Каля чатырох тысяч кіламетраў пераадолела сям'я з Казахстана, каб наведаць магілу дзядулі, пра лёс якога спрабавалі даведацца 70 гадоў
Нуралы Кулумбетаў быў прызваны на фронт у жніўні 1942 года. У родным сяле Кзыл-Акцябр (Казахская ССР) засталіся жонка, трое сыноў і дачка. Франтавыя дарогі прывялі салдата ў Беларусь. Ён загінуў пад Суражам зімой 1943 года, вызваляючы ў складзе 306-й стралковай дывізіі Віцебскі раён ад нямецка-фашысцкіх акупантаў. Апошні прытулак шараговы салдат з далёкага казахскага сяла знайшоў у брацкай магіле каля вёскі Міхайлава (цяпер — тэрыторыя Вымнянскага сельсавета). Вядома 524 прозвішчы салдат і афіцэраў, пахаваных тут. Асобы байцоў, якія склалі галаву пры вызваленні краю, у асноўным устанаўліваліся па нагрудных медальёнах.
— Доўгія гады бабуля, яе сыны, а потым унукі спрабавалі хоць нешта даведацца пра лёс дзядулі, — распавядае Гульнара Нураліева, якая разам з стрыечнымі братамі пабывала на брацкай магіле ў Михайлове. — У пахавальным паведамленні было напісана, што ён прапаў без вестак. З дапамогай Інтэрнэту выйшла на праект «Коштам жыцця», які размешчаны на афіцыйным сайце Вымнянскага дзіцячага сада-сярэдняй школы vymno.of.by. Напісала ліст і неўзабаве атрымала адказ ад Вячаслава Марозава, настаўніка з гэтай школы, які распавёў пра дакладнае месца, дзе спачывае наш дзядуля (Вячаслаў Мікалаевіч і яго юныя выхаванцы больш за тры гады займаюцца пошукавай працай па ўстанаўленні і ўшанаванні памяці воінаў, якія лічыліся прапаўшымі без вестак). Звязалася з братамі па тэлефоне, і мы вырашылі прыехаць на магілу дзядулі. У Беларусі — упершыню. Прыемна ўражаны клопатам пра памяць вызваліцеляў, якую ваш народ свята захоўвае, добраўпарадкоўваючы брацкія пахаванні. Ды і самі беларусы — добрыя, чулыя і добразычлівыя. Нам аказалі цёплы прыём, мы пазнаёміліся і пасябравалі з цікавымі людзьмі. У Мінску ўзялі напракат аўтамабіль, каб падчас падарожжа больш даведацца пра краіну, за вызваленне якой аддаў жыццё дзядуля. Усю дарогу да Віцебска выхваляліся беларускай прыродай, чысцінёй гарадоў. Ваш горад асабліва прыгожы. Шкада, што ўжо хутка трэба збірацца ў зваротны шлях. Думаем, прыедзем сюды на 9 Мая ў наступным годзе.
Ералы, Нуркен, Малік і Гульнара Нураліевы — не адзіныя, хто пераадолеў немалы шлях, каб аддаць даніну памяці родным, якіх не пашкадавала вайна. Штогод з 1980 года наведвае магілу бацькі, камандзіра стралковай роты Мікалая Сталыпіна яго дачка Нелі Мікалаеўна з горада Ліпецка. Нарадзілася падчас вайны, але дзякуючы франтавым лістам бацькі, многае ведае пра яго баявы шлях.
— Тату пасля шматлікіх раненняў адпраўлялі служыць у штаб, — распавядае Нелі Мікалаеўна. — Але ён наадрэз адмовіўся, аддаючы перавагу біцца на перадавой. Тут і склаў галаву.
Шмат сіл у добраўпарадкаванне брацкай магілы ўклаў віцяблянін Валерый Іваноў. Дзякуючы яго ініцыятыве пры падтрымцы іншых родных і блізкіх загінуўшых тут байцоў праведзена рэканструкцыя воінскага пахавання. Валерый Іванавіч паказаў фатаграфію, як выглядала свяшчэннае для многіх месца раней. Сёння мемарыял не пазнаць. Работы па яго абнаўленні яшчэ не завершаны. У перспектыве да пахавання плануюць нават падвесці падсвятленне. Узімку, калі ўвечары ў вёсцы ўключаюць вулічнае электрычнасць, будзе асвятляцца і мемарыял.
Казахі, рускія, беларусы, якія яшчэ ўчора не ведалі адзін аднаго, мелі зносіны ля мемарыяла, быццам даўнія сябры, дзяліліся сямейнымі гісторыямі, дарагімі сэрцу ўспамінамі. Сустрэча адбылася 3 ліпеня, у Дзень Незалежнасці Беларусі. Гора, якое прынесла вайна, і незгасальная памяць аб цане перамогі згуртавалі розныя пакаленні з розных краін. Развітваючыся, дзеці і ўнукі загінуўшых пераможцаў запэўнівалі, што абавязкова сустрэнуцца на гэтым месцы зноў.
Нураліевы ўвезлі з сабой у Казахстан жменю зямлі, змагаючыся за якую загінуў іх дзед. І абяцалі расказаць сваю гісторыю ў мясцовай газеце. Упэўнены, што іх аповяд дапаможа камусьці са суайчыннікаў даведацца аб лёсе родных.
Андрэй ЗАХАРАЎ, "Віцьбічы"