Саюзныя праграмы па развіцці беларускай і расійскай навукі абмеркавалі на форуме ў Маскве
Палітыку Саюза Беларусі і Расіі па стварэнні спрыяльнага асяроддзя для інавацыйных распрацовак, сучасных канкурэнтных тэхналогій і ўзаемадзеянне вучоных дзвюх краін абмеркавалі ў Маскве падчас экспертна-медыйнага форуму «Вектары развіцця навуковага асяроддзя ў Саюзнай дзяржаве».
– Цяпер няпростыя часы для развіцця эканомікі, гэта негатыўна адбіваецца і на стане беларуска-расійскай гандлю, аб'ём яго ў апошнія гады скараціўся. Здавалася б, не да навукі. Але памятаю мінулыя крызісныя гады, калі ўвесь свет быў пастаўлены ў такое ж становішча, і што цікава, рэзка павялічыліся асігнаванні на навуку. Бо з крызісу можна выйсці аслабленым, а можна ўзмоцненым, уклаўшы грошы ў навуковую сферу, тэхналогіі, мадэрнізацыю, – падкрэсліў Рыгор Аляксеевіч.
У 2016 годзе на рэалізацыю саюзных праграм плануецца накіраваць каля 3 млрд расійскіх рублёў. Сёння розумы і сродкі СД сканцэнтраваны на такіх галінах, як касмічная прамысловасць, медыцына, нанатэхналогіі, электроніка, машынабудаванне і шэрагу іншых. Саветнік-пасланнік Пасольства Беларусі ў Расіі Павел Лёгкі паведаміў, што амаль палова бюджэту траціцца на развіццё перадавых тэхналогій, каля 50 саюзных інавацыйных праграм ужо ўвасоблена ў жыццё, і час паказаў іх эфектыўнасць. Цяпер у распрацоўцы яшчэ 10, якія вырашаць задачы імпартазамяшчэння, эканоміі і ў выніку незалежнасці.
– Канцэнтрацыя сродкаў павінна быць на прарыўных тэхналогіях. Хацелася б, каб скараціўся перыяд ад пачатку распрацоўкі праграмы да яе зацвярджэння, для гэтага трэба максімальна спрасціць бюракратычныя працэдуры, – лічыць Павел Лёгкі. Аб тым, што ёсць прабелы ў заканадаўчай базе, гаварыў і кіраўнік апарата НАН Беларусі акадэмік Пётр Віцязь. А бо прамаруджанне на старце рэалізацыі таго ці іншага праекта можа пакінуць нашых навукоўцаў ззаду, бо прагрэс ідзе наперад імкліва. Пётр Аляксандравіч адзначыў, што супрацоўніцтва паміж беларускімі і расійскімі навукоўцамі наладжана, выбраны навукаёмістыя напрамкі для аб'яднання намаганняў і поспехі відавочныя. Мяркуючы па прэзентацыі саюзных праектаў, гэта сапраўды так.
Космас вабіць, «МІР» на старце
Здавалася б, што ў Беларусі можа быць агульнага з касмічнымі тэхналогіямі? Яшчэ дзесяць гадоў таму гэта было так, але дзякуючы праграме Саюзнай дзяржавы ў нашай краіне ўдалося развіць гэты напрамак, і зараз на арбіце ёсць наш спадарожнік. Гэта значыць самастойная сістэма дыстанцыйнага зандавання Зямлі, якая дазволіць адмовіцца ад паслуг іншых дзяржаў па пытаннях атрымання і апрацоўкі інфармацыі з космасу.
Сёння навукоўцы займаюцца касмічнай медыцынай, адзначыў віцэ-прэм'ер Расійскай акадэміі навук Анатоль Грыгор'еў. Але гаворка ідзе не столькі аб магчымасцях лячэння касманаўтаў ва ўмовах няважкасці, колькі аб захаванні здароўя. Дзякуючы касмічнай медыцыне стала развівацца навука аб здаровым чалавеку. Навукоўцы перакананыя, што павінны быць праекты не лячэння, а прафілактыкі захворванняў. Акрамя таго, гэты напрамак дае новыя веды аб рэзервовых магчымасцях арганізма.
Яшчэ адно, несумненна, стратэгічнае пытанне – стварэнне ўласнага праграмнага забеспячэння, такую задачу неабходна вырашыць да 2020 года. На сённяшні дзень усё выкарыстоўванае ПЗ – распрацоўкі замежных кампаній, і гэта з'яўляецца некаторай пагрозай. Па-першае, з-за санкцый, з якімі, як паказала практыка, можам сутыкнуцца, па-другое, пытанні інфармацыйнай бяспекі. «Нашым адказам Чэмберлену», як кажуць самі навукоўцы, стане «МІР-ПЕРАМОГА»: модуль інжынерных разлікаў, які ствараецца сумеснымі намаганнямі расіян і беларусаў. На думку распрацоўшчыкаў, яны ведаюць, як абысці замежныя кампаніі і дасягнуць найлепшага выніку.
Шырокія перспектывы адкрывае камп'ютэрнае мадэляванне – рэвалюцыйны праект, які дазваляе знізіць сабекошт розных работ. Да прыкладу, такая тэхналогія дазваляе максімальна дакладна мадэляваць сістэмы ачысткі збожжаўборачнага камбайна, каб пазбегнуць страт збожжа, або тэмпературных параметраў шын для самазвалаў, што павялічыць іх даўгавечнасць.
Нядаўна была зацверджана праграма «Аўтаэлектроніка» – стварэнне ўласных электронных тэхналогій камфорту і бяспекі для аўтамабіляў, якія складаюць 40% яго кошту. У нашы часы асаблівую актуальнасць набывае праграма ДНК-ідэнтыфікацыі, якая мае антытэрарыстычную і антыкрымінальную накіраванасць. Такім чынам навукоўцы дапамогуць праваахоўным органам у паімцы людзей, якія парушылі закон.
Ад лёну да лактаферыну
– Мы жывем у цікавы час і стаім на парозе найвялікшых адкрыццяў, дзе штучнае жыццё ўжо рэальнасць, – адзначыў памочнік старшыні ўрада Расіі Рыгор Анішчанка. – Факт прарыву ў геннай інжынерыі бясспрэчны.
Некаторыя праекты Саюзнай дзяржавы ў гэтым напрамку можна назваць рэвалюцыйнымі. У прыватнасці, гаворка ідзе пра лактаферын – бялок груднога матчынага малака. Гэта свайго роду прыродны антыбіётык, ахоўныя ўласцівасці якога ўнікальныя. І навукоўцы знайшлі спосаб атрымаць яго штучным шляхам, створана доследная папуляцыя коз, якія прадуцыруюць лактаферын.
Што гэта дае? Магчымасці яго шырокага выкарыстання ў педыятрыі, стаматалогіі, гінекалогіі, гастраэнтэралогіі, у выглядзе парашка, таблетак, капсул, супазіторыяў для павышэння імунітэту, прафілактыкі захворванняў, абеззаражвання асяроддзя. А таксама ў якасці дабаўкі да харчавання немаўлят, якія знаходзяцца на штучным выкормліванні, у тым ліку неданошаных, што дапаможа знізіць дзіцячую смяротнасць. У перспектыве будзе разгледжана пытанне вытворчасці лекавых прэпаратаў і дзіцячага харчавання на аснове лактаферыну.
Несумненна, важны і праект генетычнай пашпартызацыі. Да прыкладу, сартоў сельскагаспадарчых культур для праверкі бяспекі імпартуемых тавараў на тэрыторыю Саюзнай дзяржавы. Шэраг сартоў розных культур ужо маюць адпаведныя пашпарты, і навукоўцы працягваюць над гэтым працаваць. Такія ж генныя тэхналогіі прымяняюцца і ў адносінах да жывёл: буйной рагатай жывёлы, свіней, коней.
Апошнім часам удзельнікі СД актыўна абмяркоўваюць магчымасці выкарыстання лёну, і не толькі ў тэкстыльнай прамысловасці. Гаворка ідзе пра стварэнне паліва, пораху і іншых прадуктаў. Менавіта таму адна з распрацоўваемых саюзных праграм на 2015-2019 гады – «Інавацыйнае развіццё льнянога комплексу Рэспублікі Беларусь і Расійскай Федэрацыі», што павінна адкрыць новыя перспектывы для нашага паўночнага шоўку.
А кадры хто?
Сыравіна рана ці позна заканчваецца, таму трэба рабіць стаўку на высокія тэхналогіі, адзначыў намеснік Дзяржаўнага сакратара Саюзнай дзяржавы Аляксей Кубрын. І на людзей, дзякуючы інтэлекту якіх усё гэта становіцца рэальнасцю. Таму адна з задач сучаснасці – папулярызацыя навукі і прафесіі вучонага, у тым ліку ў маладзёжным асяроддзі. У чым тут можа дапамагчы Саюз Беларусі і Расіі?
Па-першае, прадаставіць пляцоўку для самарэалізацыі, па-другое, сродкі для ажыццяўлення праекта. Рыгор Рапата адзначыў, што варта падумаць аб сістэме грантаў для стымулявання маладых вучоных, але пры гэтым не трэба забываць аб вопыце заслужаных прадстаўнікоў навукі, патрэбен граматны сплаў пакаленняў у працы над рознымі тэмамі. На жаль, не абышла нас і праблема «уцечкі мазгоў», таму трэба ствараць найбольш спрыяльныя ўмовы для навуковых кадраў, прадастаўляць больш магчымасцей для зносін маладых вучоных дзвюх краін.
Пётр Віцязь справядліва заўважыў: важна рыхтаваць кадры, але нельга гэта рабіць толькі за партай, тым больш што тэхналогіі імкліва развіваюцца. Трэба прыцягваць студэнтаў да навуковых распрацовак, дзейнасці канструктарскіх бюро, ствараць базавыя кафедры на прадпрыемствах. Што тычыцца стымулявання навукі ў цэлым і падтрымкі маладых розумаў, то ў Беларусі гэтаму пытанню надаецца вялікая ўвага.
Створаны Спецыяльны фонд Прэзідэнта па падтрымцы таленавітай моладзі, праводзяцца конкурсы сярод маладых вучоных на атрыманне грантаў, пляцоўкай для самарэалізацыі стаў праект «100 ідэй для Беларусі», і гэты спіс можна працягваць. Прадстаўнікі новага пакалення дэманструюць розум, магчымасці, ідэі па развіцці роднай краіны, даказваюць на справе свае здольнасці. Выдатнай пляцоўкай для гэтага стаў і беларускі Парк высокіх тэхналогій, як распавёў яго дырэктар Валерый Цапкала. Менавіта маладымі беларусамі была створана папулярная ва ўсім свеце камп'ютарная гульня «World of Tanks», якая двойчы трапіла ў Кнігу рэкордаў Гінеса за найбольшую колькасць адначасова знаходзяцца на серверы гульцоў.
Нядаўна стала вядомай і яшчэ адна беларуская распрацоўка – сэрвіс кароткіх паведамленняў «Viber», які распрацавалі хлопцы з Брэста, і сёння гэта дадатак ёсць амаль на кожным смартфоне. Такія прыклады даказваюць: наша моладзь здольная на многае. А значыць, можна быць упэўненым у заўтрашнім дні і высокатэхналагічнай будучыні. Тым больш, калі для гэтай мэты аб'ядноўваюцца намаганні дзвюх краін. Як паказвае час, удаецца ўсё, за што мы бярэмся разам.
Вольга Маслоўская, фота аўтара.«Віцебскія весці».