Якія перашкоды даводзіцца пераадольваць інвалідам, якія жадаюць працаўладкавацца?
Нядаўна ў абласным цэнтры прайшоў «круглы стол», ініцыятарам якога выступіла Віцебская аб'яднаная арганізацыя ГА «Рэспубліканская асацыяцыя інвалідаў-калясачнікаў». У абмеркаванні жыццёва важных для людзей з абмежаванымі магчымасцямі пытанняў прынялі ўдзел прадстаўнікі грамадскіх арганізацый інвалідаў, дабрачынных фондаў, дзяржаўных структур, прадпрымальнікаў. Мэтай сустрэчы стаў пошук шляхоў, якія дазваляюць забяспечыць інвалідам роўны доступ да любых сфер жыцця.
Самай галоўнай праблемай для гэтай катэгорыі грамадзян па-ранейшаму з'яўляецца працаўладкаванне. На дадзены момант у вобласці на прадпрыемствах працуюць 324 інваліда, з іх 220 — па зроку.
Старшыня ВООГА «РАИК» Дзмітрый Сцеме́наў, якога падтрымалі актывісты арганізацыі, а маляваў сітуацыю такім чынам:
— Нярэдка можна пачуць словы: «У інвалідаў ёсць пенсія, навошта ім працаваць?». Але на адну пенсію пражыць дастаткова складана. У многіх сем'і. Да таго ж людзям хочацца прыносіць карысць грамадству, адчуваць сваю сацыяльную значнасць. Асабліва жаданне працаваць прысутнічае ў маладых. Але ўжо на стартавай пляцоўцы іх чакае маса цяжкасцей. Па-першае, каб прадаставіць працоўнае месца інваліду, яго трэба спецыяльна абсталяваць. Далей узнікаюць пытанні з туалетам, іншымі момантамі жыццезабеспячэння, і самае важнае — нярэдка непераадольным перашкодай становіцца дарога. Самы прымальны варыянт у такіх выпадках — надомная праца. Маса магчымасцей прапануецца ў Інтэрнэце, але для гэтага патрэбныя пэўныя веды. Дзе іх атрымаць?
Прадстаўнікі Віцебскага гарадскога цэнтра занятасці рэкамендавалі звяртацца па дапамогу да іх. Яны запэўнілі, што кожны канкрэтны выпадак будзе разгледжаны ў індывідуальным парадку. Для пастаноўкі на ўлік неабходна медыцынскае заключэнне, у адпаведнасці з якім вырашаецца, каго і куды накіраваць. Для грамадзян, зарэгістраваных у якасці беспрацоўных, прадугледжана навучанне за кошт сродкаў фонду сацыяльнай абароны. Таксама можна атрымаць дапамогу ў арганізацыі прадпрымальніцкай дзейнасці ў памеры 11 бюджэтаў пражытачнага мінімуму (12,4 млн рублёў). І гэта нядрэнная падтрымка з боку дзяржавы.
У ходзе абмеркавання дадзенага пытання адзначалася, што, нягледзячы на пэўныя льготы для прадпрыемстваў пры прыёме інвалідаў на працу, наймальнікі не занадта ахвотна прапануюць такія вакансіі.
Старшыня Віцебскай абласной арганізацыі Беларускага таварыства інвалідаў па зроку Канстанцін Ламчаноўскі адзначыў:
— Я займаюся адаптацыяй да працоўнай дзейнасці дадзенай катэгорыі грамадзян каля 15 гадоў. Калі правільна выкарыстоўваць магчымасці дзяржаўнай праграмы занятасці і фінансавання, можна стварыць практычна любое працоўнае месца. У мяне такі досвед маецца. Вось, да прыкладу, узялі некалькі гадоў таму інваліда-калясачніка на маркіроўку прадукцыі. Знайшлі адпаведнае абсталяванне, прыстасавалі канвеер. Абышлося гэта нятанна. Тым не менш створанае месца выкарыстоўваецца і па сённяшні дзень. Яшчэ адзін немалаважны момант: неабходна, каб у самога чалавека было жаданне працаваць. За апошнія тры гады мы адаптавалі шасцярых інвалідаў. З іх толькі двое дакладна выказалі жаданне ўладкавацца на працу. Адзін стаў праграмістам у судзе Чыгуначнага раёна Віцебска, другі займаецца продажам вокнаў. Праблема ў цэлым вырашальная. Але неабходна абавязковае браніраванне працоўных месцаў для дадзенай катэгорыі грамадзян. Трэба, каб наймальнік меў пэўныя ўстаноўкі па прыёме на працу інвалідаў. У якасці прапановы: наймаеш такіх — атрымваеш льготы, не наймаеш — плаціш падатак. І тут не абысціся без падтрымкі дзяржавы. Мы можам толькі дапамагчы ў падборы пераліку прафесій з улікам рэкамендацый МРЭК. Калі казаць пра надомную працу, сёння сітуацыя дастаткова складаная. Раней можна было пасадзіць, напрыклад, інваліда па зроку збіраць відэлец, патрон для лямпачкі. Цяпер многія аперацыі аўтаматызаваны.
Сваімі ўражаннямі падзяліўся і старшыня Віцебскай абласной арганізацыі ГА «Беларускае таварыства інвалідаў» Міхаіл Каралюн:
— У нас таксама былі няўдалыя спробы арганізаваць працоўныя месцы. Большасць кіраўнікоў, якія збіраліся ў гэтым удзельнічаць, цікавілі льготы. Былі выпадкі, калі інваліды чысліліся толькі на паперы, а самі заставаліся не пры справах. Прадпрымальнікі браць на сябе такую адказнасць нават не збіраюцца. Матывуюць тым, што не будзе той рэнтабельнасці, на якую разлічваюць. Так што без канкрэтных дзяржаўных рашэнняў справа з месца не зрушыцца.
Бясспрэчна, каб прэтэндаваць на вакансію, трэба валодаць пэўнымі ведамі і ўменнямі. У свой час курсы навучання аператараў ЭВМ, камп'ютэрнай графікі і дызайну ў рэабілітацыйным цэнтры ў Мінску скончыў Андрэй Цыбульскі. Лічыць, што ў жыцці яны яму вельмі спатрэбіліся, але каб працаваць на прафесійным узроўні, гэтага наўрад ці дастаткова. Тэхналогіі хутка развіваюцца. Да таго ж сёння хапае спецыялістаў-камп'ютаршчыкаў з вышэйшай адукацыяй, якіх рыхтуюць нашы ВНУ. Малады чалавек прапанаваў прааналізаваць рынак працы і высветліць, якія спецыяльнасці запатрабаваны і якія з іх могуць асвоіць інваліды.
Дарэчы, авалодаць камп'ютэрнай пісьменнасцю можна ў Віцебскім дзяржаўным тэхналагічным каледжы лёгкай прамысловасці. З 2003 года тут дзейнічае цэнтр прафесійнай і сацыяльнай рэабілітацыі дзяцей-інвалідаў. Прымаюцца таксама асобы з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця. З 2007-га арганізавана навучанне на даму па спецыяльнасці «Эксплуатацыя ЭВМ» з прысваеннем кваліфікацыі «Аператар ЭВМ 4-5-га разрадаў». У наступным навучальным годзе ў праграму будуць уключаны спецыяльнасці аператара камп'ютэрнай графікі, майстра па манікюры і педыкюры, счэцеда, сакратара. Тут жа разглядаецца варыянт падрыхтоўкі работнікаў па рамонце абутку. Галоўнае патрабаванне для прыёму на вучобу — наяўнасць заключэння МРЭК аб прафесійнай прыдатнасці.
Не варта скідваць з рахункаў і дыстанцыйную адукацыю. Яна не толькі дае шанец сфарміраваць і рэалізаваць сябе як асобу, але і дазваляе пазбегнуць многіх праблем.
Удзельнікі «круглага стала» прапаноўвалі звярнуць увагу на розныя напрамкі дзейнасці. Адзін з іх — дыспетчарская служба. На Захадзе туды даўно прыцягваюцца людзі з абмежаванымі магчымасцямі. Ёсць прыклады занятасці ў галіне апрацоўкі золата. Большасць прысутных сышліся ў меркаванні, што трэба развіваць рамеснае напрамак з мастацкім ухілам. Напрыклад, сёння актуальныя вырабы са скуры. Тыя ж чахлы для мабільных тэлефонаў, рамяні, аплёткі карыстаюцца папулярнасцю і могуць прыносіць рэальны даход. Але гэтаму мастацтву таксама трэба дзесьці вучыцца. Ёсць інваліды-мастакі, карціны якіх годныя захаплення. Але аўтары не ведаюць, як і дзе іх можна прасоўваць. Ім патрэбна дапамога ў арганізацыі выстаў і прэзентацыях работ.
Свой пункт гледжання на гэты конт выказала выканаўчы дырэктар абласной асацыяцыі наймальнікаў і прадпрымальнікаў Ніна Лук'янава:
— Мы гатовыя аказаць садзейнічанне са свайго боку. Цяпер з латвійскімі калегамі распрацоўваем інтэрнэт-партал на трох мовах, дзе рамеснікі змогуць размяшчаць інфармацыю аб сваіх вырабах. Падчас «Славянскага базару» будзе праходзіць семінар па гэтай тэме. Не адмовім і ў бясплатных кансультацыях жадаючым рэалізаваць сябе ў прыватным бізнесе.
Ад прысутных на пасяджэнні паступілі таксама прапановы арганізаваць пастаянную экспазіцыю прадметаў творчасці інвалідаў. Да канца мая было вырашана скласці спісы, хто і чым можа займацца, чаму хоча навучыцца. Для рэалізацыі творчага прадукту прапаноўваліся некалькі аб'ектаў. Сярод іх салоны-крамы «Ольга», «Фэст», а таксама выкарыстанне магчымасцей Інтэрнэту.
— Праблемы людзей з абмежаванымі магчымасцямі носяць не толькі медыцынскі, але і сацыяльны характар. Сёння ў абласным цэнтры пражываюць 8882 інваліда I групы, — канстатавала намеснік галоўнага ўрача цэнтральнай паліклінікі Віцебска Галіна Астапенка. — З кожным годам іх колькасць расце. Яны спрабуюць інтэгравацца ў грамадства, але пакуль стаўленне да такіх людзей як да роўных сабе — перспектыва. І тут нямала пытанняў не толькі па працоўнай і медыцынскай рэабілітацыі, але і па стварэнні безбар'ернага асяроддзя. Колькі б пра гэта ні казалі, праблемы пакуль застаюцца.
Так, рэканструюемыя будынкі і новыя жылыя дамы, што будуюцца, прадугледжана абсталяваць па ўсіх правілах, якія забяспечваюць інвалідам свабодны доступ. У камісіях па прыёмцы жылля павінны прысутнічаць інваліды. Летась такім чынам было прынята 6 дамоў у Віцебску. Прадстаўнікі інтарэсаў гэтай катэгорыі грамадзян ёсць таксама ў камісіях 16 раёнаў вобласці. Адзначалася, што іх удзел у забудове жылога фонду павінен пачынацца ўжо на стадыі праектавання. Да гэтага часу застаюцца праблемнымі бардзюры, прыпынкі грамадскага транспарту, няправільна ўсталяваныя пандусы або іх адсутнасць. На дадзены момант рамонту з улікам гэтых нюансаў падлягаюць абласная клінічная бальніца, тэрапеўтычны корпус бальніцы хуткай медыцынскай дапамогі, рыхтуецца да рэканструкцыі 1-я гарадская бальніца. Разглядаецца магчымасць адкрыцця на базе дадзенай медустановы аддзялення ранняй рэабілітацыі. Яго пачатковы этап асабліва важны для тых, хто трапіў у складаную жыццёвую сітуацыю. Падобныя змены плануюцца ў віцебскіх паліклініцы №6, радзільным доме №2, Янавіцкай бальніцы.
Здавалася б, элементарная для звычайнага чалавека рэч — дабрацца да медустановы. Для людзей з абмежаванымі магчымасцямі гэта сапраўдная праблема. Яны гатовыя плаціць, але каму? У Віцебску машына з пад'ёмнікам, прыстасаваная перавозіць калясачнікаў, набыта індывідуальным прадпрымальнікам. Але яна тут пакуль адзіная і наўрад ці вырашыць праблему. У вобласці такіх усяго 4.
Нямалаважнае значэнне мае і інфармаванне аб правах людзей дадзенай катэгорыі. Сумленную працу ў гэтым напрамку правялі ў аддзяленні Фонду міру Чыгуначнага раёна Віцебска, падрыхтавалі брашуру са звесткамі рознага плану.
Пасяджэнне «круглага стала», як спадзяюцца арганізатары, павінна прынесці свае вынікі. Канкрэтныя рашэнні і тэрміны іх выканання на дадзены момангт узгадняюцца са структурамі, здольнымі дапамагчы інвалідам зрабіць жыццё камфортней.