Ці зможа малы бізнес паспяхова працаваць па новым тэхрэгламенце?
Час «шэрых» тавараў, якімі яшчэ нядаўна былі загружаны нашы гандлёвыя цэнтры і рэчавыя рынкі, падобна, сыходзіць у мінулае. Настаў час цывілізаванага гандлю, калі пакупнік нарэшце атрымае доступ да інфармацыі аб любой пакупцы – ад вытворцы да бяспекі вырабу. На гэта накіравана ўвядзенне тэхнічных рэгламентаў Мытнага саюза аб бяспецы прадукцыі лёгкай прамысловасці. Нягледзячы на ўступленне ў сілу новых правілаў гандлю яшчэ 1 ліпеня 2012 года беларускія ўлады ўжо некалькі разоў давалі айчынным ІП адтэрміноўку для адаптацыі. Але нядаўні маніторынг кантралюючых органаў паказвае, што воз і дагэтуль там.
Бяспека перш за ўсё
Ідэя адзіных тэхнічных рэгламентаў для ўсіх краін-удзельніц Мытнага саюза з'явілася з моманту стварэння адзінай мытнай прасторы, што ў прынцыпе лагічна. Калі Расія, Казахстан і Беларусь пачалі жыць без межаў, то і падыходы да якасці і бяспекі тавараў, якія свабодна курсуюць паміж дзяржавамі, павінны быць аднолькавымі. Пры тым, што праблема «шэрых» тавараў, асабліва для Расіі, назрэла даўно. Беларускія прадпрымальнікі ведаюць: на бязмежных прасторах усходняй суседкі магчыма ўсё. Ёсць нямала нелегальных лагістычных структур, якія пры неабходнасці могуць уводзіць без належнага мытнага афармлення і рабіць «расійскім» практычна любы «левы» тавар, напрыклад, з Кітая. А чаго вартыя падпольныя і паўпадпольныя майстэрні па пашыве той жа адзежы, дзе працуюць нелегалы, што штампуюць не якасны тавар масавай вытворчасці днём і ноччу? Да пэўнага часу, відавочна, гэта задавальняла і расіян, і нашых прадпрымальнікаў, якія прывыклі па-старынцы закупляцца на шматлікіх маскоўскіх рынках «шэрымі» таварамі па мізэрных цэнах.
– Але зараз надыходзіць час цывілізаванага гандлю, – падкрэслівае загадчыца кафедры камерцыйнай дзейнасці БДТУ Ніна Пракаф'ева, – Тэхнічны рэгламент абавязвае пацвердзіць бяспеку прадукцыі лёгкай прамысловасці для спажыўцоў. Доўгі час на рынках пакупнікам даводзілася разлічваць толькі на добрасумленнасць прадаўцоў.
Згодна з гэтым і начальнік Віцебскай абласной інспекцыі Дзяржстандарту Беларусі Аксана Мурашкевіч. Паводле яе слоў, праверкі некаторых прадпрымальнікаў часам выяўляюць крычушчыя факты. Напрыклад, пры даследаванні ў лабараторыі абутку без апазнавальных знакаў, які прадаваўся на адным з віцебскіх рынкаў, высветлілася, што ў ім зашкальвалі паказчыкі па паху, выкарыстоўвалася нездавальняючая фарба, ды яшчэ была павышана таксічнасць.
Але тады чаму беларускія прадпрымальнікі так доўга не могуць увайсці ў каляіну, якую выбраў час, і пачаць працаваць па-новаму? Тым больш што для паэтапнага пераходу да адзіных патрабаванняў тэхнічных рэгламентаў ТС да 1 студзеня 2013 года дапускалася вытворчасць і выпуск у зварот на тэрыторыі ТС прадукцыі, якая не падлягала да ўступлення ў сілу тэхрэгламенту абавязковай ацэнцы (пацвярджэнню) адпаведнасці. Затым для плацельшчыкаў адзінага падатку гэты перыяд быў працягнуты яшчэ да 1 ліпеня 2013 года. А ў жніўні міністэрствы гандлю, аховы здароўя, сельскай гаспадаркі і харчавання Беларусі сумесна з Дзяржкамітэтам па стандартызацыі ўнеслі змены ў больш раннюю пастанову, што спрасціла для ІП працэдуру сертыфікацыі пры ўмове прадастаўлення імі суправаджальных дакументаў на тавары. Да 1 ліпеня 2014 года.
Заложнікі сітуацыі?
– Мы цудоўна разумеем, што любы тавар павінен быць бяспечным і якасным, – кажа старшыня аргкамітэта па стварэнні прафсаюза ІП «Разам» Ірына Яскевіч, якая працуе ў адным з віцебскіх гандлёвых цэнтраў. – Але наша праблема не ў тым, што мы не хочам адказваць за бяспеку тавараў. Проста часта пацвердзіць гэта немагчыма чыста тэхнічна. Законы Беларусі і Расіі, дзе многія бяруць тавар, па некаторых пытаннях дзейнасці прадпрымальнікаў не тое што не супадаюць, а радыкальна супрацьлеглыя. Напрыклад, многія беларусы закупляюцца на расійскіх рынках, якія праходзяць па катэгорыі «пункты раздробнага гандлю», а па законах РФ розніца не абавязана выдаваць ні сертыфікаты адпаведнасці, ні іншыя дакументы. На ІП у Расіі наогул не распаўсюджваюцца патрабаванні тэхрэгламентаў. Да таго ж беларусы, якія гандлююць несертыфікаваным таварам, за гэта і так ужо плацяць падвойны падатак: падаходны па павышанай стаўцы і падатак на дададзеную вартасць. А цяпер нам трэба за свае грошы яшчэ аплачваць лабараторныя даследаванні?
На думку прадпрымальнікаў, цэны на паслугі сертыфікацыі іх папросту збяруць: сёння пацверджанне бяспекі вырабаў лёгкай прамысловасці аднаго вытворцы ў Віцебскім цэнтры метралогіі і стандартызацыі, напрыклад, дасягае 1,5 млн. рублёў. З улікам таго, што многія ІП увозяць для продажу па некалькі адзінак вырабаў, але многіх марак і вытворцаў, з прадпрымальнікамі нельга не пагадзіцца.
– Малы бізнес відавочна не пацягне самастойнай сертыфікацыі, – сцвярджае Ірына Яскевіч. – З іншага боку, я не згодная з тым, што нас заклікаюць укрупляць сваю справу. Чаму некаторыя думаюць, што статус ІП – дробны, а значыць дрэнны? Мы занялі сваю нішу, патрэбныя пакупнікам, самі стварылі сабе працоўныя месцы і не просім дапамогі ў дзяржавы. Навошта нам нешта мяняць?
– Склалася парадаксальная сітуацыя, – лічыць выканаўчы дырэктар Асацыяцыі наймальнікаў і прадпрымальнікаў Віцебскай вобласці Ніна Лук'янава. – Тэхнічныя рэгламенты ТС прыняты і павінны быць усеагульнымі, гэта значыць выконвацца ўсімі краінамі саюза. Але цяжкасці з сертыфікацыяй толькі ў беларускіх прадпрымальнікаў. У расійскіх ІП праблем няма. Хоць відавочна, што пацвярджаць якасць і бяспеку павінен вытворца або прынамсі аптавік, а не дробны гандляр з яго абмежаванымі фінансавымі магчымасцямі. У ідэале проста трэба было даць, напрыклад, паўгода ўсім вытворцам і аптавікам ТС на праходжанне сертыфікацыі, а ІП пакінуць у спакоі.
Што рабіць?
– Як толькі з'явіўся агульны тэхнічны рэгламент, – распавядае старшыня Віцебскай абласной арганізацыі Беларускага прафсаюза работнікаў розных формаў прадпрымальніцтва «Садружнасць» Яўгеній Клімянток, – мы пачалі пісаць звароты ў розныя інстанцыі – ад Віцебскага цэнтра стандартызацыі і метралогіі да прэм'ер-міністра. Згодна з Дырэктывай №4 Прэзідэнта Беларусі ўсе заканадаўчыя акты, якія датычацца бізнес-асяроддзя, абавязкова павінны абмяркоўвацца з саветамі і прафсаюзамі прадпрымальнікаў, але пры прыняцці техрэгламентаў Мытнага саюза гэтага не было. У выніку інтарэсы малога бізнесу не ўлічылі. Так, тэрміны пераносяцца, але праблема непад'ёмнай сертыфікацыі для многіх ІП не вырашана.
У якасці выхаду прафсаюзы прадпрымальнікаў прапануюць распрацаваць адзіную электронную базу для ўсіх краін ТС, дзе б размяшчалася інфармацыя аб прадпрыемствах і іх таварах, якія прайшлі сертыфікацыю і адпавядаюць техрэгламентам. Многія сур'ёзныя кампаніі, якія жадаюць асвойваць новыя рынкі, ужо даўно гэта зрабілі. Тады прадпрымальнікам дастаткова было б проста надрукаваць копіі сертыфікатаў і завераць іх у цэнтрах сертыфікацыі і стандартызацыі. На пераходным этапе таксама можна арганізаваць на буйных таварных базах, напрыклад, у Гродне, дзе цяпер закупляюцца многія ІП, аптовае дэклараванне і сертыфікацыю.
– А насамрэч, мне здаецца, у пакупнікоў павінна заставацца права выбару, – лічыць Ніна Лук'янава. – Ва многіх цывілізаваных краінах свету існуюць «блышыныя рынкі». Так, там часта прадаецца не якасны тавар і без гарантый, але затое ён таннейшы.
Загадчыца кафедры камерцыйнай дзейнасці БДТУ Ніна Пракоф'ева, у сваю чаргу, перакананая, што лянівы шукае апраўданне, а прадпрымальны – магчымасць. Паслугі сертыфікацыі аказвае не толькі Віцебскі ЦСМ, але і, да прыкладу, цэнтр выпрабаванняў тэхналагічнага ўніверсітэта, дзе яны нават таннейшыя.
– Вядома, для бізнесу, які працуе па спрошчанай сістэме падаткаабкладання, няма магчымасці кошт паслугі аднесці на змяншэнне абкладаемага абароту па прыбытку, а трэба аддаць свой даход. Шырокі асартымент тавараў у прадпрымальніка і затраты становяцца адчувальнымі, – кажа эканаміст. – Для іх зніжэння можна, па-першае, аптымізаваць закупкі. Браць тавар у вытворцаў або аптавікоў, якія выканалі ўмовы тэхнічнага рэгламенту і належным чынам маркіруюць сваю прадукцыю. Па-другое, аб'яднаць намаганні, бо згодна з заканадаўствам, калі некалькі ІП увозяць аналагічную прадукцыю, то выпрабаванні можа правесці адзін з іх і даць права карыстання гэтымі пратаколамі іншым ІП.
Больш радыкальнага меркавання адносна малога бізнесу прытрымліваецца дырэктар ААА «Віцебскі бізнес-цэнтр» Леанід Шур. Паводле яго слоў, у Беларусі склалася ненармальная сітуацыя: прадпрымальнікі прывыклі працаваць паўлегальна і пры гэтым крыўдуюць, калі іх спрабуюць заклікаць да парадку. «У ідэале ІП павінны атрымліваць тавары пераважна беларускай вытворчасці па накладных, прадаваць па сертыфікатах, карыстацца безнаяўным разлікам, – сцвярджае ён. – І наогул пажадана укрупняцца да юрыдычных асоб, легальна наймаць на працу і празрыста весці бізнес, не вывозячы валюту з краіны.
Працаваць правільна
– У вобласці каля 28 тысяч прадпрымальнікаў, якія плацяць адзіны падатак, – паведаміў начальнік упраўлення развіцця прадпрымальніцтва камітэта эканомікі аблвыканкама Віктар Якуненкаў. – Толькі прыкладна 4 тыс. з іх займаюцца рэалізацыяй вырабаў лёгкай прамысловасці. Яны навідавоку, бо сканцэнтраваны ў гандлёвых цэнтрах. Урад ужо не раз ішоў ім насустрач, даючы час на адаптацыю да новых умоў. Варыянты ёсць. Варта разумець, што ўсё роўна давядзецца працаваць па тэхнічных рэгламентах, і гэта цалкам нармальна.
У сваю чаргу, начальнік Віцебскай абласной інспекцыі Дзяржстандарту Аксана Мурашкевіч падкрэслівае, што ў ІП яшчэ ёсць пераходны перыяд. Пастанову міністэрстваў ніхто не адмяняў, а гэта значыць, што да 1 ліпеня 2014 года прадпрымальнікі могуць прадаваць вырабы легпрама, набытыя на тэрыторыі ТС, без сертыфікацыі пры ўмове прадастаўлення імі суправаджальных дакументаў. Што тычыцца тавараў з трэціх краін, то сертыфікаты бяспекі і дэкларацыі адпаведнасці тэхрэгламентам ТС для іх ужо абавязковыя.
«
Купляйце беларускае»Некаторыя прадпрымальнікі сцвярджаюць, што айчынная лёгкая прамысловасць – дрэнная альтэрнатыва замежнаму шырспажыўцу. У сваю чаргу, прадпрыемствы легпрама гатовыя да супрацоўніцтва з ІП. У гэтым я пераканаўся асабіста. Назваўшыся прадпрымальнікам, абтэлефанаваў з дзясятак прадпрыемстваў па ўсёй Беларусі. У Мінску, Оршы, Маладзечне, Віцебску заўсёды рады новым кліентам, могуць адпусціць тавар па аптовых цэнах нават вельмі дробнымі партыямі (ад 1 да 5 вырабаў), амаль усюды прапануюць зніжкі, цешыць і асартымент. У буйных прадпрыемстваў ёсць аптовыя базы ў рэгіёнах.
Так можа, час нашым бізнэсмэнам звярнуць увагу на айчынную лёгкую прамысловасць, якая за апошнія гады зрабіла вялікі крок наперад? Ды і беларуская якасць, пацверджаная ўсімі патрэбнымі дакументамі, дарагая.
Аляксандр Кутынко, "Віцебскія весці"