Старшыня Віцебскага аблвыканкама Мікалай Шарснёў: «Перадавыя тэхналогіі, падыходы павінны быць узведзены ў культ»

— Паважаны Мікалай Мікалаевіч, Віцебшчына ў гэту суботу адзначыць «Дажынкі». Вы, як і ўсе рэгіёны, робіце гэта штогод, але папярэднія вынікі сёлетняй уборачнай пасля ўборачнай, сама жніво, падрыхтоўка да яго значна адрозніваюцца, мабыць, ад усіх папярэдніх. Чым і чаму?

— Людзі, якія працуюць на зямлі, добра ведаюць: лёгкага хлеба не бывае. Спецыфічныя кліматычныя ўмовы скаўваюць магчымасці і патэнцыял аграрыяў Віцебшчыны. Былі свае асаблівасці і сёлета. Надвор'е, што склалася падчас вегетацыі, прывяло да таго, што паспяванне хлебаў ішло з адставаннем адносна папярэдніх гадоў. У выніку да масавай іх уборкі гаспадаркі вобласці прыступілі толькі да 1 жніўня, а летась — 22 ліпеня. На палях быў сфарміраваны годны ўраджай. Радавалі сваім дагледжанасцю і чысцінёй пасевы, спелыя і поўнаважкія хлебныя колассі. Аграрыі Віцебшчыны зрабілі ўсё, каб сабраць вырашчаны ўраджай.

— Акрамя ўсяго іншага, жніво і ўвесь сельскагаспадарчы цыкл праходзяць ва ўмовах, калі ў вобласці практычна завершана рэфармаванне АПК: усяго на Віцебшчыне дзейнічаюць 7 аграпрамысловых аб'яднанняў, створаных па Указе Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 25 лютага 2020 года № 70 «Аб развіцці аграпрамысловага комплексу Віцебскай вобласці» на базе ААТ «Верхнядзвінскі масласырзавод», «Віцебскі мясакамбінат», «Малако» г. Віцебск, «Пастаўскі малочны завод», «Глыбоцкі малочна-кансервавы камбінат», «Аршанскі мясакамбінат», «Полацкі малочны камбінат». У іх складзе 142 арганізацыі. І хоць год яшчэ не скончаны, што ўжо можна сказаць аб эфектыўнасці іх працы, якую даць ацэнку?

— Стварэнне аграпрамысловых аб'яднанняў — свайго роду перазагрузка аграрнага сектара нашага рэгіёна. Так, на чале падобных фарміраванняў сем флагманаў. Гэта камбінаты і заводы з найбольшай канцэнтрацыяй выручкі і завершаным цыклам вытворчасці: ад поля да прылаўка. Кожны з іх нацэлены на поўную загрузку вытворчых магутнасцей перапрацоўчых прадпрыемстваў, а для гэтага неабходна пастаянна нарошчваць аб'ёмы сельгаспрадукцыііі. За такімі буйнымі аб'яднаннямі і сапраўднае, і будучыня, гэта гарантыя нашай харчовай бяспекі.

Дзякуючы ўказу Прэзідэнта сельгаспрадпрыемствы, якія маюць да гэтага шэраг назапашаных гадамі фінансавых праблем, што, дарэчы, было стрымліваючым фактарам для паспяховага развіцця, атрымалі магчымасць дасягнуць намечаных вытворчых паказчыкаў. У прыватнасці, рэструктурызаваны даўгавыя абавязацельствы. Акрамя таго, распрацавана і зацверджана Праграма развіцця аграпрамысловага комплексу Віцебскай вобласці на 2020—2035 гады.

Ужо відавочная станоўчая дынаміка. У ходзе праведзенай працы за восем месяцаў гэтага года плошча сельгасугоддзяў аграпрамоб'яднанняў склала 769 тысяч гектараў, або 62 працэнты ад абласных, у тым ліку плошча ворыва — 494 тысячы гектараў. Выпрацавана 59 працэнтаў малака ад абласнога, 29 працэнтаў прадукцыі вырошчвання жывёлы і птушкі, 83 працэнты яек, 57 працэнтаў збожжа. З улікам кошту давальніцкай сыравіны выпрацавана прамысловай прадукцыі (работ, паслуг) на суму 836,9 мільёна рублёў, а гэта 110 працэнтаў да адпаведнага леташняга перыяду. Валавой прадукцыі сельскай гаспадаркі атрымана на суму 655 мільёнаў рублёў, тэмп росту — 103 працэнты.

— Новыя аграпрамысловыя аб'яднанні прызваны зрабіць, можна сказаць, рэвалюцыю ў аграрнай эканоміцы рэгіёна, што вельмі цешыць. Ёсць, на мой погляд, у іх і яшчэ больш важная задача: яны створаны не дзеля людзей, а для іх, і павінны прынесці карысць непасрэдна сельчанам, сапраўдным гаспадарам на зямлі. Гэта значыць заробак і іншыя сацыяльныя выгоды і бонусы вырастуць, і, мабыць, значна. Гэта адбываецца ўжо ці на гэта патрэбен большы адрэзак часу?

— Так, пазітыўныя пераўтварэнні, якія намячаюцца ў аграрным сектары Віцебскай вобласці, бачныя ўжо цяпер. Рэфармаванне АПК, да якога мы ішлі планамерна і паэтапна, накіравана на павышэнне ўзроўню сельскагаспадарчай вытворчасці. Гэта наўпрост звязана і з ростам заработнай платы ў сельчан, а значыць, і з павышэннем іх прафесійнага ўзроўню, замацаваннем кадраў на вёсцы.

Несумненна, на станоўчую матывацыю да прафесіі ўплывае прывабная сістэма матэрыяльнага стымулявання, якая дзейнічае ў нашым рэгіёне. Два гады таму карэкціроўцы ў бок павелічэння падвергліся заробкі механізатараў, спецыялістаў жывёлагадоўчай галіны. Прафесіяналы сваёй справы пры зацікаўленасці ў канчатковым выніку і павелічэнні паказчыкаў, улічваючы ўсе надбаўкі, могуць зарабіць ад 2 тысяч беларускіх рублёў і больш. Там, дзе годны заробак, мяркую, цяжкасцей з кадрамі не ўзнікае. Дарэчы, разрыў сярэднямесячнага заробку на вёсцы ў параўнанні з прамысловасцю скараціўся практычна на 5 працэнтаў.

Яшчэ адзін сур'ёзны вектар, які ўплывае на імідж галіны, — падрыхтоўка кадраў. Робім стаўку на выхаванне вытворчніка, які павінен прыйсці на сваё працоўнае месца падрыхтаваным, матываваным спецыялістам. Фарміраванне ўяўлення аб сельскім укладзе жыцця і вытворчасці закладваецца ўжо са школьнай парты — на гэта і накіраваны створаныя ў вобласці агракласы. Умацаваць гэтыя пазіцыі закліканы профільныя сярэднія спецыяльныя і вышэйшыя навучальныя ўстановы, дзе ў два разы павялічылі працягласць вытворчай практыкі. У якасці базы толькі перадавыя гаспадаркі, аснашчаныя сучаснай тэхнікай. Сярод бонусаў, прадугледжаных для выпускнікоў, — прадастаўленне адтэрміноўкі ад прызыву ў войска, замена тэрміновай службы ў арміі на службу ў рэзерве, аказанне грашовай дапамогі на стварэнне гаспадаркі, стымулюючыя надбаўкі да заробку, забеспячэнне добраўпарадкаваным жыллём або кампенсацыя выдаткаў на яго найм. Віцебшчына імкнецца стварыць максімальна прывабныя ўмовы для маладых спецыялістаў. У сувязі з гэтым штогод у вобласці павялічваецца адсотак іх прыбыцця і афармлення.

— Крыху пазней вернемся да лепшых прыкладаў і рэкордаў жніва-2020, а пакуль як вы пракаментуеце той факт, што, скажам, на 14 верасня частка раёнаў значна адставала па ўбраных плошчах, а ва Ушацкім яшчэ не было сабрана каля 18 працэнтаў хлеба? Ці не занадта вялікі разрыў паміж абласцямі наогул і асобнымі раёнамі Віцебшчыны ў прыватнасці?

— Няма аднолькавых раёнаў і гаспадарак як па матэрыяльна-тэхнічным і нават кадравым забеспячэнні, так і па прыродна-кліматычныматычным умовам. Так склалася: калі наш рэгіён, як самы паўночны у рэспубліцы, толькі прыступае да жніва, у гэты ж час паўднёвыя вобласці яго завяршаюць.

Сезон уборкі пачынаўся шматспадзеўна. Надвор'е дазволіла падтрымліваць яе высокія тэмпы. Аднак практычна штодзённыя дажджы ў трэцяй дэкадзе жніўня фактычна спынілі работы на палях. За гэты перыяд у сярэднім па вобласці ападкаў выпала ўдвая вышэй за норму (57 міліметраў пры норме 24), а ў Аршанскім раёне — 361 працэнт ад дэкаднай нормы. Калі да 20 жніўня ў сярэднім у дзень прыбіралі 13,7 тысячы гектараў і ўжо да гэтага часу было прыбрана 274 тысячы гектараў (а гэта 74 працэнты да плошчы), то пасля тэмпы знізіліся ў пяць разоў: у сярэднім за дзень 2,4 тысячы гектараў.

За кошт таго, што пасяўныя плошчы пад збожжавымі і зернебабовымі культурамі пашыраны да 400 тысяч гектараў, павялічылася разліковая нагрузка на адзінку тэхнікі. У цэлым па вобласці яна склала каля 500 гектараў збожжавых, зернебабовых, крыжакветных культур, насеннікаў шматгадовых траў, кукурузы на зерне.

Сёння важна рабіць упор на павелічэнне прадукцыйнасці працы ў расліна­водстве праз прымяненне высокапрадукцыйнай сельскагаспадарчай тэхнікі. Паступова гаспадаркі вобласці набываюць энергонасычаныя трактары, збожжа- і кормаўборачныя камбайны, аднак з-за дэфіцыту фінансавых магчымасцей, на жаль, тэмпы абнаўлення матэрыяльна-тэхнічнай базы невялікія. Па-ранейшаму Віцебская вобласць мае самы высокі ў рэспубліцы ўзровень зношанасці машынна-трактарнага парку. Да таго ж на агульным выніку адбіваюцца дэфіцыт механізатарскіх кадраў (а штогод на сяўбу, уборку дадаткова прыцягваецца 600—700 чалавек), кароткія ў параўнанні з астатнімі абласцямі краіны агратэхнічныя тэрміны сяўбы, уборкі і іншых палявых работ. Таму штогод на перыяд правядзення пасяўной, корманарыхтоўкі, уборачнай кампаніі ствараюцца міжгаспадарчыя механізаваныя атрады, прыцягваюцца кадры з прамысловых прадпрыемстваў гарадоў, вядзецца перакідка тэхнікі ў адстаючыя гаспадаркі. Каб у два разы хутчэй і якасней праводзіць увесь шлейф сельскагаспадарчых работ і ў выніку сысці ад іх напластавання, уласцівага толькі Віцебшчынее, нам трэба забяспечыць сур'ёзную тэхнічную пераўзбраенне галіны ў нашым рэгіёне, як па надзейнасці, так і па функцыянальнасці.

— Год, як вы, Мікалай Мікалаевіч, сказалі, знакавы і ўдалы для вобласці ў раслінаводстве: высокая ўраджайнасць, добры валавы намалот збожжа каласавых культур. На мой погляд, усё разам — ад работніка аблвыканкама да камбайнёра — гэтага дабіліся насуперак названым асаблівасцям надвор'я, суб'ектыўным цяжкасцям. За кошт чаго перш за ўсё?

— Тэрмінамі «інтэнсіфікацыя» і «выкананне тэхналогіі» і тлумачыцца дасягнутае. Сёлета сельгаспрадпрыемствы вобласці намалацілі 1 мільён 76 тысяч тон збожжа пры сярэдняй ураджайнасці 31,2 цэнтнера з гектара. Лепшы паказчык за апошнія пяць гадоў! У той жа час адзначу: працаўнікі вёскі былі настроены ўзяць больш высокую планку, але, як я ўжо казаў, перашкодзілі неспрыяльныя ўмовы надвор'я. Чацвёртая частка каравая вобласці сфарміравана двума раёнамі, кожны з якіх перавысіў стотысячны намалот. У дэталях гэта выглядае так: Аршанскі намалаціў 125 тысяч тон збожжа, а Віцебскі — 117 тысяч тон. Гэта абсалютны рэкорд: да гэтага гістарычны максімум з вынікам 104,6 тысячы тон ім быў дасягнуты толькі ў 2014 годзе. Хацелася б вылучыць ААТ «Хатылы-Агра» Пастаўскага раёна, СПК «Ларынаўка» Аршанскага раёна, «Мазалавагаз» Віцебскага раёна, філіял «Гараны-Агра» ААТ «Полацкі КХП» і шэраг іншых гаспадарак. Асабліва адзначу ААТ «Віцебская бройлерная птушкафабрыка», якое забяспечыла збор больш за 52 тысячы тон збожжа, апярэдзіўшы па гэтым паказчыку 14 (!) раёнаў вобласці. З кожнага гектара тут сабрана па 48,3 цэнтнера.

У бягучым годзе валавы збор алеістага насення крыжакветных перавысіў 116 тысяч тон, што на 12 працэнтаў вышэй за ўзровень мінулага года. З іх 17,8 тысячы тон сабрана ў Віцебскім раёне, і палова гэтага ўраджаю сфарміравана ААТ «Віцебская бройлерная птушкафабрыка». Таксама лепшых аб'ёмаў намалоту дасягнула РУП «Талачынскі кансервавы завод» (6,1 тысячы тон). 

— Калі працягваць гэты лагічны ланцужок, салідныя запасы сабранага фуражнага збожжа (пакуль не лічачы збожжа кукурузы) даюць магчымасць паспяхова спрацаваць у жывёлагадоўлі (пры ўмове стварэння як мінімум гадавога запасу травяных кармоў), у вытворчасці і перапрацоўцы прадукцыі, у тым ліку з высокай дабаўленай вартасцю. І паставіць яе на ўнутраны і знешні рынкі. Значыць, і тут паказчыкі палепшацца, і ўсё гэта, зноў жа, належным чынам адаб'ецца на дабрабыце занятых у гэтых працэсах работнікаў — шараговых і аграменеджараў. Ці нельга гэта напрамак пракаменціраваць больш падрабязна?

— Безумоўна, дабрабыт аграрнага сектара і, як следства, сельскіх працаўнікоў залежыць ад вытворчасці і рэалізацыі прадукцыі жывёлагадоўлі. Ні для каго не сакрэт: пры належнай кармавой базе будзе адчувальны эфект і ў малочным цэху. Пад гэтыя мэты ў вобласці сфарміравана аптымальная структура пасяўных плошчаў. Акцэнт на эканамічнай эфектыўнасці земляробства: з адзінкі плошчы трэба здабываць максімум прыбытку. Стаўку робім на высокабялковыя культуры. За кошт гэтага можна павялічыць прадуктыўнасць земляў, нарыхтаваць неабходны запас кармоў, нароўні з тэхналагічным утрыманнем дойнага пагалоў'я павялічыць яго прадуктыўнасць і ў выніку не толькі прырасці па аб'ёмах прадукцыі, але і загрузіць магутнасці нашых перапрацоўваючых прадпрыемстваў. Нямала важна правільна размеркаваць патокі і нарошчваць прысутнасць на ўнутраным і знешнім рынках і, вядома ж, пастаянна ўтрымліваць спажывецкі інтарэс. Тады і поспех заканамерны. А ён выяўляецца перш за ўсё ў выручцы, абаротных сродках, а таксама росце зарплаты ва ўвязцы з прадукцыйнасцю працы.

— Самы час пагаварыць аб рэкордах жніва-2020. Яны ж не толькі ў намалотах, хоць у іх перш за ўсё апафеоз жніва. Цікавыя ў сувязі з гэтым і іншыя рэкорды: скажам, чыста эканамічныя — эфектыўнае выкарыстанне тэхнікі, тэхналагічна вывераныя і апраўдаўшие сябе агранамічныя рашэнні, іншыя нестандартныя падыходы, якія прывялі (або яшчэ прывядуць) да высокіх вынікаў.

— Лічу, што сёння галоўнае для любой арганізацыі аграрнай накіраванасці — працаваць у рытме рэальнай эканомікі, умець тэхналагічна гаспадарыць, навучыцца зарабляць грошы. Як бачыцца, для гэтага некаторым аграменеджарам трэба псіхалагічна перабудавацца, мысліць па-сучаснаму, смелей ісці насустрач новаму. Бо дадзены ўсе козыры, неабходныя для паспяховай рэалізацыі вытворчых мэт, якія павінны быць перанесены ў плоскасць рэальных дзеянняў. Лепшы вынік атрымлівае той, хто шырока выкарыстоўвае дасягненні аграрнай навукі, ужывае высокаўраджайныя сарты культур, працуе на сучаснай тэхніцы. Перадавымі гаспадаркамі (пра іх я ўжо згадваў вышэй) такія падыходы ўведзены ў культ.

Сёлета праводзіліся абласныя спаборніцтвы за дасягненне лепшых вынікаў на ўборцы ўраджаю. А гэта — мабілізацыя аграрыяў на павышэнне прадукцыйнасці, якаснае правядзенне ўсіх сельскагаспадарчых работ, эфектыўнае выкарыстанне матэрыяльных і працоўных рэсурсаў.

Яркую старонку ў аграрны летапіс вобласці ўпісаў сямейны экіпаж Аляксандра і Андрэя Камаровых з філіяла «Задняпроўскі» ААТ «Аршанскі КХП»: з улікам збожжа і рапсу намалаціў больш за 5 тысяч тон. Пяцітысячны рубеж таксама пераадолелі Леанід Аляксеенка і Сяргей Колбасаў з філіяла «Завозера» ААТ «Віцебскі мясакамбінат», і гэта лепшы вынік у рэспубліцы сярод моладзевых экіпажаў.

На ўборцы рапсу тысячны намалот пераадолелі Алег Сушкевіч і Віталь Суманаў з ААТ «Аршанскі КХП», а таксама Андрэй Беляеў з ААТ «Віцебскі мясакамбінат».

На адвозцы ўраджаю ад камбайнаў было задзейнічана каля 800 кіроўцаў. Сярод тых, хто перавёз звыш 4,5 тысячы тон, — Аляксандр Аксюто (ЗАТ «АСБ Агра-Наватар» Бешанковіцкага раёна), Аляксандр Бацян (ААТ «Якубава-Агра» Дубровенскага раёна), Уладзімір Пабойкін (ААТ «Праўда-С»Дубровенскага раёна).

— Вось пра палешукоў кажуць: працаўнікі, тыя ж беларусы, толькі са знакам якасці. Пра гродзенскіх сялян — моцныя гаспадары, гэта яшчэ гістарычна прадвызначана… А ў чым феномен віцебскіх сель