Як адкрыць бізнэс ва ўмовах крызісу, і з якімі праектамі выходзяць на рынак пачаткоўцы прадпрымальнікі на Віцебшчыне
Колькасць ці якасць?
Эканамічныя праблемы апошніх гадоў балюча ўдарылі па прыватным сектары, асабліва па малым бізнесе і ІП. Статыстыка сведчыць, што ў мінулым годзе ў параўнанні з 2014-м колькасць малых і сярэдніх прадпрыемстваў у Беларусі скарацілася амаль на 7 тысяч (мінус 5,9%), а індывідуальных прадпрымальнікаў (не лічачы наёмных асоб) стала менш на 8 тысяч (240,8 тыс).
Негатыўныя тэндэнцыі захоўваюцца і ў гэтым годзе, у тым ліку на Віцебшчыне. У ліпені ў параўнанні з першым паўгоддзем 2015-га колькасць прыватных арганізацый і прадпрыемстваў у рэгіёне зменшылася на 6,4%, ІП – амаль на 10%.
Пры гэтым паводле даных Мінэканомікі, уклад суб'ектаў малога і сярэдняга прадпрымальніцтва ў эканоміку Беларусі сёння складае 28%, дзесяць гадоў таму было 16%, а ў планах на бліжэйшую пяцігодку давесці гэты паказчык да 40%.
Дырэктар Дэпартамента па прадпрымальніцтве міністэрства Пётр Арушаньянц лічыць, што малы бізнес досыць гнуткі і ва ўмовах крызісу проста «сціскаецца і замірае ў чаканні», а скарачэнне колькасці ІП тлумачыць іх пераходам у статус наёмных асоб (з пачатку года ў прадпрымальнікаў іх стала больш на 7 тысяч). Пры гэтым, на думку спецыяліста, галоўныя стрымліваючыя фактары развіцця бізнесу – адсутнасць стабільнасці, немагчымасць планавання,высокі кошт крэдытаў і падатковая нагрузка, празмернае рэгуляванне бізнесу, недастатковы доступ да нерухомай маёмасці.
Падобны пункт гледжання ў сустаршыні Рэспубліканскай канфедэрацыі прадпрымальнікаў Віктара Маргелава, які нядаўна заявіў, што галоўны ўдар па малому бізнэсе нанесла агульная эканамічная сітуацыя: даходы насельніцтва зменшыліся, забіўшы спажывецкі попыт.
Зрэшты, прадпрымальнікі – людзі дзелавыя і ініцыятыўныя, а значыць, не прывыклі апускаць рукі. Нехта сапраўды перажывае цяжкія часы, а нехта, наадварот, смела стартуе.
З беспрацоўных у бізнесмены
Людзі, якія маюць статус беспрацоўных, могуць прэтэндаваць на аднаразовую бязвыплатную субсідыю на адкрыццё прадпрымальніцтва. У залежнасці ад сацыяльнай значнасці бізнес-праекта, віду дзейнасці, інавацыйнасці і месца яго рэалізацыі (на сяле і ў малых гарадах дапамога большая) дзяржпадтрымка складае ад 11 да 20 сярэдніх бюджэтаў пражытачнага мінімуму (ад 1930 да 3510 тыс. рублёў).
За 20 гадоў дзеяння такой праграмы толькі ў Віцебску дапамогу атрымалі амаль 2 тысячы пачаткоўцаў прадпрымальнікаў. За дзевяць месяцаў у абласным цэнтры дзяржпадтрымку атрымалі 32 бізнесмены-пачаткоўцы. Будучы беспрацоўным, разлічваць на субсідыю можна пры адсутнасці прыдатнай вакансіі на працягу месяца, а пасля яе атрымання неабходна не менш за шэсць месяцаў ажыццяўляць прадпрымальніцкую дзейнасць (а значыць плаціць падаткі). Абавязковы бізнес-план і дакладны справаздачу за выкарыстанне атрыманых сродкаў.
– Вядома, толькі за субсідыю наўрад ці атрымаецца з нуля пачаць якую-небудзь справу, – кажа галоўны спецыяліст упраўлення працы, занятасці і сацыяльнай абароны Віцебскага гарвыканкама Вольга Дазорцава. – Але ўсё роўна гэта добрая падмога для пачаткоўца прадпрымальніка. Да нас звяртаюцца людзі, якія сапраўды ўсё пралічылі і гатовыя сутыкнуцца з цяжкасцямі росту. Аднак паспяховымі становяцца толькі каля трэці пачаткоўцаў. Такія законы рынку, прадпрымальніцтва не абыходзіцца без рызыкі. Некаторыя да гэтага часу думаюць, што бізнес – закупка адзення ў Маскве і яе перапродаж на
на віцебскіх рынках. Гэта даўно пройдзены этап і дрэнны спосаб пачаць сваю справу. Беда многіх патэнцыйных прадпрымальнікаў у тым, што яны дасканала не пралічваюць развіццё бізнесу, а, як паказвае практыка, менавіта ў гэтым залог поспеху.
Як правіла, беспрацоўныя, якія атрымліваюць субсідыі, знаходзяць сябе ў розных відах дзейнасці: рамантуюць і шыюць вырабы, займаюцца аздабленчымі работамі, грузаперавозкамі, рознічным гандлем, цырульнямі, рэпетытарствам, працуюць у таксі і гэтак далей. Сярод адносна новых бізнес-ідэй – прамысловы альпінізм, масажны салон, маментальная гравіроўка, продаж кветак з дастаўкай на дом.
– Каб дасягнуць поспеху ў бізнесе, брацца менавіта за тое, у чым ты сапраўды прафесіянал і быць фанатам сваёй справы, – пераканана Вольга Дазорцава. – Але многім пачаткоўцам прадпрымальнікам катастрафічна не хапае ведаў аб падатковым заканадаўстве, справаводстве і гэтак далей. Мы па меры сіл бясплатна іх кансультуем.
Вялікая падтрымка для пачаткоўцаў – віцебскі інкубатар малога прадпрымальніцтва «Прававая група «Закон і парадак», які за 16 гадоў выгадаваў больш за 100 паспяховых прадпрыемстваў, дзе працуе каля тысячы чалавек. Інкубатар сёння мае восем будынкаў плошчай 24 тыс. кв. м, дзе размешчаны 175 суб'ектаў гаспадарання. Усе яны не толькі атрымліваюць кансультацыі па вядзенні бізнесу, але на працягу пяці гадоў вызвалены ад арэндных плацяжоў, што з улікам цэн на чужыя квадратныя метры – сур'ёзная падтрымка.
– Маладыя ініцыятыўныя людзі не маюць досведу, але ў гэтым іх слабасць і сіла, з іншага боку, – распавядае дырэктар інкубатара Міхаіл Кейзераў. - Яны многае не ведаюць, але гатовыя змагацца за свае ідэі і праекты. Моладзь зараз крэатыўная і пісьменная, амбіцыйная. Толковыя IT-спецыялісты ўжо пасля першага курса універсітэта адкрываюць сваю справу. З улікам таго, што зараз, па сутнасці, інфармацыйная рэвалюцыя – за інавацыйнымі тэхналогіямі будучыня. Хоць ёсць праца і ў сферы паслуг, галоўнае знайсці сваю нішу. Зараз, напрыклад, паспяхова рэалізуюцца праекты па выгуле сабак, дастаўцы кветак з рознымі пасланнямі,антыкафэ, дзе можна праводзіць вольны час за гульнямі, уборка дамоў і офісаў, мыйка аўтамабіляў, паслуга «Муж на гадзіну» і гэтак далей.
Бізнес-трэнер, дырэктар цэнтра падтрымкі прадпрымальніцтва і трансферу тэхналогій ААТ «Віцебскі бізнес-цэнтр» Леанід Шур расказаў, што, нягледзячы на эканамічныя складанасці ў краіне, кожны месяц за бясплатнымі кансультацыямі звяртаюцца каля сотні жадаючых пачаць сваю справу. З пачатку года больш за 1300 чалавек з розных абласцей удзельнічалі ў навучальных семінарах па розных напрамках вядзення бізнесу.
– Крызіс – выдатная магчымасць для абнаўлення бізнесу, пошуку новых напрамкаў і магчымасцей, – перакананы Леанід Шур. – Бізнес-ідэй сапраўды шмат: ад мабільных прыкладанняў да крэатыўных аграсядзіб. Але каб быць паспяховым, трэба вучыцца ўсё жыццё. Ведаць, што карысныя знаёмствы – сацыяльны капітал. Для старту грошы не абавязковыя, а абавязковыя мазгі. Пра гэта я пішу кнігу. Замінае развіццю бізнесу – бюракратыя. Усё занадта доўга, дорага і складана.
Вочы баяцца, а рукі робяць
29-гадовы віцяблянін Дзмітрый Васільчук адкрыў летась пры дапамозе субсідыі для беспрацоўных масажны салон. Ён размяшчаецца ў цэнтры горада ў невялікім, але вельмі ўтульным пакоі на цокальным паверсе жылога дома. Расслабляльная музыка, пах араматычных палачак, прадуманы дызайн памяшкання – адразу відаць, што Дзмітрый граматна падышоў да сваёй справы. Кліентаў, па словах прадпрымальніка, дастаткова. Створанае ўласнымі рукамі працоўнае месца дазваляе мець сярэднямесячную зарплату па краіне.
– Скончыўшы каледж мастацтваў, доўга не мог знайсці працу па спецыяльнасці, перабіваўся падпрацоўкамі, – расказвае Дзмітрый. – З дзяцінства рабіў масаж бацьку, у якога часта балела спіна, звярталіся сваякі, сябры. Каб атрымаць прафесійныя навыкі, завочна скончыў факультэт фізічнай культуры і спорту па спецыялізацыі «Рэабілітацыя і масаж». Пра дзяржпадтрымку даведаўся выпадкова. Вельмі дапамаглі парадамі спецыялісты службы занятасці. Грошай хапіла на набыццё мэблі, акустычнай сістэмы. Самым складаным аказалася знайсці прыдатнае памяшканне патребаванням санэпідстанцыі і па кошце арэнды. Але ўсё, на шчасце, атрымалася. Галоўнае - не лянавацца, стукацца ва ўсе дзверы, даведвацца, пытацца. І, вядома, выразна ведаць, што ты хочаш ад бізнесу, любіць сваю справу і шмат працаваць. Вочы баяцца, а рукі робяць.
Штомесячная арытметыка бізнесу Дзмітрыя такая: адзіны падатак – 75 рублёў, арэнда – 350, плацяжы ў ФЗСН – каля 80, плюс 10-20 рублёў на расходныя матэрыялы. Як бачым, самы вялікі артыкул выдаткаў – арэнда.
У марах у прадпрымальніка пашырэнне справы: устаноўка некалькіх масажных сталоў, кедравай бочкі і іншага абсталявання.
Дар'я Раманава-Сасноўская з Віцебска атрымала субсідыю на адкрыццё студыі танцаў толькі ў чэрвені, і яе бізнес толькі ў пачатку шляху, але, зыходзячы з аптымізму і актыўнасці 28-гадовай прадпрымальніцы, у яе ўсё атрымаецца.
Дзяўчына па адукацыі біёлаг-эколаг некалькі гадоў працавала па спецыяльнасці. Але захапленне танцамі і жаданне развівацца згулялі сваю ролю – Дар'я завочна скончыла Інстытут культуры па спецыялізацыі «Хареографія» і рэзка змяніла жыццё. Ужо ў статусе беспрацоўнай узяла субсідыю, пра якую выпадкова даведалася ад знаёмай. Дзярждапамога пакрыла каля 70% выдаткаў, удалося купіць мэблю, інвентар, музычную апаратуру. Хареограф арандуе памяшканне ў адной з сярэдніх школ і вучыць дзяцей і дарослых танцам.
– Каб пачаць сваю справу, трэба мець здаровы ганарыстасць і быць сапраўдным прафесіяналам, - падкрэслівае Дар'я. – А я заўсёды марыла вучыць дзяцей танцам. Мне вельмі пашанцавала: кваліфікаваныя спецыялісты многае патлумачылі. З арэндай дапамаглі ў гарадскім аддзеле адукацыі, дзе прапанавалі спіс школ са свабоднымі памяшканнямі, з дакументамі – у службе занятасці.
У Дар'і ў месяц сыходзіць крыху больш за 100 рублёў на адзіны падатак, але даражэй за ўсё – арэнда.
– Нядаўна была ў госцях у Аўстрыі. Калі мае знаёмыя даведаліся, што таннай у нас лічыцца арэнда у 3 еўра за квадрат, яны былі вельмі здзіўлены. Гэта нават для Еўрасаюза дорага!, – распавядае Дар'я. – Зрэшты, для мяне галоўнае, што я займаюся любімай справай і гатовая развівацца. У бізнесе трэба рабіць стаўку на якасць прадастаўляемыхпаслуг. У планах – укрупненне студыі: набор інструктараў-харэографаў, пашырэнне напрамкаў.
Халодны разлік і гарачае сэрца
Нягледзячы на наяўныя складанасці, прадпрымальнікі гатовыя развівацца. І дзяржава робіць крок насустрач такім людзям.
Начальнік аддзела знешнеэканамічнай дзейнасці і прадпрымальніцтва ўпраўлення эканомікі Віцебскага гарвыканкама Юлія Мядзведзева адзначыла, што ў Віцебску, як і ў цэлым у рэгіёне, створана эфектыўная інфраструктура па падтрымцы прыватнай ініцыятывы. Гэта абласны цэнтр маркетынгу, інкубатар малога прадпрымальніцтва, бізнес-цэнтр у Віцебску, аўтсорсінгавая бухгалтарская кампанія ў Полацку, цэнтры падтрымкі прадпрымальніцтва ў Полацку, Наваполацку і Оршы.
– Прыкладаў паспяховага бізнесу нямала, – падкрэслівае Юлія Мядзведзева. – Дзяржаўныя органы адкрыты для прыватнай ініцыятывы. Але патэнцыйныя прадпрымальнікі павінны разумець, што канкрэтна яны канкрэтна хочуць, дакладна разлічваць свае магчымасці, суадносячы іх з жаданнямі. Прадпрымальніцтва – гэта нялёгкая праца, дзе важны халодны разлік і гарачае сэрца.
Аляксандр Кутынко, «Віцебскія весці». Фота з адкрытых крыніц.