Касманаўт Алег Арцямёнаў прыехаў у Віцебск і паўдзельнічаў у адкрыцці музея космасу ў Ноўкінскай школе
Незвычайная школа
Будынак Наўкінскай школы пабудаваны 27 гадоў таму па нетыповым праекце, дзякуючы чаму на апошнім паверсе з'явіўся купал, які тут называюць абсерваторыяй.
– Яшчэ да першага прыезду Алега Арцем'ева, у 2015 годзе, у нас працаваў планетарый, – распавядае дырэктар установы Вольга Трублоўская. – Мадэль механічнага планетарыя пабудавалі ў 2012 годзе пры падтрымцы дацэнта кафедры інжынернай фізікі ВДУ імя П. Машэрава Уладзіміра Голубева, настаўніка працоўнага навучання, бацькоў. Справа ў тым, што Уладзімір Аляксандравіч мой школьны настаўнік, ён выкладаў у мяне і ў студэнцкія гады. Нягледзячы на вялікую занятасць, падтрымаў наша пачынанне і стаў весці ў Наўцы факультатыў па астраноміі.
Другое дыханне «абсерваторыя» атрымала ў 2013 годзе, калі Наўкінская СШ сумесна з партнёрамі з Земгальскай школы (Латвія) атрымала буйны грант Еўрасаюза ў рамках трансгранічнага супрацоўніцтва. Была пабудавана пляцоўка для астранамічных назіранняў, усталяваны сучасны тэлескоп, набыты лічбавы планетарый і іншы інвентар. У
Віцебскім раёне з'явіўся сучасны астранамічны комплекс, а Наўкінская школа стала філіялам кафедры інжынернай фізікі факультэта матэматыкі і інфармацыйных тэхналогій ВДУ.
– Але чагосьці не ставала, – тлумачыць Вольга Трублоўская. – Тым больш у нас ужо было шмат цікавай і рэдкай літаратуры па астраноміі і космасе, бо Уладзімір Голубеў яшчэ і аўтар школьных падручнікаў. Знайшоўся і памятны фотаздымак – у 1972 годзе Ноўку наведвала Валянціна Церашкова! Пра школу Алегу Арцёміву расказаў Уладзімір Голубеў, і ён пагадзіўся прыехаць. Прывёз адзін з тармазных рухавікоў, частку парашута спускальнага апарата і бартавую дакументацыю з МКС. Гэта ўсё стала асновай музейнага пакоя.
Другі раз касманаўта з віцебскімі каранямі ў Ноўцы сустракалі з вялікімі пашанамі: у школе працаваў «зорны бар», дзе можна было пакаштаваць печыва ў форме нябесных свяціл, разгарнуліся выставы астрафота «Зямля – космас» і дзіцячага малюнка «Гравіцапа».
Алег Германовіч пагутарыў са школьнікамі і падарыў ім плакаты, календары, што пабывалі ў космасе, эмблемы экіпажаў з аўтографамі, а галоўнае – пакінуў уласны.
Падобныя сувеніры атрымаў і Віцебскі дзяржуніверсітэт. Браў на МКС Алег Арцёмів флагі Віцебска і вобласці. Пакуль яны ў яго бацькоў, але ў найбліжэйшы час іх абяцаюць перадаць у краязнаўчы музей.
Калі тата ў космасе
За два палёты Алег Арцёмів правёў у космасе амаль 366 сутак, тройчы выходзіў у адкрыты космас. І нязменна, па яго словах, адчуваў падтрымку блізкіх: жонкі Ганны, сямігадовага сына Савелія і паўтарагадовай дачкі Анфісы.
Амаль заўсёды праводзілі і сустракалі сына на Байкануры ці ў Зорным гарадку яго бацькі Герман Аляксеевіч і Вольга Мікалаеўна, якія з 1992 года жывуць у Віцебску.
– Алег, на жаль, рэдкі госць, – уздыхае Вольга Мікалаеўна. – Пасля другога палёту ён паўгода праходзіў рэабілітацыю і змог прыехаць толькі на два дні. Затым камісія вынесе вердыкт, ці зможа ён адправіцца ў космас яшчэ раз. Сын гасціць з унукам Савеліем і жонкай. Анфіса маленькая, яе пакінулі ў Падмаскоўі. Нават у космасе сын ніколі пра нас не забывае. Тэлефанаваў некалькі разоў на месяц, гаварылі па 10-15 хвілін. Памятаю, распавядаў, над якімі краінамі пралятаў, пакуль па тэлефоне мелі зносіны.
Але цяжэй за ўсё, вядома, жонцы – Ганне. Яна бачыць мужа зусім не так часта, як хацелася б.
– Прывыклі ўжо, што наш тата – касманаўт і цалкам нам не належыць, – з сумам кажа Ганна Сяргееўна. – Я вырасла ў сям'і вайскоўца і ўсё гэта цудоўна разумею. Алег вельмі доўга ішоў да сваёй мары.
Ва ўсім падтрымліваю мужа, але заўсёды вельмі перажываю. Бывала, з космасу ён тэлефанаваў па некалькі разоў на дзень. Адзіны мінус – званок можа быць толькі па яго ініцыятыве, а значыць, трэба трымаць мабільнік пад рукой. Раз на тыдзень у цэнтры палётаў з касманаўтамі з МКС праводзяць відэаканферэнцыі. Аднойчы мы з сынам так нават гулялі з Алегам у шахматы.
– Яшчэ мы бачылі станцыю, якая пралятае над нашым домам, – дадае Савелій. – І якраз нам тэлефанаваў тата, кажа, пралятаю над вамі, бачыце?
– Марыш стаць касманаўтам, як тата? – пытаюся ў яго.
– Не, буду палеантолагам, – адказвае хлапчук і адварочваецца да мамы.
– Вельмі не хапае нам усім таты, нават пасля палёту ў яго шмат вучобы, камандзіровак – дзеліцца яна. – Таму, напэўна, для сына космас – не зусім прыемная тэма. Пасля МКС удалося пабыць разам толькі тры тыдні, калі ездзілі ў ЗША, як належыць пасля прыбыцця са станцыі. Заадно Алег узяў адпачынак, і мы павандравалі. У марах вырвацца сям'ёй на мора.
Адзін з нямногіх
З Алегам Арцем'евым я сустракаўся двойчы, і кожны раз ён паражаў сваёй сціпласцю і пазітывам. Нават асабісты подпіс у яго са смайлікам! Між тым за ўсю гісторыю касмічных палётаў на арбіце пабывала крыху больш за 500 землякоў. І Алег сярод іх.
– Пра што ў вас пытаюцца часцей за ўсё? – цікаўлюся.
– Ці сустракаў я іншапланецян, пра адчуванні пры старце і пасадцы, пра ежу і туалет у няважкасці, – з усмешкай адказвае касманаўт.
Свой другі палёт ён пракаментаваў коратка: усё было ў штатным рэжыме. І калі нешта ламалася з абсталявання, то ўсё роўна дзеянні пры любых сітуацыях даводзяцца да аўтаматызму яшчэ на Зямлі.
– Марыце яшчэ раз заваяваць космас? – пытаюся.
– Пасля рэабілітацыі адчуваю сябе добра, буду праходзіць медкамісію, – адказвае Алег Германовіч. - Ад магчымасці палёту ў атрадзе касманаўтаў ніхто яшчэ не адмаўляўся.
Ён таксама распавёў, што вельмі любіць прыязджаць усёй сям'ёй да бацькоў.
– Прыезд у Беларусь – як прышчэпка ад усіх хвароб, – прызнаецца ён. – Гэта маё дзяцінства. Да гэтага часу з ностальгіяй успамінаю летнія канікулы, якія праводзіў у бабулі і дзядулі ў пасёлку Друя Браслаўскага раёна. Хадзілі з дзядзькам на рыбалку. Шкада, не атрымліваецца прыязджаць сюды часцей.
