Аб асноўных эканамічных выніках развіцця Віцебскай вобласці ў 2022 годзе. Інтэрв'ю з Аляксандрам Субоціным
Дарога даўжынёй у год атрымалася сапраўды няпростай. Давялося сутыкнуцца са складанейшымі сістэмнымі выклікамі ва ўмовах наростаючага знешняга санкцыйнага ціску на эканоміку і напружанай геапалітычнай абстаноўкі вакол краіны. На гэтым фоне тым не менш нязменна выконваюцца сацыяльныя абавязацельствы, удаецца прасоўвацца ў вырашэнні стратэгічнай задачы бягучай пяцігодкі па раўнамерным развіцці рэгіёнаў і выбудоўваць аптымістычныя планы на будучыню. Асноўныя эканамічныя вынікі развіцця Віцебшчыны ў мінулым годзе ў інтэрв'ю «Віцебскім весткам» падвёў кіраўнік вобласці Аляксандр Субоцін.
— Аляксандр Міхайлавіч, як вядома, эфектыўная праца эканомікі вызначае дабрабыт у сацыяльнай сферы і дабрабыт кожнага чалавека. Найважнейшым індыкатарам тут выступае экспарт. Калі ў пасляпандэмійным 2021-м знешні попыт вырас, чым паспяхова скарысталіся нашы экспарцёры, то ўжо ў 2022-м з-за недружалюбных дзеянняў шэрагу краін давялося істотна перакраіваць геаграфію знешняга гандлю. Наколькі ўдала гэта атрымалася?
— Перш за ўсё, неабходна адзначыць, што, рэагуючы на знешнія выклікі, дзяржава прымае комплексныя меры па падтрымцы экспартнага патэнцыялу вытворцаў. Нягледзячы на знешні ціск, мы ўпэўнены ў уласных сілах і адкрыты да канструктыўнага ўзаемадзеяння з замежнымі партнёрамі. Сёння ў знешнеэканамічнай дзейнасці ўдзельнічае амаль тысяча суб'ектаў Віцебшчыны, экспартуецца звыш 1,5 тыс. найменняў прадукцыі. У 2022 годзе ўдалося на траціну павялічыць долю паставак у краіны «далёкай дугі». У разы вырасла выніковасць працы на рынках Ірана, ААЭ, Саудаўскай Аравіі, Ізраіля, Грузіі і Манголіі. Паспяхова наладжваем узаемадзеянне з партнёрамі з Туніса, Эфіопіі, Ірака, М'янмы, Дамініканскай Рэспублікі, Паўночнай Македоніі, Філіпін.
Рэагуючы на знешнія выклікі, дзяржава прымае комплексныя меры па падтрымцы экспартнага патэнцыялу вытворцаў.
Выхад на новыя рынкі пацвярджае, перш за ўсё, запатрабаванасць і канкурэнтаздольнасць нашых тавараў. Для пашырэння прысутнасці вытворцаў за мяжой і нарошчвання аб'ёмаў знешніх паставак трэба вырашыць пытанні, звязаныя з павелічэннем глыбіні перапрацоўкі сыравіны і аб'ёмаў вытворчасці сельгаспрадукцыі, пашырэннем вобласці сертыфікацыі ў адпаведнасці са стандартамі, якія дзейнічаюць на новых рынках.
Напрыклад, для паставак прадукцыі на кітайскі рынак ужо ацеставаны Верхнядзвінскія масласырзавод і УП «Верхні луг», Полацкі малочны камбінат, Пастаўскі малочны завод, Глыбоцкі малочнакансервавы камбінат, Віцебскі мясакамбінат, Віцебская бройлерная птушкафабрыка і інш. Разглядаюцца дакументы на арганізацыю паставак мясной прадукцыі ў КНР Глыбоцкім мясакамбінатам і Аршанскім мясакансервавым камбінатам. Дарэчы, вырашаючы праблему пераарыентацыі экспартных патокаў з еўрапейскага і ўкраінскага напрамкаў, нашы прадпрыемствы амаль утрая нарасцілі аб'ёмы прадукцыі ў Кітай.
Сёння Віцебшчына гандлюе з партнёрамі з 77 краін, у параўнанні з 2021 годам іх колькасць скарацілася, але не крытычна – на 4 дзяржавы.
— Традыцыйна асноўным партнёрам застаецца Расія. Як удаецца скарыстацца інтэграцыйным патэнцыялам беларуска-расійскіх адносін?
— Сапраўды, Віцебшчына супрацоўнічае з усімі федэральнымі акругамі Расіі. За 9 месяцаў знешнегандлёвы абарот склаўся на ўзроўні 3,5 млрд долараў, у тым ліку тэмп росту экспарту перавысіў 114%.
Звыш 65% тавараў пастаўляецца ў рэгіёны Цэнтральнай федэральнай акругі (асноўныя – Масква, Маскоўская і Смаленская вобласці), 12% – Паўночна-Заходняй (Санкт-Пецярбург, Ленінградская і Пскоўская вобласці). Пры гэтым вырашаюцца пытанні дыверсіфікацыі рынкаў збыту. У ліку новых напрамкаў — Інгушэція, Хакасія, Сахалінская вобласць. Удалося ў разы пашырыць прысутнасць нашай прадукцыі ў Чачэнскай і Рэспубліцы Саха, а таксама на Алтаі і ў Іркуцкай вобласці.
І патэнцыял гандлю з расійскімі партнёрамі далёка не вычарпаны, але неабходна забяспечваць канкурэнтаздольнае суадносіны цаны і якасці прадукцыі — гэта ключавое патрабаванне спажыўцоў.
— Ва ўмовах знешніх санкцый асаблівае значэнне надаецца тэме імпартазамяшчэння, якая патрабуе ад кожнага — і дзяржавы, і бізнесу — мабілізацыі ўсіх рэсурсаў і пошуку нестандартных рашэнняў. Як Віцебшчына скарысталася новымі магчымасцямі для росту?
— Сёння 76 прадпрыемстваў вобласці ўдзельнічаюць у праграме імпартазамяшчэння, з якіх больш за 70% — гэта прадстаўнікі малога і сярэдняга бізнесу. За 9 месяцаў аб'ём выпуску імпартазамяшчальнай прадукцыі перавысіў 737,5 млн долараў, а ўмоўная эканомія валютных сродкаў за кошт пастаўкі адпаведнай прадукцыі на ўнутраны рынак склала 91,6 млн долараў. Гэтыя лічбы служаць абектым паказчыкам таго, што Віцебшчыне па сілах вырашэнне задач па замяшчэнні імпарту. Прычым ва ўмовах, калі вызваліліся многія нішы, на першы план выходзяць менавіта рэгіянальныя вытворцы, якія гатовыя скарыстацца новымі магчымасцямі для развіцця.
Ёсць нямала прыкладаў таго, як у імпартазамяшчэнні прыватны бізнес знайшоў нішу з высокім патэнцыялам, забяспечыў якасць прадукту і паспяхова ўбудаваўся ў вытворчыя ланцужкі буйных вытворцаў. Прадпрыемства «Новы век спрынг» пастаўляе сваю прадукцыю на зборачныя канвееры холдынгаў «Бабруйскаграмаш», «Гомсельмаш», «Амкадор». СААТА «Манулі Гідраўлікс Мануфактурынг Бел» – для «БелАЗа», МАЗа, МТЗ і іншых.
Сумесна з расійскім бокам вызначаны і рэалізуецца алгарытм дзеянняў па замяшчэнні айчыннымі вытворцамі заходніх кампаній, якія сышлі з рынкаў Беларусі і Саюзнай дзяржавы. У частцы аператыўнага замяшчэння крытычнага імпарту дасягнуты дамоўленасці аб нарошчванні ўзаемных паставак.
Ва ўмовах, калі вызваліліся многія нішы, на першы план выходзяць менавіта рэгіянальныя вытворцы, якія гатовыя скарыстацца новымі магчымасцямі для развіцця.
— Якія, на ваш погляд, крыніцы росту рэгіянальнай эканомікі?
— Безумоўна, гэта развіццё аграрнага і прамысловага комплексаў, у тым ліку і за кошт павышэння глыбіні перапрацоўкі мясцовых сыравінных рэсурсаў. Калі казаць пра прамысловасць, то важную ролю адыграюць традыцыйныя для Прыдзвіння галіны — станка- і прыборабудаванне, дрэваапрацоўка і нафтахімія, павышэнню канкурэнтаздольнасці якіх неабходна пастаянна ўдзяляць увагу. Вялікі патэнцыял маецца ў электроніцы, біяіндустрыі, фармацэўтыцы, робататэхніцы, вытворчасці кампазітных матэрыялаў. У гэтых напрамках рэалізуюцца адпаведныя праекты.
Для павышэння канкурэнтаздольнасці рэгіянальнай эканомікі неабходна больш актыўна выкарыстоўваць такі інструмент, як кластар. Ужо дзеючы ў Полацку кампазітны кластар павінен атрымаць дадатковае развіццё. Акрамя таго, з улікам адукацыйнага і навуковага патэнцыялу, наяўных тэхналогій і абсталявання мэтазгодна стварэнне біятэхналагічнага кластара ў Віцебску, навукова-тэхналагічнага парку на базе завода «Вымяральнік» у Наваполацку.
Павышэнню інвестыцыйнай прывабнасці спрыяе таксама турыстычная галіна. У Полацкім раёне ўжо рэалізуецца комплекс мер, накіраваны на больш поўнае раскрыццё турыстычнага патэнцыялу. Рыхтуецца нарматыўная база для комплекснага развіцця турызму ў Поазер'і, куды ўваходзяць Браслаўскі, Верхнядзвінскі, Мёрскі, Глыбоцкі, Расонскі, Пастаўскі і Шаркаўшчынскі раёны. Там прадугледжваецца ўдасканаленне інфраструктуры, навучанне кадраў, стварэнне новых аб'ектаў. У перспектыве гэта можа стаць асновай для стварэння турыстычнага кластара.
— Сёння аграрыі Віцебшчыны ўнеслі годны ўклад у забеспячэнне харчовай бяспекі краіны, пераадолеўшы псіхалагічна важную мяжу па намалоце ў мільён тон збожжа. Пры гэтым АПК рэгіёну знаходзіцца пад асаблівай увагай кіраўніцтва краіны, асабліва створаныя на Віцебшчыне аграпрамысловыя аб'яднанні. Як спрацавалі АПА ў мінулым годзе?
— На дадзены момант на ўмовах Указа №70 ажыццяўляюць дзейнасць 6 аграпрамысловых аб'яднанняў. Іх склад перыядычна вагаецца, з улікам гэтага актуалізуецца склад сыравінных зон, для чаго рыхтуюцца адпаведныя нарматыўна-прававыя акты. АПА фарміруюць палову вытворчасці валавой прадукцыі галіны і 20% аб'ёмаў прамысловай вытворчасці Віцебшчыны. На прадпрыемствах працуе 63% работнікаў, занятых у сферы сельскай гаспадаркі. Аб маштабах зробленай працы сведчыць, напрыклад, і аб'ём інвестыцый: на развіццё вытворчасці АПА ўжо інвеставана каля 700 млн рублёў, у тым ліку ў 2022-м — 163 млн: на мадэрнізацыю перапрацоўчых прадпрыемстваў — 26 млн руб., на ўмацаванне матэрыяльна-тэхнічнай базы сельгасарганізацый — 136 млн руб. З моманту дзеяння ўказа набыта 670 адзінак сучаснай высокапрадукцыйнай тэхнікі, уведзены ў эксплуатацыю шэраг буйных сельгасаб'ектаў (МТФ «Чурылава» на 2 тыс. галоў надойнага статка ў Аршанскім раёне, свінаводчы рэпрадуктар у Лёзненскім раёне і інш.).
У выніку за 9 месяцаў бягучага года выручка ад рэалізацыі прадукцыі ў АПВ перавысіла 1,9 млрд рублёў, што на 20% вышэй за ўзровень 2021-га, аб'ём прыбытку ад рэалізацыі склаў 88 млн руб. пры рэнтабельнасці продажаў 4,6% (для параўнання: у 2021-м АПВ спрацавалі са стратай пры рэнтабельнасці продажаў мінус 0,5%).
АПВ паставілі на экспарт прадукцыі на суму звыш 180 млн долараў (гэта плюс 10% да выніку мінулага года), сальда знешнегандлёвай дзейнасці склалася станоўчым у памеры
118 млн долараў. Геаграфія экспарту ўключае 22 краіны, а ключавымі рынкамі збыту застаюцца расійскі (удзельная вага 80%) і кітайскі (каля 10%).
Тым не менш яшчэ трэба актывізаваць працу па шэрагу напрамкаў: укамплектаванню пагалоўем буйной рагатай жывёлы, павышэнню аб'ёмаў нарыхтоўкі кармоў, аптымізацыі выдаткаў, пашырэнню прадуктовай лінейкі.