Жыхар Наваполацка сабраў калекцыю з 3 тысяч пласцінак і рэдкіх прайгравальнікаў

Наваполачанін Анатоль Беспярстых, былы настаўнік рускай мовы і літаратуры, апантаны калекцыянер са шматгадовым стажам, трэць свайго кніжнага збору, які налічваў 10 тыс. тамоў, падарыў школам, у якіх працаваў, гарадской бібліятэцы ім. А. Пушкіна, Полацкаму музею кнігадрукавання і такім, як сам, чытачам, 2,5 тыс. рэдкіх значкоў – музею гісторыі Наваполацка. А музычная калекцыя з 3 тыс. пласцінак і 400 плёначных бабін з магнітафоннымі запісамі да гэтага часу захоўваецца дома, разам з прайгравальнікамі і магнітафонамі.

– Калі пласцінкі былі ў модзе, як і многія ў той час, купляў іх для душы. А развітаўшыся са збіраннем марак і значкоў, задумаў стварыць (прырода ж не церпіць пустэчы) калекцыю «Гісторыя рускай песні». На гэта пайшло 25 гадоў. Вазіў дадому пласцінкі пачкамі са спецыялізаваных крам, якія раней былі ў кожным горадзе. Слухаў для паляпшэння настрою або перад сном. Сам не спяваю, але галасы выканаўцаў вызначаю практычна безпамылкова, – кажа Анатоль Беспярстых.

Ён сабраў пласцінкі з песнямі ў выкананні Фёдара Шаляпіна, Ізабелы Юр'евай, Леаніда Собінава, Сяргея Лемешава, Лідзіі Русланавай, Клаўдзіі Шульжэнкі… і так далей, да сучасных эстрадных і бард-выканаўцаў. З рускай класікі ёсць усе творы Міхаіла Глінкі, Пятра Чайкоўскага, Сяргея Рахманіна і іншых выдатных кампазітараў, з замежнай найбольш поўна прадстаўлена музыка Баха. Шмат дыскаў з запісамі паэзіі, казак, нават прамоў правадыра сусветнага пралетарыята Леніна. А магнітафонныя запісы рабіў з радыё- і тэлеэфіру.

Ён вёў скрупулёзны вопіс гэтага гукавога багацця, але аформлена толькі палова пласцінак – ужо вельмі працаёмкая праца. Адны сшыткі-каталогі прысвечаны песенным дыскам-гігантам, пласцінкам сярэдняга фармату, міні-дыскам, а таксама гнуткім, іншыя – класічнай музыцы, літаратурным жанрам. Магнітафонныя бабіны апісаны цалкам.

Складаючы рукапісныя каталогі па выканаўцах, паэтах, кампазітарах, Анатоль Паўлавіч папутна вывучаў іх творчасць, гісторыю стварэння музычных твораў. Ведаў, напрыклад, на памяць усе песні, напісаныя на словы Міхаіла Ісакоўскага, іншых паэтаў.

Музычная калекцыя, як і кніжная, дапамагала настаўніку Анатолю Бесперстых у працы. Праходзілі аповесць Аляксандра Пушкіна «Дубровскі» – прапаноўваў школьнікам паслухаць урывак з аднайменнай оперы Эдуарда Напраўніка, раман «Яўгеній Анегін» – арыю з оперы Пятра Чайкоўскага. У адной са школ Анатоль Паўлавіч на грамадскіх пачатках вёў гурток накшталт папулярнай тэлеперадачы «Угадай мелодыю», ў дадатак распавядаючы вучням пра аўтараў, гісторыю стварэння той ці іншай песні.

– Калекцыянеры – народ, які вельмі беражліва ставіцца да сваіх назапашванняў. Пласцінкі на прайгравальнік або бабіны з плёнкай на магнітафон стаўлю толькі сам, нават для жонкі, дзяцей і ўнукаў. Дадому сябрам-знаёмым ніколі не даваў. Як і кнігі пачытаць. Разам з тым ад мяне ніхто не сышоў без падоранай кнігі, – распавядае калекцыянер.

У век Інтэрнэту, пласцінкі – артефакт, сведчанне гісторыі культуры, прадмет калекцыянавання або музейны экспанат. Хоць, кажуць, мода на вініл і вяртаецца, але гэта мода. Такога вялікага збору пласцінак, як у Анатоля Паўлавіча, у Наваполацку няма ні ў кога. Раней тутэйшыя, а таксама полацкія, віцебскія, даўгаўпілскія калекцыянеры сустракаліся, абменьваліся набыткамі, але ў 1990-х часцей прадавалі свае зборы, чым прымнажалі.

– Я гатовы прапанаваць калекцыю музею, але толькі цалкам, бо яна – свайго роду твор. Зарабляць на гэтым не збіраюся. Аднак калі аддам калекцыю бясплатна, значыць, новыя ўладальнікі з ёй у любы момант могуць паступіць на сваё меркаванне. Таму другая ўмова – няхай гарантыяй захаванасці і адказнасці за пласцінкі і бабіны стане хаця б сімвалічная плата, – тлумачыць прычыну свайго неспакою Анатоль Паўлавіч.

Калісьці з падобных меркаванняў Анатоль Беспярстых прапанаваў музею гісторыі Наваполацка 2,5 тысячы значкоў па 20 капеек за штуку. Так яны былі апісаны як адзінкі захоўвання і цэлыя да гэтага часу.

Працэнтаў дзесяць сваёй гукавой калекцыі Анатоль Паўлавіч так і не праслухаў, як і не прачытаў усіх сабраных ім кніг. Але выдаткаваных на пласцінкі грошай і часу на іх збіранне не шкада. Таму што рухала пошукам і да гэтага часу грэе душу, як ён кажа, «звычайная любоў да музыкі».

Галіна Шпакоўская, "Віцебскія весці"