Аб асноўных тэндэнцыях і кропках росту эканомікі вобласці - інтэрв'ю са старшынёй камітэта эканомікі Віцебскага аблвыканкама Анжалікай Нікіцінай
Аб асноўных тэндэнцыях і кропках росту эканомікі вобласці, ролі малога і сярэдняга бізнесу, нішах, свабодных для прадпрымальнікаў, асаблівасцях чарговага Міжнароднага эканамічнага форуму і шмат аб чым іншым — размова са старшынёй камітэта эканомікі Віцебскага аблвыканкама Анжалікай Нікіцінай, якой нядаўна было прысвоена ганаровае званне «Чалавек года Віцебшчыны‑2019».
— Анжаліка Аляксандраўна, вы ўзначальваеце камітэт эканомікі з верасня 2016 года. За мінулы перыяд часу якія змены адбыліся ў эканамічным развіцці рэгіёна, які год быў самым складаным?
— Калі аналізаваць пяцігодку, то самым складаным быў канец 2019 года і, мабыць, будзе няпросты 2020‑й, бо эканоміка рэгіёна шмат у чым залежыць ад працы нафтахімічнага комплексу і тых нафтааператараў, якія займаюцца пастаўкамі, экспартам нафты і прадуктаў нафтаперапрацоўкі. ААТ «Нафтан» значна скараціла аб'ёмы вытворчасці да ўзроўню мінулага года, гэта адбілася на іншых галінах эканомікі. Не выкананы паказчыкі па экспарце тавараў і паслуг. Упаў апт, знізіліся грузаперавозкі. І ўсё ж тэндэнцыі развіцця рэальнага сектара эканомікі за апошнія два гады станоўчыя. Удалося прыпыніць падзенне і забяспечыць прырост ва ўсіх асноўных галінах, што дазволіла ўжо сёння прырасці па паказчыках пяцігодкі.
Назіраецца станоўчая дынаміка па вытворчасці прадукцыі сельскай гаспадаркі, будаўніча-рамонтных работах, інвестыцыях у асноўны капітал. На новыя працоўныя месцы будзе працаўладкавана больш за 6 тысяч чалавек. Ствараюцца новыя вытворчасці, на дзеючых адбываецца пераарыентацыя на сучасныя тэхналогіі.
— Як абстаяць справы з прыцягненнем інвестыцый у асноўны капітал? Якія пляцоўкі найбольш цікавыя і перспектыўныя для замежных інвестараў?
— З прычыны свайго выгаднага месцазнаходжання ўся вобласць уяўляе сабой унікальную пляцоўку для развіцця бізнесу: агульныя межы з Расійскай Федэрацыяй і краінамі Еўрасаюза, наяўнасць велізарнага экалагічнага багацця ў выглядзе азёр, рэк і лясных угоддзяў…
40 працэнтаў плошчаў Віцебшчыны заняты лесам, таму перспектыўныя лесаперапрацоўка і дрэваапрацоўка. Аб'ёмы ад лясной галіны штогод павялічваюцца. Сёлета таварыствамі «Акітама» і ВМГ Груп будзе адкрыта чатыры прыватныя дрэваапрацоўчыя прадпрыемствы ў Віцебску, Докшыцах і Полацку з агульным аб'ёмам інвестыцый больш за 120 мільёнаў долараў. Інвестарам у гэтай сферы прапануюць прывабныя пляцоўкі з неабходнай інфраструктурай.
Перспектыўнымі з'яўляюцца і такія сферы дзейнасці, як машынабудаванне, фармацэўтыка, будаўніцтва і вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, транспарт і лагістыка.
Набірае абароты аграэкатурызм, для развіцця гэтага напрамку выдзелена больш за 200 зямельных участкаў, 6 з іх асвоены летась. Усяго ж на Віцебшчыне дзейнічае больш за 600 аграэкасядзіб.
— Якую ролю сёння адыгрывае малы і сярэдні бізнес у эканоміцы вобласці? Які яго ўклад у фарміраванне валавага рэгіянальнага прадукту?
— Прадпрыемствы прыватнай формы ўласнасці актыўна ўключаюцца ў эканоміку рэгіёну. І варта адзначыць, што з прычыны сваёй мабільнасці яны працуюць больш эфектыўна і гнутка, чым многія дзяржпрадпрыемствы. Невыпадкова з кожным годам колькасць суб'ектаў малога прадпрымальніцтва расце, так, у 2019-м у вобласці іх налічвалася больш за 31 тысячу. Яны даюць больш за 50 працэнтаў экспарту тавараў і паслуг. Гэтым сегментам бізнесу працаўладкавана больш за 1,5 тысячы чалавек. Ад поспехаў дзейнасці прыватнага сектара эканомікі напрамую залежыць напаўняльнасць бюджэту. Так, у 2019 годзе паступленні ад малога і сярэдняга бізнесу павялічыліся на 12 працэнтаў, і гэта далёка не мяжа, рэзервы яшчэ ёсць.
— На што апошнім часам арыентавана малое прадпрымальніцтва? У якіх сферах ёсць вольныя нішы для прыватніка?
— Мы зацікаўлены ў тым, каб кожны чалавек, які вырашыў арганізаваць бізнес, рэалізаваў сябе і знайшоў сваю нішу.
Перспектыўнай з'яўляецца сфера паслуг (аказанне адукацыйных, ахоўных і турыстычных паслуг). У трэндзе кластарнае накірунак. Напрыклад, развіццё кластарнай сістэмы, у тым ліку і ў сферы IT, будзе цікава для моладзі, тым больш што ўсе ўмовы для працы ў гэтай сферы ў нас створаны. Кластарны рух — гэта драйвер эканомікі, тыя кластары, што створаны пры вядучых ВНУ вобласці, цалкам апраўдваюць сябе. Эканоміцы рэгіёну патрэбны інавацыі, за гэтым накірункам будучыня, і прыватнік павінен гэта разумець, неабходна трымаць руку на пульсе часу.
У вобласці шмат памяшканняў, будынкаў, у якіх раней размяшчаліся заводы, а цяпер яны не выкарыстоўваюцца. Гэтыя пустыя плошчы і нерухомасць можна набыць на выгадных умовах і выкарыстоўваць для арганізацыі сваёй справы, у тым ліку выпуску інавацыйнай і імпартазамяшчальнай прадукцыі, рэалізацыі інвестыцыйных праектаў.
— У апошні час велізарная ўвага надаецца развіццю і ўмацаванню дзяржаўна-прыватнага партнёрства, як ахарактарызуеце працу ў гэтым напрамку ў нашым рэгіёне?
— У вобласці дзейнічае 7 цэнтраў падтрымкі прадпрымальніцтва. Функцыянуе абласны савет па развіцці прадпрымальніцтва. Прычым дапамога рознага плана аказваецца не толькі ў абласным цэнтры, але і ў рэгіёнах, гэта значыць цяпер усе хвалюючыя пытанні можна вырашыць на месцах, не трэба ехаць у Віцебск. Для падтрымкі прадпрымальніцтва распрацавана маса банкаўскіх праграм. З мінулага года існуе гарантыйны рэспубліканскі фонд, куды можна звярнуцца бізнесу за падтрымкай пры рэалізацыі інвестыцыйных праектаў. Дзейнічае абласная праграма па развіцці малога і сярэдняга бізнесу, аказваецца міжнародная падтрымка па лініі ПРААН. Падпісана 7 пагадненняў з банкамі аб супрацоўніцтве ў частцы льготнага фінансавання гэтага сектара эканомікі. Штогод праводзіцца конкурс на лепшыя інвестыцыйныя праекты. Сёлета аблвыканкам выступае партнёрам па 17 праектах, яшчэ чатыры знаходзяцца на разглядзе. Мы кампенсуем прадстаўнікам малога і сярэдняга бізнесу выдаткі на ўдзел у выставачна-кірмашовых мерапрыемствах, у тым ліку і замежных. Акрамя таго, дапамагаем са стартапамі, навучаем на розных семінарах. Толькі ў мінулым годзе іх было праведзена 200.
— Чым здзівіць IX Міжнародны эканамічны форум «Інавацыі. Інвестыцыі. Перспектывы», правядзенне якога запланавана на 14–15 мая?
— Тэматычная накіраванасць маючага адбыцца мерапрыемства — «Зялёная лічбавая эканоміка — драйвер інавацыйнага развіцця рэгіёнаў», таму яго асноўнымі ідэямі стануць выкарыстанне новых лічбавых тэхналогій, фарміраванне інфраструктуры і прававога асяроддзя для лічбавай эканомікі. Удзельнікі форуму змогуць прэзентаваць свае рэгіёны і кампаніі, абмеркаваць праблемныя пытанні і абмяняцца думкамі ў рамках такіх «панельных дыскусій», як «Разумны рэгіён», «Зялёная эканоміка і аграпрамысловы комплекс», азнаёміцца з выставачнымі экспазіцыямі.
— Ці лёгка жанчыне займаць такую пасаду, як у вас?
— Не буду лукавіць, вядома, няпроста. Праца складаная, напружаная, якая патрабуе сур'ёзнай канцэнтрацыі ўвагі. Пастаянна ў галаве даводзіцца трымаць мноства лічбаў, розных паказчыкаў, шмат часу сыходзіць на справаздачы. Да таго ж, пасля таго як я ўзначаліла камітэт, для мяне было вельмі важна заваяваць павагу і аўтарытэт у калег, кіраўнікоў прадпрыемстваў, якімі ў большасці сваёй з'яўляюцца мужчыны. А вось асноўную частку калектыву камітэта эканомікі аблвыканкама складаюць менавіта жанчыны, якія цудоўна спраўляюцца са сваімі абавязкамі.
У працы мне дапамагае характар, актыўная жыццёвая пазіцыя. Нас у сям'і было трое дзяцей. Бацькі працавалі ў калгасе, таму даводзілася дапамагаць ім па хаце і гаспадарцы. Мы рана пасталелі, былі самастойнымі ўжо са школьных гадоў. Шмат у чым гэта дапамагло мне ў далейшым прасоўванні па кар'ернай лесвіцы, бо я пачынала сваю працоўную дзейнасць прадаўцом харчовых тавараў, затым працавала ў гарпрадсаўгасе, ва ўпраўленні сельскай гаспадаркі і харчавання Віцебскага райвыканкама. Паралельна вучылася ў Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі па спецыяльнасці «Камерцыйная дзейнасць». З 2007-га працавала ў камітэце па сельскай гаспадарцы і харчаванні аблвыканкама, была намеснікам старшыні.
— У старшыні камітэта эканомікі, напэўна, і сямейны бюджэт дакладна распланаваны? Ці сыходзіцца дэбет з крэдытам?
— Мала таго, што я ўзначальваю камітэт эканомікі, так яшчэ і мой муж па прафесіі — эканаміст, таму было б дзіўна, калі б дэбет з крэдытам у нашай сям'і не сышоўся! Усе даходы і расходы плануем, інвестуем у самае дарагое — дзіця. Так што сальда бюджэту Нікіціных накіравана на наша будучае — дачку-чацвёртакласніцу, яе развіццё і выхаванне. У сілу сваёй дзіцячай дапытлівасці яна знаходзіцца ў актыўным пошуку занятку па душы, ужо паспрабавала свае сілы ў мастацкай гімнастыцы, ігры на фартэпіяна, маляванні…
— Вы родам з Віцебскага раёна, ці часта бываеце на сваёй малой радзіме?
— На жаль, рытм сучаснага жыцця і дастаткова напружаны графік працы не дазваляюць мне прыязджаць да бацькоў у Прысушына так часта, як гэтага хацелася б. Але толькі там я магу добра адпачыць і цалкам аднавіць пасля напружанай працы сілы і душэўныя, і фізічныя. Я наогул з'яўляюся прыхільнікам таго, што чалавек павінен адпачываць там, дзе нарадзіўся, бо менавіта родная зямля здольная напоўніць той самай неабходнай энергіяй больш, чым усе марскія курорты і замежныя здраўніцы разам узятыя. Да таго ж у нас на Віцебшчыне, як і ў любой іншай вобласці, вельмі шмат прыгожых, маляўнічых месцаў з цікавай гісторыяй, чаму б не аддаць перавагу менавіта ім? Я люблю актыўны адпачынак на беларускай прыродзе: летам і восенню — гэта паходы ў лес, зімой — лыжы.
— Анжаліка Аляксандраўна, вы ўвайшлі ў топ‑50 паспяховых людзей, якія сталі лаўрэатамі абласной прэміі «Чалавек года Віцебшчыны‑2019», гэта да шматлікіх вас абавязвае...
— Безумоўна. Я разумею, які давер і гонар мне аказаны. Шмат у чым авансам, бо такое званне — гэта перш за ўсё ацэнка грамадствам мяне як кіраўніка калектыву, з якім разам працуем на карысць рэгіёна, развіцця яго эканомікі. Так, намі зроблена нямала, але яшчэ больш трэба зрабіць, і мы будзем прыкладаць максімум намаганняў, каб Віцебшчына была на перадавых пазіцыях у краіне.