадатковых рэсурсаў на развіццё АПК.

Адным з крыніц такіх здольны стаць пазабюджэтны цэнтралізаваны інвестыцыйны фонд. У адпаведнасці з заканадаўствам ён можа фарміравацца аблвыканкамам за кошт часткі прыбытку, якая застаецца ў распараджэнні падпарадкаваных арганізацый. Падтрымаць аграрыяў могуць і спонсары.

Сяргей Антонен. Фота Антона Сцепанішчава. «Віцебскія весці».