Мадэрнізацыя, экспарт, новыя працоўныя месцы: як прадпрыемствы Аршанскага раёна вырашаюць свае праблемы і развіваюць вытворчасці

Год таму Прэзідэнт здзейсніў дзелавы візіт у Оршу, каб асабіста праінспектаваць стан спраў у горадзе, які стаў першай у краіне пляцоўкай для незвычайнага эканамічнага эксперыменту. Такая падвышаная ўвага цалкам тлумачальная: старт поўнаму апгрэйду асобна ўзятага рэгіёну быў дадзены яшчэ вясной 2017 года — тады Кіраўнік дзяржавы запатрабаваў навесці тут «жалезны парадак», крыху пазней падпісаў адпаведны пратакол даручэнняў. Але рэалізацыя пілотнага праекта ўжо на пачатковых этапах не абышлася без праблем. У жніўні мінулага года, пабываўшы на чатырох прадпрыемствах горада і прааналізаваўшы сітуацыю ў цэлым, Прэзідэнт жорстка канстатаваў: даручэнні не выконваюцца. За гэтай высновай рушылі ўслед маштабныя кадравыя рашэнні. Спецыяльная група ўзялася за прапрацоўку новых варыянтаў развіцця рэгіёну. Як вынік — Указ № 506, якім была зацверджана дэталёвая праграма развіцця Аршанскага раёна аж да 2023 года. У ёй 18 блокаў — і сур'ёзныя прэферэнцыі бізнесу ў плане падаткаабкладання, зніжэння страхавых узносаў, інвестыцыйных вылікаў, спрашчэння ўвозу новага абсталявання, будаўніцтва і набыцця невыкарыстоўваемых аб'ектаў рэспубліканскай уласнасці, мараторый на праверкі. 

Гэта значыць, усе рычагі для дасягнення максімальнага эканамічнага эфекту — у руках. Як неардынарныя меры паўплывалі на эканоміку рэгіёну? 

Інструментальны завод: было — стала

Сярод найбольш праблемных прадпрыемстваў — Аршанскі інструментальны завод. Можна сказаць, што менавіта яго стан тады, яшчэ ў 2017 годзе, і стаў пэўным штуршком для распрацоўкі беспрэцэдэнтнай пакуль праграмы развіцця рэгіёну ў цэлым. Штогод у Беларусь імпартуюць металаапрацоўчы інструмент на суму 30—50 мільёнаў долараў. Гэту нішу цалкам могуць запоўніць аршанцы. Год таму Прэзідэнт раскрытыкаваў становішча спраў на гэтым прадпрыемстве — ад добраўпарадкавання тэрыторыі, утрымання памяшканняў да заработнай платы, вельмі павольных тэмпаў мадэрнізацыі і намераў закупляць станкі на баку ў той час, як суседняе аршанскае прадпрыемства «Чырвоны баец» у стане вырабіць і паставіць на інструментальны большую частку патрэбнага абсталявання. Аляксандр Лукашэнка падкрэсліў: інструментальны завод трэба аднавіць на самым высокім узроўні, каб усе астатнія прадпрыемствы маглі тут, а не за мяжой, купляць патрэбны інструмент.

Сёння тэрыторыя Аршанскага інструментальнага завода здзіўляе чысцінёй і парадкам. Значна ператварыліся і цэхі. У межах інвестыцыйнага праекта па арганізацыі вытворчасці сучаснага металарэжучага і дапаможнага інструменту з укараненнем інавацыйных тэхналагічных працэсаў на завод ужо паступае абсталяванне, заключаны дагаворы і ўнесены авансы на набыццё 15 новых і мадэрнізацыю 4 старых станкоў. Распрацавана і перададзена на экспертызу дакументацыя па стварэнні ўчастка гальванікі. Да 2023 года ў вытворчасць збіраюцца інвеставаць каля 90 мільёнаў рублёў. Праект адраджэння завода разбіты на два этапы, другі з іх плануецца рэалізаваць сумесна з замежнай кампаніяй-партнёрам. Над узаемавыгадным дагаворам аб супрацоўніцтве ўжо ідзе праца.

Цікава, што з улікам наяўных планаў па мадэрнізацыі і пашырэнні вытворчасці сумесна з кіруючай кампаніяй распрацаваны яшчэ тры бізнес-праекты. Яны будуць фінансавацца холдынг. Першы — адкрыццё шматфункцыянальнага цэнтра продажаў з гарантыйным, паслягарантыйным, тэхнічным і сэрвісным абслугоўваннем трактароў у Віцебскай вобласці і складам запчастак. Ён, дарэчы, ужо працуе, на апецы Арша

— За год перамен столькі, колькі не было за апошняе дзесяцігоддзе. Я не раблю акцэнт на рамонтна-будаўнічых работах і добраўпарадкаванні (яны праходзяць на 25 гектарах і больш чым на 113 тысячах квадратных метраў нашых плошчаў) — вырашаецца лёс непатрэбных будынкаў, рэканструююцца цэхі, санузлы, абсталявана выдатнае кафэ, заменены дахі і вокны… Гэтыя работы ідуць строга па графіку. Галоўнае — мы змаглі пачаць мадэрнізацыю абсталявання. Напрыклад, прадукцыйнасць новай лініі павярхоўнага мантажу, закупленай у вядучых сусветных вытворцаў, у тры разы вышэй. Раней для вырабу радыёэлектронных модуляў (яны патрэбны для 70—80 працэнтаў нашай прадукцыі) выкарыстоўвалі некалькі розных машын. Гэта было затратна па часе, давала вялікі адсотак адходаў. Цяпер запускаем пусты плат, ён праходзіць праз каплеструйны прынтэр, усталёўшчык і печ плаўлення. На выхадзе — гатовы выраб. У дапамогу да яе купілі новае японскае абсталяванне — аўтаматычную аптычную інспекцыю. Раней якасць правяралі, можна сказаць, уручную, цяпер — з дапамогай 8 камер. Кошт лініі — каля мільёна даляраў. Так як мы працуем у асноўным на абаронную прамысловасць, дзе патрэбна гранічная дакладнасць, затраты вартыя таго. У выніку канкурэнтаздольнасць прадпрыемства выйшла на зусім новы ўзровень.

Фінансавы вынік мадэрнізацыі таксама навідавоку. Калі ў мінулым годзе на экспарце тавараў ААТ зарабіла 625 тысяч даляраў, то цяпер ужо — за 700. Па годзе будзе не менш за 925 тысяч даляраў. Заўважна ўзраслі аб'ёмы вытворчасці, выручка ад рэалізацыі і, як следства, заработная плата. 

Новыя праекты дапамогуць развіваць вытворчасць і далей. Напрыклад, у мінулым годзе «Тэхніка сувязі» асвоіла вытворчасць некалькіх навінак, распрацаваных прадпрыемствамі холдынгу «Геаінфармацыйныя сістэмы кіравання». Выконвае заказ Мінабароны па пастаўцы аптычна-валаконнага браняванага кабеля, які выкарыстоўваецца для палявых сродкаў сувязі. Вялікі аб'ём работы — па вытворчасці радыёэлектронных модуляў для прылад экстранных выклікаў у аўтамабілях. Аляксей Фамін падкрэслівае:

— У нас распрацавана праграма развіцця да 2020 года, бізнес-план — да 2023 года. Усе задачы дэталізаваныя

овы — у якім напрамку ісці, што купляць і ўкараняць, наколькі высока аддача будзе ў выніку. Минулы год паказаў, што ў нашай сістэме, дзе пастаўленыя ўводныя выконваюцца па-ваеннаму дакладна і ў тэрмін, ніякіх зрываў быць не павінна. Ключавая мэта — павышэнне эфектыўнасці вытворчасці за кошт асваення і выпуску новых відаў прадукцыі і ўкаранення перадавых тэхналогій. Асноўныя напрамкі — стварэнне новых участкаў, уцягванне ў абарот невыкарыстоўваемага і неефектыўна выкарыстоўванага маёмасці, стабілізацыя фінансава-эканамічнага становішча. Некалькі новых участкаў ужо створана: мы асвоілі і выпускаем рухомыя комплексы сувязі, ахоўныя шлемы, радыёстанцыі «Клен», новыя віды тэлефонаў, камутатараў, мадэмаў, нагрудных перамыкачоў, антэнных прылад, гарнітур з актыўным шумапрыглушэннем, сістэмы пастаноўкі дымавых завес «Туча», пульты кіравання да ваеннай тэхнікі і многае іншае.

Чысты прыбытак ААТ «Тэхніка сувязі» з пачатку гэтага года ў параўнанні з папярэднім вырас больш чым у 10 разоў. Экспарт тавараў павялічыўся ў паўтара раза. За два апошнія гады ў вытворчасць інвеставана ў дзясяткі разоў больш сродкаў, чым за ўсю папярэднюю пяцігодку.

Камбінату — быць. І развівацца

Нямала прэтэнзій было выказана Прэзідэнтам год таму і кіраўніцтву Аршанскага мясакансервавага камбіната. Ён застаўся незадаволены тым, як утрымліваюцца памяшканні і выкарыстоўваецца матэрыяльна-тэхнічная база. Запатрабаваў знайсці сродкі, пабудаваць новы забойны цэх і зрабіць сучаснае прадпрыемства. «Яно павінна быць як самыя лепшыя мясакамбінаты», — падкрэсліў тады Аляксандр Лукашэнка.

Год прайшоў. На жаль, візуальна на прадпрыемстве мала што змянілася. Хоць і парадак, і чысціню, і ў меру сіл касметычна абноўленыя цэхі нельга не адзначыць. Але адсутнасць глабальных перамен недзіўна — занадта шмат часу ад камбіната толькі бралі, нічога не даючы наўзамен. За шэсць з паловай гадоў, пры мне падлічваюць работнікі, тут змянілася 17 (!) дырэктараў. Цяперашні кіраўнік — гэта адначасова былы і будучы. Мікалай Шабуня, пасля гадавога перапынку вярнуўшыся на ранейшую пасаду, пакуль в.а. Але абстаноўку і ўсю перадгісторыю ведае, як ніхто.

>
Упэўнена сцвярджае: прадпрыемства мае перспектывы. І вельмі добра, што прынята рашэнне аб яго развіцці, а не аб рэарганізацыі ў філіял.

— На Аршаншчыне — грандыёзныя перамены. Усё ідзе да таго, што аб'ёмы вытворчасці і ў прамысловасці, і ў сельскай гаспадарцы будуць толькі нарошчвацца, — выкладае сваю пазіцыю Мікалай Вікенцьевіч. — Было б памылкова памяншаць поле дзейнасці мясцовых перапрацоўшчыкаў. Хутка мы будзем загружаны сыравінай пад поўную магутнасць. За ліпень выпусцілі прадукцыі на 6 мільёнаў рублёў, цяпер пастаўляем яе на рынкі краін СНД, у Кітай. Асабліва запатрабаваныя кансервы — гэта амаль палова ўсіх аб'ёмаў. Пра высокую якасць гавораць множныя падробкі. То і справа прыходзіць інфармацыя, што на расійскіх рынках выяўляюць фальсіфікат. Таму прымаем ахоўныя меры. Вось зараз, напрыклад, заказалі вечкі з літаграфіяй. Навучацца ашуканцы іх дубляваць — пяройдзем на цісненне. Што змянілася за год? З чацвёртага месца ў краіне падняліся па аб'ёмах кансерўнай прадукцыі на другое.

Галоўная праблема, адзначае кіраўнік, — фізічна зношанае і састарэлае маральна абсталяванне. Амаль усе цэхі пабудаваны ў пасляваенны час. На камбінаце толькі адзін сучасны — па вытворчасці дзіцячага харчавання. Усе астатнія падраздзяленні патрабуюць маштабнага абнаўлення.

Праграма развіцця разбіта на тры этапы. Дзякуючы ўказу Прэзідэнта аб прэферэнцыях тэрміны будаўніцтва будуць скарочаны — праектаванне змогуць весці паралельна з будаўніча-мантажнымі работамі. Спачатку тут узвядуць бальнёвы цэх — завод у заводзе. З халадзільным абсталяваннем, участкамі абвалкі і ўпакоўкі мяса. Цікава, што бальнёвую пляцоўку будуць праектаваць згодна з патрабаваннямі КНР — стаўка на кітайскі рынак вельмі вялікая. І замежныя спецыялісты павінны сертыфікаваць праект. Гэта будзе першы такі аб'ект у краіне, дзе цалкам падзеляць патокі свініны і ялавічыны, выключыўшы нават найменшыя іх сутыкненні, плюс — па замове арабскіх партнёраў тут змогуць арганізоўваць рытуальны забой жывёл.


Самым бальнёвым цэхам пабудуюць экспедыцыйны ўчастак і каўбасны, пасля — кансервны. Цалкам пад ключ абноўленае прадпрыемства планіруюць здаць прыкладна гадоў праз пяць. Але спыняць сваю працу нават на дзень перапрацоўшчыкам не давядзецца. Цэхі будуць проста мабільна мяняць дыслакацыю, і такім чынам магчымасць зарабляць грошы захаваецца. Цяпер прадпраектная дакументацыя зацверджана, ідуць грамадскія слуханні, потым сваё слова дадуць эколагі і архітэктары. У кастрычніку будаўнікі прыступяць да закладкі падмурка, першае наваселле — у лістападзе 2020 года. Генпадрадная арганізацыя ўжо гатова стартаваць.

Новы забойны цэх мясакансервавага камбіната — гэта завод у заводзе. Праект сертыфікуюць кітайскія і арабскія партнёры, тут будзе магчымасць выконваць усе нацыянальныя звычаі замежных спажыўцоў.

Працаваць і зарабляць

У ААТ «Аршааграпраммаш» мне фармулююць галоўны вывад, зроблены пасля наведвання прадпрыемства Прэзідэнтам краіны: будзем працаваць, зарабляць — зможам і развівацца. Усё ўзаемазвязана. Малады дырэктар Аляксандр Лапцінскі лічыць гэта аксіёмай і пералічвае тое, што ўжо ўдалося змяніць, кіруючыся ёю:

— У мінулым годзе на гэты час мы мелі 500 тысяч рублёў чыстага страты. Цяпер працуем па нулях. Гэта першы крок. Да канца года спадзяемся атрымаць прыбытак. За кошт чаго? Нарасцілі аб'ёмы. Асвоілі выпуск новых відаў тэхнікі. Калі раней выпускалі прычэпы грузападымальнасцю максімум у 4,5—6,5 тоны, то цяпер — і 12—17-тонныя. Яны аказаліся запатрабаванымі — адгрузілі ўжо на 4 мільёны рублёў.

Новы і вельмі перспектыўны праект — арганізацыя рэдуктарнай вытворчасці. Бізнес-план ужо гатовы. У краіне некалькі прадпрыемстваў выпускаюць касілак, а вось рэдуктары (рэжучыя брусы) закупляюць за мяжой — у Германіі, Аўстрыі, Францыі. Запатрабаваная імпартазамяшчальная прадукцыя дазволіць прадпрыемству зрабіць рывок наперад па ўсіх напрамках. Цяпер праект праходзіць экспертызу, пасля чаго ў рамках праграмы па сацыяльна-эканамічным развіцці Аршанскага раёна будзе адкрыта фінансаванне. Дзякуючы новай вытворчасці (яе выхад на праектную магутнасць — у 2023 годзе) будзе дадаткова створана каля 20 рабочых месцаў. 


Яшчэ адзін немалаважны аспект: дзякуючы ўжо зробленаму за мінулы год, а таксама цалкам ясным перспектывам на будучыню ААТ «Аршааграпраммаш» атрымала магчымасць увайсці ў склад свабоднай эканамічнай зоны. А гэта шэраг прэферэнцый. Усё гэта разам дазволіць зэканоміць немалую суму грошай на набыцці і ўвозе патрэбнай тэхнікі для новага цэха — станкоў, вымяральных стэндаў, лабараторнага і іншага тэхнічнага абсталявання. 

Характэрна, што ўжо вывучаны пакупніцкі попыт, дасягнуты дамоўленасці з прадпрыемствамі-партнёрамі, партфель заказаў на трохметровыя рэжучыя брусы айчыннай вытворчасці сфарміраваны. Засталося ідэю ўвасобіць у жыццё. Ёсць надзея, што агульная стабілізацыя сітуацыі на прадпрыемстве дазволіць затрымаць маладыя кадры — тут не хапае кваліфікаваных спецыялістаў. У мінулым годзе прынялі на працу пасля заканчэння навучальных устаноў 10 навічкоў, цяпер з іх застаўся толькі адзін. Хтосьці сыходзіць у войска, а хтосьці проста шукае больш лёгкіх шляхоў. «Запрацуем — будзем атрымліваць» — такую ўстаноўку цяпер дае падначаленым малады дырэктар. 

З пачатку года ААТ «Аршааграпраммаш» больш чым на 40 працэнта