На планёрцы ў старшыні аблвыканкама: неардынарная сітуацыя патрабуе неардынарных рашэнняў
У савецкія часы сярод перадавікоў вытворчасці шырока распаўсюдзіўся рух
”Пяцігодку – за чатыры (тры, два з паловай) гады!“. Здавалася б, што дрэннага: ну, сустракаюцца такія ўмельнікі-працаўнікі, у якіх і галава, і рукі спрацоўваюць хутчэй, чым у іншых.Але не настолькі ж хутчэй, сказалі мне тады калегі аднаго з такіх перадавікоў. Тут усё пытанне ў тым, наколькі абгрунтаваныя існуючыя нормы выпрацоўкі, як выконваецца працоўны распарадак і... у якіх адносінах ты з майстрам участка. Калі тэхналогіі даўно пайшлі наперад, а нормы старыя, што ж іх не перабольшваць? Ці работнік хоча зарабіць як мага больш, і не тое што на перакур – на абед не ходзіць, да і пасля змены час прыхоплівае. Ну, а ўжо калі майстар участка зямляк (сусед, сваты, брат), то і зусім рай: наладчык да твайго станка ў першую чаргу бяжыць, наменклатура вырабаў у цябе не мяняецца, нарыхтоўкі пад рукой заўсёды маюцца... Пры такіх умовах не стаць перадавіком проста грэх. Гані вал, ды і толькі!
Аднак, як казаў у свой час мой універсітэцкі выкладчык эканомікі аб бяздумным нарошчванні валавых паказчыкаў вытворчасці, навошта калгасу ”Шлях Леніна“ 10 хамутоў, калі ў яго ўсяго адзін конь? Так, быў у нашай краіне перыяд, калі пры паўсюднай недахопе ўсяго і ўся гонка за валавымі паказчыкамі была апраўдана. Але часы змяніліся. Сёння спажывец песціцца дастаткам, колькасці яму хапае. Якасць падавай!
І вось тут узнікае вялікая загвостка. Не прывыклі нашы людзі ў масе сваёй працаваць ЯКАСНА. Мець добры прадукт хочуць усе, але працуе належным чынам далёка не кожны. Сказаць, што справа выключна ў нашым менталітэце, будзе не зусім правільна. Тут пытанне, хутчэй, у адсутнасці належнай матывацыі да якаснай працы.
Высокая якасць прадукцыі – зніжэнне яе сабекошту – рэалізацыя канчатковага прадукту па прымальных цэнах – рост выручкі – добрая заработная плата. У тым ці іншым варыянце гэтая думка гучыць на кожным аператыўным нарадзе ў старшыні аблвыканкама. Адным з яе увасабленняў стала ўвядзенне стымулюючых выплат для работнікаў жывёлагадоўчай галіны.
Па сутнасці, усё проста: ёсць тарыф і ёсць надбаўкі да яго. Раней яны налічваліся пераважна за валавыя паказчыкі, цяпер упор зроблены на якасныя параметры. Калі жывёлавод па голым тарыфе атрымае 3,5 млн. рублёў, то з надбаўкамі – прыкладна ў тры разы больш. Аднак для гэтага, скажам, аператар па штучным апладненні жывёлы павінен забяспечыць пэўны выхад прыплоду, аператар машыннага даення – высокую таварнасць і якасць малака і г.д.
Распавядаюць, што ў адным з заходніх раёнаў вобласці, дзе стымулюючыя выплаты былі ўведзены ў снежні мінулага года, галоўныя ветурачы, заатэхнікі, загадчыкі фермамі, аператары па штучным апладненні жывёлы з недаўменнем вывучалі разліковыя за месяц, не разумеючы, чаму паменшыўся заробак. Накшталт працавалі як заўсёды... Хоць прычына крылася менавіта ў гэтым "як заўсёды": без належнай увагі да якасці працы. Зразумеўшы сутнасць адбыўшыхся змяненняў у аплаце працы, здзівіліся: аказваецца, ад нас асабіста залежыць, ёсць чорны хлеб ці зарабляць сабе на булку з маслам. Стимул з'явіўся, ці будуць перамены ў свядомасці?
Сёння нярэдкія выпадкі, калі сельгаспрадпрыемствы, спасылаючыся на адсутнасць сродкаў на стымулюючыя выплаты, папросту іх ігнаруюць. Пазіцыя кіраўніка вобласці тут такая: кожны кіраўнік СГП павінен знайсці рашэнне, як выканаць даручэнне аблвыканкама. Мы абавязаны падняць прэстыж дадзенай катэгорыі работнікаў, інакш ужо ў недалёкай будучыні жывёлагадоўля застанецца без кваліфікаваных спецыялістаў.
Другое новаўвядзенне таксама закранула заработную плату, дакладней, яе частковую выплату ў натуральнай форме. Улады пайшлі на гэтую меру не ад добрага жыцця. У прадпрыемстваў мясамалпрама знізіўся экспарт прадукцыі, адпаведна паменшылася выручка ад яе рэалізацыі. Як следства – у шэрагу сельскагаспадарчых арганізацый утварылася пратэрмінаваная запазычанасць па заработнай плаце. Мясцовыя бюджэты таксама адчуваюць вялікую напружанасць.
Выплата да 30% заробку натураплатай, калі па ведамасці ў адпаведнасці з заяўкамі работнікі набываюць прадукты і прамысловыя тавары, не супярэчыць Працоўнаму кодэксу, абласному тарыфнаму пагадненню з прафсаюзамі і прадугледжана ў калектыўных дагаворах.
Кіраўнік вобласці даручыў прадпрыемствам ААТ ”Віцебскмясамалпрам“ арганізаваць забеспячэнне насельніцтва на тэрыторыі сваіх сыравінных зон якаснай і свежай прадукцыяй, якая рэалізуецца ў кошт зарплаты без гандлёвай надбаўкі. Сродкі, якія вызваляюцца дзякуючы такому падыходу да аплаты працы, накіроўваюцца на рамонт тэхнікі да пасяўной, закупку угнаенняў, паліва і гаруча-змазачных матэрыялаў, для разлікаў з пастаўшчыкамі і прадпрыемствамі, якія аказваюць паслугі.
Большасць успрымае падобныя разлікі з разуменнем – якая розніца, купляць прадукты па ведамасці ці за наяўныя грошы. Ёсць і незадаволеныя – маўляў, самі вырашым, колькі і на што траціць заробленыя. І тыя, і іншыя па-свойму правы. Тут важна зразумець: мера гэтая вымушаная і часовая.
Улада робіць усё магчымае для таго, каб выбрацца са складанай эканамічнай сітуацыі, у якую з-за негатыўнага ўздзеяння знешніх прычын трапіла Беларусь з канца мінулага года. У шэрагу станоўчых момантаў – закупка шляхам частковай перадаплаты з далейшай растэрміноўкай плацяжу 600 трактароў для сельскагаспадарчых прадпрыемстваў вобласці. Частка з іх у адпаведнасці з дамовамі, заключанымі з Мінскім трактарным заводам, накіравана па месцы прызначэння на бягучым тыдні, астатнія паступяць на наступным.
Як далажыў у ходзе аператыўнай нарады ў старшыні аблвыканкама яго намеснік Эдуард Дзям'янаў, практычна завершана адпрацоўка схемы інтэграцыі сельскагаспадарчых структур. Вядзецца выбарка мінеральных угнаенняў пад пасяўную кампанію.
У шэрагу антыкрызісных мер знаходзіцца і стварэнне ільнохолдынгу шляхам аб'яднання Аршанскай ільнасмянастанцыі, Аршанскага ільнакамбіната і Арэхаўскага ільназавода. Гэта створыць у іх зацікаўленасць у тым, каб разам выйсці на станоўчы канчатковы вынік, знізіўшы затратную частку ў сабекошце прадукцыі.
Працуючы самастойна, кожная з пералічаных структур закладвае затраты, не клапоцячыся пра выніковы кошт гатовага тавару. Пры гэтым ільназавод увесь у стратах, сеяць вымушаны не элітнымі насеннем, а тым, якое танней, з празмерна вялікімі для яго плошчамі ільняных палёў належным чынам не спраўляецца, вырашчаны лён не адпавядае тэхналагічным патрабаванням.
Ільнакамбінат фінансава больш паспяховы, але наракае на нізкі клас ільняной сыравіны. Тым не менш даручэнне кіраўніка вобласці – дапамагчы ільназаводу, закупіўшы добрае насенне і забяспечыўшы хімічную абарону пасеваў, каб вырасціць годны ўраджай і забяспечыць сябе ільнавалокнам высокага класа, кіраўніцтва флагмана айчыннай ільнаіндустрыі упарта ігнаруе.
Абмеркаваўшы сітуацыю, якая складваецца, Мікалай Шарстнёў рэзка асудзіў пазіцыю кіраўніцтва льнокамбіната. Пры такім падыходзе, лічыць ён, станоўчага прарыву мы не даб'емся. У ланцужку насенне – сяўба – хімічная ахова раслін – уборка – ільновалакно – тканіна – продажы ўсе зацікаўленыя павінны быць узаемазвязаны і ўзаемазалежныя эканамічна.
Адмоўна адбіліся наступствы складанай сітуацыі ў рэальным сектары эканомікі і на працы абласной дарожнай службы. Магчыма, што тыя, хто ўязджае з боку Расійскай Федэрацыі, па-ранейшаму захапляюцца дагледжанасцю нашых дарог і тэрыторый. Аднак старшыня аблвыканкама, аб'язджаючы рэгіёны, бачыць не толькі парадныя ўезды на Віцебшчыну, але і дарогі ў глыбінцы – з ямамі, ухабінамі, хмызняком, пустазеллем і смеццем уздоўж абочын. Пра гэта і адбылася размова з кіраўніцтвам КУП "Віцебскаблдарбуд", запрошаным на планавую нараду пасля "прамой тэлефоннай лініі", праведзенай Мікалаем Шарстнёвым з жыхарамі вобласці тыдзень таму. Ужо вельмі шмат званкоў з нараканнямі на стан мясцовых дарог паступіла тады кіраўніку вобласці.
У дарожным будаўніцтве, лічыць Мікалай Мікалаевіч, неапраўдана ўпушчаны час для перааснашчэння сучаснай тэхнікай. Яе адсутнасць не дазваляе выконваць неабходныя аб'ёмы работ. А без гэтага ў калектыву няма годнага заробку.
Сёння ў "Віцебскаблдарбуда" ў наяўнасці 80 адзінак грэйдараў, хоць з улікам працягласці дарог, якія абслугоўваюцца, якая складае каля 15 тыс. кіламетраў, іх павінна быць як мінімум удвая больш. Знос тэхнічнага парку складае 70-90%. На абнаўленне штогод закладваецца 5-10% ад бюджэтнага фінансавання. Пры такім раскладзе і ў лепшыя часы за 10 гадоў наяўная тэхніка цалкам амартызавалася. Цяпер сродкаў і зусім, што называецца, кот наплакаў, у той час як для закупкі хаця б аднаго аўтагрэйдара неабходна 1 млрд. 300 млн. рублёў.
– Для выканання работ у рамках выдзяляемага фінансавання тэхнікі хапае, – далажыў пры абмеркаванні пытання дырэктар прадпрыемства Уладзімір Матвееў. – Мы падладжваемся пад наяўныя фінансы.
На думку старшыні аблвыканкама, такая пазіцыя ў корані няправільная. У цяперашняй эканамічнай сітуацыі трэба адысці ад усталяваных нормаў і метадаў працы, пачаць думаць па-новаму, інакш узнікаючых праблем не вырашыць, негатыўныя тэндэнцыі будуць толькі ўсугубляцца. Каб захаваць калектыў, даць людзям магчымасць зарабіць, кіраўнік павінен ісці да патэнцыйных заказчыкаў, шукаць любую, нават нязначную па аб'ёмах працу, знайсці ўзаемаразуменне з сельскагаспадарчымі прадпрыемствамі, выбудоўваць адносіны з узаемнай карысцю – на вёсцы вельмі шмат дарог, якія патрабуюць падтрымання ў нармальным стане. Для гэтага магутная тэхніка не патрэбна, дастаткова набыць недарагія прычапныя аўтагрэйдары. Падобная схема ўзаемадзеяння ў дарожнікаў склалася з Віцебскім гарвыканкамам, так чаму не распаўсюдзіць яе на ўсю вобласць?
Два тыдні дадзена "Віцебскаблдарбуду" для распрацоўкі праграмы па забеспячэнні бягучага ўтрымання дарог пры садзейнічанні органаў улады на месцах і з прыцягненнем суб'ектаў гаспадарання. З аднаго боку, яна дазволіць паменшыць нагрузку на прадпрыемства ва ўмовах вострай недахопу фінансавых і тэхнічных сродкаў, з другога – уцягне ў працэс добраўпарадкавання дарог і прылеглых тэрыторый прадпрыемствы і арганізацыі і забяспечыць рэальны, жывы падыход да справы ўсіх зацікаўленых.
– Зразумееце мае патрабаванні адразу – нам усім будзе прасцей працаваць, сказаў на заканчэнне, звяртаючыся да ўсіх кіраўнікоў, кіраўнік вобласці. – Паўтараць іх у мяне няма часу – сітуацыя не дазваляе...
Людміла Мышлёнак,галоўны спецыяліст галоўнага ўпраўлення
ідэалагічнай работы, культуры
і па справах моладзі аблвыканкама