На будаўнічай пляцоўцы Віцебскай ГЭС узводзяць гідравузел

Магчымасць выкарыстання энергіі аднаўляльных крыніц – актуальнае пытанне ва ўсім свеце. Гаворка ідзе пра энергію сонца, ветру і вады. Экалагічна чыстай і менш затратнай. Ва ўмовах эканоміі і клопату аб навакольным асяроддзі гэта, мабыць, два ключавыя фактары. І калі многія краіны ўжо дастаткова дамагліся поспеху ў гэтым напрамку, то Беларусь робіць першыя крокі.

Паводле статыстыкі, гідраэлектрычныя станцыі забяспечваюць 16% сусветнай вытворчасці электраэнергіі. Сярод краін-лідараў па выкарыстанні сілы вады – Кітай, Нарвегія, Бразілія, Канада, Новая Зеландыя, Аўстрыя, Швейцарыя, Венесуэла і іншыя. Найбольш актыўнае гідрабудаўніцтва вядзе Паднябесная, для якой патэнцыял рэк з'яўляецца асноўнай крыніцай энергіі. У гэтай краіне размешчана да паловы малых ГЭС свету і самая буйная – «Тры цясніны» – на рацэ Янцзы. У дадзены момант станцыі ўзводзяцца ў Іране, Пакістане, Калумбіі, Таджыкістане.

У чым жа перавагі гідраэнергетыкі ў параўнанні з тымі ж цеплавымі электрастанцыямі? Па-першае, адсутнасць выкідаў шкодных рэчываў у атмасферу і атрыманне экалагічна чыстай энергіі з выкарыстаннем сучасных тэхналогій. Па-другое, сабекошт выпрацоўваемай на ГЭС электраэнергіі значна ніжэйшы. Акрамя таго, замяшчэнне імпартуемых паліўна-энергетычных рэсурсаў і гарантыя забеспячэння электраэнергіяй незалежна ад іх кошту на сусветным рынку, гэта значыць энергетычная незалежнасць.

На сённяшні дзень у Беларусі налічваецца звыш трох дзясяткаў малых ГЭС агульнай магутнасцю ўсяго крыху больш за 30 МВт. Першымі буйнымі гідрастанцыямі стануць Віцебская і Полацкая ГЭС, будаўніцтва якіх вядзецца ў цяперашні час на Заходняй Дзвіне. Асноўная мэта рэалізацыі праектаў, прадугледжаных зацверджанымі ў Рэспубліцы Беларусь праграмнымі дакументамі, – зніжэнне энергаёмістасці валавога нацыянальнага прадукту і павышэнне энергабяспекі краіны за кошт уцягвання ў паліўна-энергетычны баланс мясцовых і аднаўляльных энергурэсурсаў.

Так, Віцебская ГЭС дазволіць у сярэднім выпрацоўваць 138 млн кВт.г электраэнергіі ў год, гэта значыць патрэба Віцебскага раёна будзе закрыта. У цэлым жа аб'ект павысіць надзейнасць працы прамысловага і энергетычнага комплексаў паўночнага рэгіёна, бо ў выпадку ўзнікнення надзвычайнай сітуацыі, звязанай з парушэннем падачы газу або аварыяй на ЦЭЦ, гідрастанцыя забяспечыць энергазабеспячэнне аб'ектаў першай катэгорыі. Магутнасць будучай станцыі складзе 40 МВт. У выніку рэалізацыі праекта мяркуецца дасягнуць эканоміі арганічнага паліва на ўзроўні 42,6 тыс. т у. т. у год, або 7,6 млн долараў.

Днямі карэспандэнты «ВВ» пабывалі на будаўнічай пляцоўцы Віцебскай ГЭС, заказчыкам якой з'яўляецца РУП «Віцебскэнерга», генеральным падрадчыкам будаўніцтва пад ключ – кітайская інжынерная кампанія па электраэнергіі «CNEEC», у якой за плячамі вялікі вопыт у дадзеным напрамку. Узвядзенне аб'екта пачалося ў красавіку 2013 года. За гэты час быў створаны абводны канал, па якім часова нясе свае воды Заходняя Дзвіна. Цяпер, як адзначыў начальнік упраўлення будаўніцтва Віцебскай ГЭС філіяла «Віцебскія электрычныя сеткі» РУП «Віцебск-энерга» Іван Пугачоў, будаўніцтва аб'екта ўступіла ў вырашальную стадыю: ідзе працэс узвядзення гідравузла. Будуюцца водасցокавая плаціна, секцыйныя затворы, якія будуць падымацца або апускацца ў залежнасці ад узроўню вады ў рацэ, у найбліжэйшы час змантуюць гідраагрэгаты турбіны. Бетонна-растворны вузел знаходзіцца на тэрыторыі будаўнічага гарадка, у гадзіну тут вырабляюць не менш за 110 кубоў бетону.

– Ужо да канца бягучага года, паводле плана кітайскай кампаніі, павінен быць перакрыты абводны канал, і рака вернецца ў сваё рэчышча. На месцы абводнага канала будзе шлюз для праходу судоў і рыб, – паведаміў Іван Іванавіч. – Цяпер на аб'екце задзейнічаваны каля 300 кітайскіх рабочых і каля 50 беларускіх будаўнікоў. Абуладкаваннем ложа вадасховішча і ўмацаваннем берагоў заняты мясцовыя арганізацыі, у прыватнасці, ПМС розных рэгіёнаў Віцебшчыны, патрабаванні да якасці іх работы з боку замежнай кампаніі вельмі высокія. У цэлым на аб'екце прадугледжаны шматступенны кантроль якасці. Будаўніцтва вядзецца ў тры змены без выхадных.

Берагаўмацаванне неабходна для таго, каб не было разліву берагоў з пад'ёмам вады, бо яе ўзровень перад плацінай павысіцца на 12,5 метра. На сённяшні дзень адпаведныя работы выкананы ў раёне Рубы, Жалезнякоў і Здраўнёва.

Варта адзначыць, што праектам прадугледжаны ўзровень вады ў Дзвіне за плацінай ніжэй па цячэнні, які ў абавязковым парадку павінен выконвацца.

На днях выканана і адно з патрабаванняў эколагаў аб перасадцы «чырвонакніжніка» – воднага моху цынклідотуса дунайскага з тэрыторыі, дзе павысіцца ўзровень вады, пра што мы распавядалі ў папярэднім нумары «ВВ».

Увод у эксплуатацыю аб'екта запланаваны на студзень 2017 года. Аднак ужо сёння будучыя спецыялісты станцыі – работнікі філіяла «Віцебскія электрычныя сеткі» РУП «Віцебскэнерга» – праходзяць навучанне ў Кітаі, што прадугледжана кантрактам. Варта сказаць, што стварэнне аб'екта прадугледжвае і спадарожнае развіццё тэрыторый, у прыватнасці, абуладкаванне зон адпачынку на вадасховішчы, агульная плошча якога складзе 822 га, адкрыюцца перспектывы і для рыбаводства.

Зрэшты, нягледзячы на ​​відавочныя плюсы выкарыстання энергіі вады, ёсць людзі, чые інтарэсы пры будаўніцтве ГЭС былі закрануты, – члены садовых таварыстваў, участкі якіх размешчаны ля берагоў ракі і ў далейшым могуць быць падтоплены. Згодна з праектам такія дамы падлягаюць зносу, за што іх уладальнікам прадугледжаны кампенсацыйныя выплаты. Часткова гэтая работа ўжо праведзена.

Акрамя таго, згодна патрабаванням нарматыўна-прававых актаў Рэспублікі Беларусь на стадыі будаўнічага праекта былі праведзены дадатковыя інжынерна-геалагічныя вышуканні па ўсіх абароненых населеных пунктах, удакладненні водных і фізічных уласцівасцей грунтаў, па выніках якіх узнікла неабходнасць па карэкціроўцы раней прынятых праектных рашэнняў. Найбольшыя змены закранулі знос будынкаў і затапленне тэрыторый у вёсцы Барвін і сацыяльным таварыстве «Судабудаўнік».

– Мы дзякуем усім, хто з разуменнем аднёсся да сітуацыі, якая ўзнікла. Для вырашэння дадзенага пытання РВУП «Віцебскэнерга» праводзіць паўторнае грамадскае абмеркаванне, па выніках якога 31 жніўня адбудзецца сход зацікаўленых бакоў, – сказаў Іван Пугачоў.

Так ці інакш, ад сучасных тэхналогій нам не адысці, за імі заўтрашні дзень, тым больш калі яны на карысць людзям і навакольнаму асяроддзю. А вада, як вядома, заўсёды была крыніцай энергіі для чалавека, наша задача – пісьменна яе выкарыстоўваць.

Кампетэнтны каментарый

Начальнік аддзела дзяржаўнай экалагічнай экспертызы Віцебскага абласнога камітэта прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Ірына Когалёнак:

– Праектная дакументацыя па дадзеным аб'екце ў абавязковым парадку праходзіць дзяржаўную экалагічную экспертызу. Першапачаткова на стадыі абгрунтавання інвесціравання Віцебскай ГЭС у 2010 годзе было выдадзена заключэнне Мінпрыроды. У 2013 годзе на экалагічную экспертызу ў наш камітэт быў прадстаўлены архітэктурны праект будаўніцтва ГЭС, мы выдалі заключэнне на пэўных умовах. Адным з іх – выканаць абследаванне і перасадку раслін, якія занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі, у прыватнасці, мох цынклідотус дунайскі, з прыцягненнем спецыялістаў Інстытута эксперыментальнай батанікі НАН Беларусі. У цэлым асноўныя пытанні, якія былі ва ўвазе: як зменіцца гідралагічны рэжым воднага аб'екта, як паўплывае ўзвядзенне станцыі на рыбную папуляцыю, як зменіцца асяроддзе пражывання на тэрыторыях, якія трапяць пад затапленне ў сувязі з падняццем узроўню вады перад плацінай. Па кожнай уведзенай у эксплуатацыю чарзе будаўніцтва даецца заключэнне. Калі работы выкананы з адступленнем ад праекта, то заключэнне не выдаецца да моманту ўстаранення неадпаведнасці. У працэсе ў праектна-каштарысную дакументацыю ўносіліся змены. Разам з матэрыяламі грамадскіх абмеркаванняў і справаздачай аб ацэнцы ўздзеяння на навакольнае асяроддзе яна павінна паступіць да нас на экспертызу.

Вольга МАСЛОЎСКАЯ, «Віцебскія весці». Фота Антона СЦЕПАНІШЧАВА, «Віцебскія весці».