Музей Віцебскага народнага мастацкага вучылішча адкрыўся ў Віцебску
Дом на вуліцы Марка Шагала, раней «Праўды», а яшчэ раней Бухарынскай, увайшоў у энцыклапедыю сусветнага мастацтва нараўне са знакамітымі французскім «Вулеем» і нямецкім Баўхаўсам. Будынак, пабудаваны ў 1913 годзе банкірам Ізраілем Вішняком, праславілі мастакі, якія пасяліліся тут, заснавальнікі рэвалюцыйных напрамкаў у жывапісе, графіцы, скульптуры, дызайне.
Заснаваў новую мастацкую школу наш зямляк Марк Шагал, які марыў пра тое, каб у родным горадзе было навучальнае ўстанова, дзе б моладзь магла атрымліваць прафесійныя веды па мастацтве.
Дарэчы, яно стала першым у Беларусі. Пад патрэбы народнага вучылішча і перадалі асабняк на вуліцы Бухарынскай. А неўзабаве ў жылых пакоях банкіра размясціліся вольныя майстэрні, дзе майстар-класы давалі запрошаныя Шагалам прадстаўнікі рускага авангарда Казімір Малевіч, Вера Ермалаева, Мікалай Суецін, Іван Пуні, Ілья Чашнік, Эль Лісіцкі, першы настаўнік Марка Шагала Юрый Пэн, скульптар, класік латвійскага мастацтва XX стагоддзя Ян Цільберг і іншыя.
Менавіта ў гэтых сценах было створана і пачало працаваць творчае аб'яднанне, якое не мае аналагаў у сусветнай гісторыі, – УНОВІС. Тут быў адкрыты музей сучаснага мастацтва, калекцыя якога ўключала больш за сто твораў вядучых мастакоў. Сёння гэтыя работы ўпрыгожваюць залы прэстыжных музеяў розных краін.
Так шчасліва склаўся лёс гэтага дома, што ён добра захаваўся да нашых часоў. Будынак здолеў уцалець падчас рэвалюцыі, у трагічныя гады Вялікай Айчыннай вайны, пры глабальнай перапланіроўцы горада. Але прайшло нямала гадоў, перш чым ён вярнуў сваё гістарычнае прызначэнне.
У 2013 годзе інстытут «Віцебскграмадзянпраект» прыступіў да распрацоўкі праектна-каштарыснай дакументацыі, а ў 2014-м пачаліся будаўнічыя работы.
Сімвалічна, што адкрыццё музея адбылося напярэдадні 100-гадовага юбілею заснавання Віцебскага мастацкага вучылішча. Першы набор пачаўся ў лістападзе 1918-га, а заняткі – у канцы студзеня 1919-га.
Як адзначыў старшыня аблсавета дэпутатаў Уладзімір Церанцьеў, думкі, ідэі, дзеянні вялікага кола людзей прывялі да стварэння гэтага цудоўнага, выдатнага аб'екта. Ён назваў імёны тых, хто змагаўся за гэты дом, прасоўваў ідэю яго вяртання ў культурную прастору горада. Гэта і заснавальніца Цэнтра сучаснага мастацтва Віцебска Валянціна Кірылава, і былы старшыня аблвыканкама Аляксандр Косінец, які абвясціў стварэнне музейнага квартала, і многія іншыя.
– Толькі талакой можна было зрабіць такую вялікую справу. Сёння мы, напэўна, не да канца ўсведамляем, што адбылося, але ўпэўнены, што музей гісторыі ВНМУ прыцягне ўвагу вялікага патоку турыстаў, мастацтвазнаўцаў з усяго свету. І будзе яшчэ развівацца, – падкрэсліў Уладзімір Уладзіміравіч.
Дом на вуліцы Марка Шагала ўмела спалучыў пачатак XX і XXI стагоддзя. Гістарычныя інтэр'еры літаральна напоўнены сучаснай мультымедыйнай тэхнікай. На старых афішных тумбах – маніторы, на якіх адлюстроўваецца ўся інфармацыя аб культурным жыцці Віцебска мінулых гадоў.
Адна з славутасцяў – гранітны падлогу, выкладзены па эскізах знакамітага плаката Эля Лісіцкага «Клінам чырвоным бі белых». Тут жа вісіць павялічанае фота выкладчыкаў вучэльні.
На другім паверсе адноўлены кабінеты Шагала і Малевіча, майстэрня Лісіцкага. Іх рэканструявалі па старых фота, якія захаваліся апісаннях. У пакоі, дзе жыў Марк Шагал, пакінулі фрагмент аўтэнтычнага паркета, аднавілі шпалеры, якія тут былі. У мемарыяльныя цытаты ўпісалася старое люстэрка, у якім адлюстроўваюцца карціны.
Такі ж мультымедыйны ўстаўка ўмантаваны ў рэтра-стол у кабінеце Казіміра Малевіча. На планшэт можна вывесці інфармацыю аб жыцці і творчасці мастака, а яго асноватворныя артыкулы адлюстроўваюцца на сценах пакоя.
У адным з памяшканняў абсталяваны велізарны экран, устаноўлены інфакіёскі, якія ўяўляюць сабой вялікую энцыклапедыю і бібліятэку, у іншым – кіназала, дзе можна ўбачыць усе пастаноўкі футурыстычнай оперы «Перамога над сонцам», мастаком якой быў Казімір Малевіч.
Ёсць пакой, дзе могуць займацца юныя мастакі і атрымліваць свае першыя ўзнагароды, як выхаванка Дзіцячай мастацкай школы горада Віцебска Елізавета Андросава, якой ва ўрачыстай абстаноўцы ўручылі пасведчанне аб прысуджэнні стыпендыі Спецыяльнага фонду Прэзідэнта Беларусі па падтрымцы таленавітай моладзі.
Па словах старшыні Віцебскага гарвыканкама Уладзіміра Нікалайкіна, музей гісторыі ВХНУ – гэта зварот да спадчыны, ён будзе працаваць на імідж горада. Віктар Паўлавіч адзначыў падзякамі тых, хто прыклаў усе сілы і веды для ажыццяўлення дадзенага праекта: аўтараў канцэпцыі, архітэктараў, будаўнікоў.
У адкрыцці знакавага не толькі для Віцебска, але і для Беларусі аб'екта прыняў удзел начальнік галоўнага ўпраўлення культуры і аналітычнай працы Міністэрства культуры Беларусі Васіль Чарнік.
Па агульным меркаванні, музей гісторыі Віцебскага народнага мастацкага вучылішча асуджаны стаць папулярным месцам і ў жыхароў горада, і ў гасцей. Тут ёсць што паглядзець, што вывучаць і чаму здзівіцца. Тут прапісаліся гісторыя і сучаснасць. Зрэшты, як і было сто гадоў таму.