Амбасадар Ізраіля прыняў удзел у прамотуры па былых штэтлах, які аб'яднаў Глыбоцкі, Ушацкі і Докшыцкі раёны
Маштабнасць і ўнікальнасць маршруту таксама ацанілі дэпутаты парламента, спецыялісты Дэпартамента па турызме Міністэрства спорту і турызму, турыстычных кампаній і грамадскіх аб'яднанняў, якія працуюць у сферы турызму.
У перакладзе з ідыша «штэтл» азначае «невялікае яўрэйскае мястэчка». Менавіта так называліся паселішчы паўгарадскога тыпу з пераважным яўрэйскім насельніцтвам ва Усходняй Еўропе. У праграме маршруту – наведванне музеяў, мемарыяльных комплексаў, пахаванняў і памятных месцаў, дзе раней размяшчаліся аб'екты, якія адыгрывалі важную ролю ў духоўным жыцці яўрэйскіх суполак.
– Кожная нацыя вывучае сваю гісторыю. У нас яна налічвае некалькі тысячагоддзяў і прапісана ў Бібліі. На жаль, адзін з гістарычных этапаў стаў для нас найбольш трагічным. Дзякуй усім, хто захоўвае памяць пра жахлівыя падзеі часоў Вялікай Айчыннай вайны. Дзякуй вам ад Дзяржавы Ізраіль, ад яўрэйскай супольнасці ўсяго свету, – падкрэсліў Алон Шогам.
Праект узаемадзеяння
У студзені гэтага года старшыня Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Уладзімір Андрэйчанка прыняў удзел у V Сусветным форуме лідараў, які праходзіў у Іерусаліме і быў прысвечаны Міжнароднаму дню памяці ахвяр Халакосту і 75-годдзю вызвалення Асвенцыма.
– У час візіту Уладзімір Паўлавіч абмеркаваў з прадстаўнікамі ізраільскага боку пытанні ўзаемадзеяння ў розных сферах, у тым ліку турыстычнай. Практычным увасабленнем дасягнутых тады дамоўленасцей і стала распрацоўка гэтага маршруту, – паведаміў памочнік старшыні Палаты прадстаўнікоў Андрэй Раманаў. – У нашай краіне праводзіцца маштабная праца па захаванні памяці і ведаў аб злачынствах нацызму, яго ахвярах, аб героях, якія заваявалі мір і свабоду для будучых пакаленняў.
Такім ж мэце, па словах Андрэя Антонавіча, служыць і распрацаваны маршрут. Гэта адзін з тых праектаў, якія плануецца ажыццяўляць у фарматах дзяржаўнага і прыватнага міжнароднага партнёрства для ўмацавання дружбы і супрацоўніцтва Беларусі і Ізраіля, захавання памяці аб агульным мінулым нашых народаў.
Сумны лёс
Новы турыстычны маршрут пачынаецца паблізу гарадскога пасёлка Бегамль Докшыцкага раёна. У кастрычніку 1941 года на ўскраіне населенага пункта было расстраляна каля тысячы чалавек. Іх астанкі ў 60-х гадах мінулага стагоддзя былі перапахаваны, а знойдзеныя на месцы расстрэлу рэчы перададзены ў Бегамльскі музей народнай славы. Дарэчы, у ліку загінулых былі продкі па лініі бацькі віцэ-прэзідэнта Кангрэса яўрэйскіх рэлігійных суполак і арганізацый Расіі Зіновія Когана.
У Докшыцах да вайны пражывала 3,6 тыс. чалавек, 75% з іх складалі яўрэі. Нямецкія акупанты, рэалізуючы гітлераўскую праграму знішчэння яўрэяў, арганізавалі тут гета. Людзі знямогалі ад цяжкіх прымусовых работ. Многія паміралі ад непад'ёмных нагрузак ва ўмовах пастаяннага голаду і адсутнасці медыцынскай дапамогі. За найменшае парушэнне вязняў жорстка каралі.
Падарожжа назад
Напярэдадні Дня Усенароднай памяці ахвяр Вялікай Айчыннай вайны на месцы сінагогальнага комплексу ў Глыбокім адбылося ўрачыстае адкрыццё памятнага знака.
– Праз шмат гадоў мы зноў успамінаем трагічныя старонкі гісторыі. Сінагогі для нас не проста будынкі, гэта духоўны стрыжань, які аб’ядноўвае людзей. Тое, што на гэтым месцы адгэтуль будзе стаяць камень з памятным надпісам, сведчыць пра павагу да гісторыі, – сказаў Алон Шогам. – У звычайным разуменні турыстычны маршрут – знаёмства з іншай краінай, яе традыцыямі, звычаямі. Прапанаваны тур мае іншае значэнне – гэта падарожжа назад, у мінулае, дадому, да сваёй гісторыі, гэта пошук сваіх каранёў. Многія жыхары Ізраіля маюць беларускія карані. Безумоўна, ім будзе цікава паглядзець, як на гэтай зямлі жылі яўрэі 100 і больш гадоў таму назад, якую спадчыну, улічваючы разбуральную сілу вайны, удалося захаваць.
Не маглі госці не наведаць і гарадскі сквер знакамітых землякоў, у цэнтры якога ўсталяваны бюст Эліэзеру Бен-Іегудзе, які адрадзіў іўрыт у якасці сучаснай размоўнай мовы (на фота).
– Арганізацыя турыстычнага маршруту з’яўляецца яшчэ адным пацвярджэннем нашага імкнення захаваць гістарычную памяць для будучых пакаленняў, – адзначыў у сваім выступленні старшыня Глыбоцкага райвыканкама Аляксандр Шубскі. – Упэўнены, што распрацаваны тур будзе спрыяць развіццю настальгічнага турызму і далейшаму збліжэнню народаў Беларусі і Ізраіля.
Заключны і не менш хвалюючы этап турыстычнага маршруту ўключае наведванне мемарыяльнага комплексу «Прарыў», размешчанага ва Ушацкім раёне. Гэта яшчэ адна важная старонка гісторыі, якую немагчыма забыць.
Тэкст і фота Дзіяны БЕРНІКОВІЧ, "Віцебскія весці".