Ці можа здача малака ад асабістых падсобных гаспадарак быць выгаднай справай у Віцебскай вобласці?
Мікалаеўскі сельсавет Шумiлiнскага раёна не першы год у лідарах па вытворчасці малака сярод асабістых гаспадарак раёна. У 2018-м ён адгрузіў у адрас Шумілінскага падраздзялення ААТ «Малако» парадку 300 тон каштоўнага прадукту.
Менавіта ў Мікалаеве і яго наваколлі – самае вялікае ў раёне малочнае статак сярод сялянскіх падворкаў. Як сцвярджае леташняя статыстыка (свежая з'явіцца толькі ў пачатку лютага), ва ўласнасці жыхароў сельсавета 107 кароў – 27% ад раённага паказчыка. Пагоду робяць тры хатнія фермы, дзе ў кожнай парадку дваццаці буранак. У мінулым годзе яны выдалі больш за 186 тон малака — 67% па сельсавеце. Хто гэтыя людзі?
Мікалаеўскія стаханаўцы
«Віцебскія весці» не так даўно распавядалі пра Валянціну Сініцкую з вёскі Макракі, якая ў 2018-м здала больш за 41 тону. Між тым гэта падворак толькі трэці ў нефармальным заліку асабістых сялянскіх гаспадарак. На другім месцы сям'я Уладзіміра Лінкевіча з Мікалаева – 56 тон. А наперадзе з вялікім адрывам – Надзея Гушча з Дубравы, якая прадала 87 тон малака.
Даўным-даўно адышлі ў мінулае сацыялістычнае спаборніцтва і ўдарныя працоўныя вахты. Але рэкорды і стаханаўскі азарт, як высвятляецца, жывыя. Ёсць людзі, якія працуюць не пакладаючы рук, ставяць перад сабой і вырашаюць высокія задачы. Што рухае лідарамі? Наколькі я зразумеў са зносін з імі, грошы тут вельмі істотны, але не вызначальны матыў. І справа не толькі ў высакароднасці думак.
Адзін — за ўсіх!
Буйная хатняя ферма — справа затратная. Каб утрымліваць дзясяткі жывёл зімой, неабходны надзейны задзел кармоў, галоўным чынам сена і сянажу. Касамі ды відэльцамі тут не справішся – маштабы не тыя. Патрэбны ўласныя трактары, прычэпы, навесныя прыстасаванні, патрабуецца дызельнае паліва. Асноўная крыніца фінансавых паступленняў – усё тое ж малако.
Пры сціплым кошце закупкі, 48 капеек за кілаграм, львіную долю зберажэнняў паглынае механізацыя вытворчасці.
Пра тоўстыя кашалькі марыць не даводзіцца. Але прыстойна забяспечыць сям'ю — цалкам рэальна. Для чаго, зноў жа, трэба шмат і самааддана працаваць.
Пра гэта не з чужых слоў ведае большасць вясковых жыхароў. І не вырашаецца павялічваць пагалоўе. Трымаюць па некалькі кароў максімум. Адпаведна і паказчыкі прозаічныя. Агульны аб'ём малака, што паступіў ад гэтых вяскоўцаў – 90 тон, крыху больш за тое, што паставіла ў адзіночку Надзея Гушча.
Асаблівая загартоўка
Старшыня Мікалаеўскага сельсавета Уладзімір Седлоўскі лічыць, што гаспадары, якія дэманструюць стабільна высокія вынікі – людзі асаблівай загартоўкі:
– Хто ўсё жыццё працаваў з поўнай самааддачай, што называецца, упіраўся, той і сёння задае тон. Не ўсім, вядома, гэта па плячы. У нас нямала людзей пажылога ўзросту. Хапае грамадзян, якія, знаходзячыся ў росквіце сіл, проста не жадаюць цягнуць цяжкі груз. Ёсць і такія, хто адмаўляе сам кодэкс традыцыйнага вясковага жыцця. Навошта горбаціцца на ўчастку ці з зарай ісці на ферму, калі вось ён, магазін, дзе ўсё можна купіць...
Адчуваецца, што тэма гэтая хвалюе Уладзіміра Аляксеевіча да глыбіні душы. Страта насельніцтва на тэрыторыі Мікалаеўскага сельсавета сёння перавышае нараджальнасць (ды хіба такі сельсавет адзін!). А таму мясцовая ўлада актыўна падтрымлівае тых, хто абставінам насуперак спрабуе парушыць тэндэнцыю згасання, уласнымі ўчынкамі дэманструе, як трэба тут жыць, вядзе за сабой людзей.
Парачная практыка
Яркі прыклад таму — узаемадзеянне мясцовай улады з уладальнікам асабістай падсобнай гаспадаркі з Мікалаева Уладзімірам Лінкевічам. Уладзімір Аляксандравіч і яго жонка Святлана Мікалаеўна — у мінулым гарадскія жыхары. Больш за 30 гадоў таму пераехалі з Наваполацка сюды.
Пакуль мясцовую базавую школу не скасавалі — вучылі дзяцей. А потым сур'ёзна заняліся асабістай падсобнай гаспадаркай. Спачатку спрабавалі вырошчваць капусту, але з цэнамі не ўгадалі — рынкавая кан'юнктура складалася не на іх карысць. Тады і перайшлі на малочную жывёлагадоўлю. Справа перспектыўная, ды пастаўлена была так, што не прыносіла ні выгады, ні задавальнення.
Малако закуплялася ў насельніцтва спецыялізаваным прадпрыемствам-пасярэднікам, якое хранічна затрымлівала разлікі, квітнела «абязлічка». Скажам, прывозіў Уладзімір Аляксандравіч добры тавар з тлустасцю 4,4%, а ў лабаранта-зборшчыка ў ведамасці ўжо загадзя прастаўлена — 3,6%. Адпаведна, і плацілі па мінімуме, а надбаўка за 0,8% тлустасці сыходзіла «налева».
Заганная практыка нараджала абыякавасць, заахвочвала бадяжніцтва. Каб павялічыць аб'ём, якасны прадукт разводзілі вадой.
І такіх «рацыяналізатараў», на жаль, знаходзілася нямала. Зборшчык жа заплюшчваў вочы на рэальны стан малака.
Брань выбару
Вось тады-та і ўстаў перад Уладзімірам Лінкевічам выбар. Як паступіць? Не канфліктаваць, змірыцца з ачкоцёрствам, альбо пайсці напярэкор? Ён адкрыта і рэзка выступіў супраць існуючых парадкаў. Ды што толку — адказныя асобы толькі разводзілі рукамі. Адчаіўшыся нешта змяніць, Уладзімір Аляксандравіч звярнуўся наўпрост да кіраўніка мясцовай улады.
Да гонару старшыні Уладзіміра Седлоўскага, ён не толькі падтрымаў напорыстага вяскоўца, але і прапанаваў яму ўзяць у свае рукі збор малака на ўсёй тэрыторыі Мікалаеўскага сельсавета. Крок смелы.
Па сутнасці, размова ішла аб поўным дэмантажы ранейшай сістэмы і канчатковым пераводзе яе ў камерцыйнае рэчышча.
Ну і, вядома ж, аб вялікім даверы да былога настаўніка школы, які кінуў выклік укаранёнай практыцы.
Уладзімір Лінкевіч аддаваў сабе справаздачу, якой клапотнаю справай давядзецца займацца. А як жа хатняя ферма, якая толькі набірала абароты? Застанецца ці час на падсобную гаспадарку? Мужа падтрымала жонка, Святлана Мікалаеўна – пагадзілася ўзяць на сябе большую частку клопатаў.
Пры гэтым, зразумела, самая цяжкая ноша – нарыхтоўка кармоў – засталася за галавой сям’і. Як бы цяжка не давялося, Уладзімір Аляксандравіч, не змог не прыняць прапанову кіраўніка мясцовай улады. Справа прынцыпу!
Супраціў матэрыялу
У 2014-м Уладзімір Лінкевіч зарэгістраваўся ў якасці індывідуальнага прадпрымальніка, за ўласныя сродкі набыў вагі, аналізатар малака (рэч нятанная!) і заступіў на сваю новую вахту.
Жорстка і паслядоўна, не зважаючы на асобы, ён пачаў выбракоўваць некандыцыю і фальсіфікат. Падабалася, зразумела, гэта не ўсім.
Паўзла чутка, маўляў, наваспечаны камерсант грабе сабе ў кішэню, грэе рукі на гаспадарскім малацэ. Чутак распаўсюджвалі тыя, хто прывык да сумнеўных заробкаў. Ніяк не маглі зразумець, што сітуацыя кардынальна змянілася, і цяпер, калі працаваць на сумленне, атрымаеш куды большы дастатак.
І тут мясцовая ўлада зноў адыграла неацэнную ролю. Старшыня Седловскі не ўхіляўся ад канфліктаў, не раз выязджаў з Лінкевічам на месцы, здымаў напружанне. Ды і факты гаварылі самі за сябе.
Новы зборшчык слоў на вецер не кідае, разлічваецца ў тэрмін, акуратна выплачвае надбаўкі за якасць. Тлустасць малака – улік строгі. Вышэй за 3,6% – цана ўзрастае, ніжэй – адпаведна і атрымаеш менш.
Неўзабаве вяскоўцы на свае вочы пераканаліся, што здаваць цэльнае малако высокіх кандыцый — справа прыбытковая.
Колькі напрацаваў — такое і заахвочванне. Хлусня не пройдзе, а сумленная праца ўзнагароджваецца споўна.
Так на тэрыторыі сельсавета стала сцвярджацца новая практыка. Імя Уладзіміра Лінкевіча сёння тут ва ўсіх на слыху. Толькі і чуеш - «У Лінкевіча ўвесь гэты ўлік», «Лінкевіч пад’едзе, усё растлумачыць», «Лінкевіч дакладна ведае», «Раз Лінкевіч сказаў, так і будзе»… А я падумаў, добра, калі ёсць людзі, якія ў наш няпросты век могуць нешта рэальна гарантаваць.
Праца ў радасць
Вядома, той аб'ём малака, які здае насельніцтва Мікалаеўскага сельсавета — гэта мікраскапічны ручаёк, які ўпадае ў гіганцкае рэчышча беларускай малочнай прадукцыі. Але ж менавіта з такіх вытокаў і пачынаюцца вялікія рэкі. Калі высахне малако на вясковых падворках, калі заціхне там жыццё, то і на фермах-гігантах працаваць будзе няма каму. Вось чаму не можа не цешыць рэкордная дынаміка ў падсобных гаспадарках Мікалаеўскага сельсавета. Добры знак!
Калі мы размаўлялі, старшыня Уладзімір Седлоўскі пра ўласную ролю сціпла прамаўчаў. Яго цёзка Уладзімір Лінкевіч, кажучы пра мясцовую ўладу, таксама быў маласлоўны: «Суб'ектыўных матэрыяльных магчымасцей не маюць. Спрыяюць, чым могуць. А галоўнае — не замінаюць, даюць працаваць».
Так, сур'ёзных матэрыяльных магчымасцей у сельскай улады няма. Затое арганізатарскія — ніхто не адбіраў. Дзесьці падтрымаць, заўважыўшы здаровую ініцыятыву. Дзесьці сапраўды адысці ўбок, не дакучаць дробнай апекай. Дык, можа быць, у гэтым і заключаецца роля добрага кіраўніка?
Мікалаеўскаму сельсавету ўдалося вырашыць галоўнае. Створана абстаноўка, дзе праца цэніцца, дзе яна ў радасць. На гэтай аснове і пачалі, як цеста на дражджах, падымацца падворкі — рэкардсмены. Інакш і быць не магло. Хто сее шчодра, той шчодра і пажне!