Наталля Бортнік пра сітуацыю на рынку мяса-малочнай прадукцыі і перспектывы развіцця галіны ў Віцебскай вобласці
Прамежкавыя вынікі рэалізацыі ўказа падведзены на нядаўнім пасяджэнні аблвыканкама. Аб тым, што неабходна зрабіць, каб створаныя аграпрамысловыя аб'яднанні запрацавалі яшчэ больш інтэнсіўна, аб сітуацыі на рынку мяса-малочнай прадукцыі ў цэлым і перспектывах развіцця галіны на Віцебшчыне ў інтэрв'ю «Віцебскім весткам» распавяла генеральны дырэктар канцэрна Наталля Бортнік.
– Якія падзеі на рынку мяса-малочнай прадукцыі ў 2020 годзе можна вылучыць? Як у цэлым удалося спрацаваць у няпростым 2020-м? Асобна хацелася б спыніцца на ўплыве пандэміі каранавіруса. Як удаецца адаптавацца да працы ў новых умовах?
— Безумоўна, адной з самых значных падзей 2020 года для прадпрыемстваў Віцебшчыны стала падпісанне Указа №70 і стварэнне сямі аграпрамысловых аб'яднанняў (АПА). Гэта, несумненна, станоўча адбілася і на дзейнасці прадпрыемстваў канцэрна.
Нагадаю, што на чале аграпрамысловых аб'яднанняў — вядучыя перапрацоўчыя прадпрыемствы вобласці. У іх складзе 142 суб'екты гаспадарання, у тым ліку 18 перапрацоўчых прадпрыемстваў, 10 абслугоўваючых, тры гандлёвыя, 111 сельскагаспадарчых арганізацый. Канцэрн каардынуе працу АПА, аказвае метадычную, кансультатыўную, а па ўзгадненні з аблвыканкамам і фінансавую дапамогу са сродкаў спецыяльнага рахунку.
Асноўны выклік мінулага года — праца ў рамках шырокомаштабных каранцінных мер, выкліканых пандэміяй каранавіруса. Найбольш складаным аказаўся перыяд адаптацыі ў першую хвалю, калі прадпрыемствы вучыліся працаваць у новых умовах. На фоне каранцінных абмежаванняў зніжаўся спажывецкі попыт, у тым ліку на некаторыя віды харчовых тавараў, на што прадпрыемствы вымушаны былі рэагаваць. Напрыклад, з пачаткам пандэміі змянілася мадэль спажывання, гэта значыць многія сталі больш гатаваць дома. З улікам гэтага нашы прадпрыемствы прапанавалі шмат навінак — запусцілі новую лінейку паўфабрыкатаў, папоўнілі асартымент ёгуртаў, малочных кансерваў, марожанага, сыроў і іншай прадукцыі. ААТ «Віцебскхлебпрам» пашырае вытворчасць замарожаных хлебаў, а ААТ «Віцебскмясамалпрам» праз фірменную гандлёвую сетку «Віцебскія прадукты» стварыла інтэрнэт-краму і запусціла дастаўку гатовых абедаў.
Таму, нягледзячы на складанасці, арганізацыі змаглі адаптавацца да працы ў няпростых умовах і атрымаць станоўчы фінансавы вынік. У 2020 годзе аб'ём вытворчасці прамысловай прадукцыі (работ, паслуг) з улікам кошту давальніцкай сыравіны склаў 1,2 млрд руб., або 108,9% да 2019 года. Аб'ём выручкі ад рэалізацыі прадукцыі перавысіў 1,9 млрд руб. (тэмп росту – 129%). Атрымана чысты прыбытак у суме 610 млн руб. Адзначу, што нашы малочныя прадпрыемствы займаюць другое месца ў краіне па выхаду прадукцыі з тоны перапрацоўванай сыравіны і па ўзроўні рэнтабельнасці продажаў («плюс» 8,9%).
Прадпрыемствы АПА пашырылі геаграфію замежных паставак да 26 краін. Усяго экспартавана прадукцыі на суму 194 млн долараў, што на 6,7% больш за аналагічны паказчык 2019 года. Нарошчвання актыўнасці на знешніх рынках удалося дамагчыся за кошт асноўных таварных пазіцый. Напрыклад, экспарт сухога малака павялічыўся ў 1,9 раза, сухой сыроваткі – у 1,4 раза, сыроў – у 1,2 раза, малочных кансерваў і ялавічных паўфабрыкатаў – у 1,1 раза. Акцэнт у збытавай палітыцы робіцца на пашырэнне рынкаў збыту высокамаржынальнай прадукцыі.
– Наталля Паўлаўна, як прасоўваецца стварэнне агульнай сістэмы рэалізацыі прадукцыі пад адзіным брэндам «Віцебскі экапрадукт»? Ці мяркуеце адаптаваць брэнд для прасоўвання на знешнія рынкі?
— Некалькі гадоў таму ў старшыні аблвыканкама Мікалая Шарсцнёва з’явілася ідэя аб’яднання прадукцыі Віцебшчыны пад адзіным брэндам, каб нашы прадпрыемствы былі вядомыя не толькі ў Беларусі, але таксама ў бліжнюю і далёкую замежжы. Варыянтаў было шмат, але спыніліся на «Віцебскім экапрадукце». Тым самым хочам паведаміць спажыўцам: гэта натуральная прадукцыя, выбіраючы якую можна быць упэўненым, што набываеш якасны, смачны і карысны прадукт.
У 2020 годзе рэалізавалі комплекс рэкламных мерапрыемстваў, накіраваных, перш за ўсё, на павышэнне вядомасці прадукцыі прадпрыемстваў Віцебшчыны. Безумоўна, адаптацыя брэнда да замежных рынкаў – важны этап прасоўвання прадукцыі, паколькі гэта дазваляе заваёўваць новыя рынкі з улікам асаблівасцей нацыянальнай культуры. Пры гэтым інструменты выкарыстоўваюцца адны і тыя ж, але асаблівасцямі знешняга рынку з’яўляюцца больш высокая канкурэнцыя і неабходнасць уліку многіх аспектаў краіны прысутнасці. Тым не менш нашым прадпрыемствам удалося заняць нішу і дзякуючы стабільна высокай якасці заваяваць давер замежных пакупнікоў. Больш за 94% прадукцыі пастаўляецца ў краіны ЕАЭС і СНД – гэта рынкі, дзе наш таварны знак і яго канцэпцыя блізкія і зразумелыя спажыўцу.
— Што робіцца і што яшчэ неабходна прадпрыняць, каб прадпрыемствы канцэрна адчувалі сябе ўпэўней на ўнутраным рынку? Якія планы па асваенні замежных рынкаў, у прыватнасці, далёкага замежжа?
— Каб адчуваць сябе ўпэўней на ўнутраным рынку, прадпрыемствы канцэрна пастаянна развіваюць уласную гандлёвую сетку, якая на дадзены момант ужо прадстаўлена 320 гандлёвымі аб'ектамі, з іх каля 60% – стацыянарныя крамы. У планах мадэрнізацыя дзеючых і адкрыццё новых аб'ектаў, у тым ліку на вёсцы, павелічэнне колькасці аўтакрам для выязнога гандлю. Будзем павялічваць колькасць трэйд-маркетынгавых мерапрыемстваў (дэгустацыі, промаакцыі) у гандлёвых аб'ектах па краіне, павысім рэкламную актыўнасць, у тым ліку ў інтэрнэце.
У канцы 2020 года Рассельгаснагляд зняў абмежаванні на пастаўку прадукцыі нашых прадпрыемстваў, таму ў планах таксама нарошчванне аб'ёмаў паставак прадукцыі на расійскі рынак і пашырэнне асартыменту.
Безумоўна, нашымі галоўнымі знешнеэканамічнымі партнёрамі застаюцца арганізацыі Расіі і дзяржаў, якія ўваходзяць у ЕАЭС. Разам з тым прапрацоўваем магчымасці па павелічэнні аб'ёмаў паставак на рынкі краін Персідскага заліва і ў цэлым азіяцкага рэгіёну, надаўшы асаблівую ўвагу супрацоўніцтву з Кітаем. Адзначу, што ў 2020-м прамы экспарт нашых прадпрыемстваў на кітайскі рынак дасягнуў 6 млн дал. і вырас больш чым у два разы ў параўнанні з 2019-м. Важнай часткай маркетынгавай стратэгіі беларускіх экспарцёраў стане забеспячэнне эфектыўнага функцыянавання Нацыянальнага павільёна ў выставачным комплексе G-Hub у Шанхаі, што будзе спрыяць павышэнню дасведчанасці аб нашай прадукцыі і нарошчванню яе экспарту ў Кітай.
— У 2021 годзе ў краінах ЕАЭС запланавана ўвесці маркіроўку малочнай прадукцыі сродкамі ідэнтыфікацыі. Якая гатоўнасць прадпрыемстваў канцэрна да будучых змяненняў? Як гэта адлюструецца ў цэлым на паказчыках экспарту прадукцыі вытворцаў Віцебшчыны?
— Па заявах нашых расійскіх партнёраў, з 2018 года выяўлена больш за 6 млн адзінак кантрафактнай прадукцыі. Адсачыць яе перамяшчэнне і рэалізацыю без спецыяльнай сістэмы складана. Для мінімізацыі кантрафакту і прыцягнення распаўсюджвальнікаў такой прадукцыі да адказнасці ў Расіі створана нацыянальная сістэма маркіроўкі і прасоўвання тавараў з розных катэгорый «Чэсны ЗНАК». У Беларусі таксама сфарміравана нарматыўная база для стварэння падобнай сістэмы. Акрамя таго, прадугледжваецца прыняцце дадатковых мер па развіцці электроннага дакументаабароту, прадухіленні «шэрага» імпарту тавараў, павышэнні празрыстасці руху тавараў як унутры, так і за межамі краіны.
Падрыхтоўчая праца да маркіроўкі вядзецца на ўсіх малочнперапрацоўчых прадпрыемствах канцэрна з кастрычніка 2020 года. Праведзена супастаўленне пераліку выпускаемай малочнай прадукцыі з пералікам і планаванымі тэрмінамі ўвядзення маркіроўкі. Паралельна прапрацоўваюцца магчымыя спосабы нанясення сродкаў ідэнтыфікацыі як з дапамогай спецыяльнага праграмнага забеспячэння, так і друкарскім спосабам. Актуалізаваны электронныя карткі па асартыменце прадукцыі ў Банку электронных пашпартоў тавараў EPASS.by. Усе малочнперапрацоўчыя прадпрыемствы канцэрна зарэгістраваны ў сістэме ДІС «Электронны знак», закупляецца неабходнае абсталяванне і ўсталёўваецца праграмнае забеспячэнне для рэалізацыі першага этапу маркіроўкі.
— Якія задачы ставіць канцэрн на бягучую пяцігодку, у тым ліку па інвестыцыях, аб'ёмах перапрацоўкі, экспарце, укараненні інавацый? Якія асноўныя інвестыцыйныя праекты плануецца рэалізаваць?
— Праграма на пяцігодку, распрацаваная канцэрнам сумесна з аблсельгаспрадам і прадпрыемствамі, прадугледжвае ў першую чаргу развіццё сыравінных зон для забеспячэння вытворцаў якаснай таннай сыравінай. Галоўнымі інвестыцыйнымі праектамі на вёсцы стануць будаўніцтва сямі малочна-таварных ферм па 2 тыс. галоў надойнага статка кожная і двух свінагадоўчых рэпрадуктараў на 5 тыс. галоў асноўных свінаматак на кожным з іх. На гэтыя мэты плануецца накіраваць каля 900 млн рублёў.
Ужо будуюцца малочна-таварная ферма пабліз в. Чурылава Аршанскага раёна (гатоўнасць 90%), а таксама два свінаводчыя комплексы ў Аршанскім (пабліз в. Гараны) і Лёзненскім (каля н. п. Пушкі) раёнах. Акрамя таго, у бягучым годзе пачнуцца рэканструкцыя і мадэрнізацыя 167 сельгасаб'ектаў па спрошчанай схеме фінансавання і ўводу ў эксплуатацыю, узгодненай кіраўніком дзяржавы.
У перапрацоўчай прамысловасці будзе рэалізаваны шэраг інавацыйных праектаў па павелічэнні магутнасцей сырнага і кансервавага вытворчасцей з аб'ёмам інвестыцый каля 280 млн руб. Усё гэта дазволіць прадпрыемствам выйсці на якасна іншы ўзровень. А стратэгічная мэта пераўтварэнняў застаецца нязменнай — развіццё эканомікі рэгіёна і павышэнне дабрабыту людзей, якія жывуць і працуюць на Віцебшчыне.