Ствaрaць людзям свята, узбaгaчaць іх духоўна – гэта aсaблiвaсць прафесii працаўнiкоў культуры
– Ларыса Канстанцінаўна, Віцебск называюць культурнай сталіцай Беларусі, нашу вобласць – самай перадавой у гэтай сферы. Чым, з вашага пункту гледжання, абумоўлены такі імідж?
– Ён склаўся дзякуючы існуючым гісторыка-культурным традыцыям. Гэта перш за ўсё фестывальны рух, якім ахоплены многія рэгіёны вобласці: «Звіняць цымбалы і гармонік» у Паставах, «Дняпроўскія галасы ў Дуброўне», «Браслаўскія зарніцы», фестывалі арганной і старадаўняй камернай музыкі ў Полацку. Віцебск вядомы ў многіх краінах свету як сталіца «Славянскага базару», які сёлета адзначыў сваё 25-годдзе, Міжнароднага фестывалю сучаснай харэаграфіі, музычнага форуму імя Івана Іванавіча Салерцінскага.
Неабходна адзначыць, што сёлета сур'ёзна заявілі аб сабе «Вішнёвы фестываль» у Глыбокім, «Яблычны фэст» у Шаркаўшчыне, «Песні сунічных бароў» у Лёзне, аднавіў існаванне ў новай якасці фестываль дзіцячай і юнацкай эстраднай творчасці «Халі-Хала» ў Наваполацку. Гэтыя культурныя праекты па значнасці, колькасці і геаграфіі удзельнікаў не саступаюць рэспубліканскім, а часам і міжнародным, становяцца візітнай карткай таго ці іншага горада ці раёна.
Актыўная праца вядзецца таксама па захаванні гісторыка-культурнай спадчыны, развіцці самадзейнай творчасці, музейнай справы, адраджэнні народных рамёстваў.
– Якімі знакавымі мерапрыемствамі адзначаны на Віцебшчыне Год культуры?
– Ён пачаўся з ушанавання лаўрэатаў прэміі «Чалавек года Віцебшчыны», сярод якіх былі і прадстаўнікі галіны культуры. А афіцыйны старт быў дадзены на калегіі па падвядзенні вынікаў работы за 2015 год у абласной філармоніі з удзелам сімфанічнага аркестра. Знакавым праектам года стаў агляд-конкурс лепшых творчых калектываў і выканаўцаў вобласці, які ахапіў шырокае кола ўдзельнікаў і выявіў самабытныя таленты. Гала-канцэрт адбыўся на галоўнай канцэртнай пляцоўцы Віцебска – у Летнім амфітэатры.
У межах «Славянскага базару» прайшло тэатралізаванае шэсце лепшых творчых калектываў Прыдзвінскага краю, ансамбляў барабаншчыц і духавых аркестраў. Гэта было маштабнае яркае прадстаўленне культуры Віцебшчыны на міжнародным форуме мастацтваў. Далейшае развіццё атрымаў такі фестывальны праект, як прадстаўленне брэндаў гарадоў і раёнаў, які меў на ўвазе аб'яднанне намаганняў народных майстроў і самадзейных калектываў. Гэту форму прэзентацый рэгіёнаў мы будзем выкарыстоўваць пры правядзенні іншых маштабных мерапрыемстваў.
Цяперашні год юбілейны для шэрагу нашых устаноў культуры. 90 гадоў адзначае Нацыянальны акадэмічны драмтэатр імя Якуба Коласа, 30 гадоў – Беларускі тэатр «Лялька», 25 гадоў споўнілася музею Марка Шагала, 65 – Цэнтру культуры «Віцебск».
У цэлым мерапрыемстваў было вельмі шмат, уключаючы дзяржаўныя і прафесійныя святы, дні гарадоў і вёсак.
– Наколькі сёння надаецца ўвага ўмацаванню матэрыяльнай базы ў сферы культуры? Гэта ж тая галіна, якая прыносіць не матэрыяльныя, а духоўныя каштоўнасці, аднак грошы цяпер усім даводзіцца лічыць.
– Нягледзячы на ўсе складанасці, працэс умацавання матэрыяльнай базы не спыняецца. У гэтым плане дапамагае правядзенне значных для рэспублікі і вобласці мерапрыемстваў. У прыватнасці, дзякуючы «Дажынкам» пераўтварыліся многія райцэнтры, новы аблічча набылі ўстановы культуры. Сёлета толькі на ўмацаванне матэрыяльнай базы ўстаноў культуры ў Сянне было выдзелена звыш 10 млрд рублёў (да дэнамінацыі). Пасля рэканструкцыі ў кастрычніку 2016-га прыме першых наведвальнікаў
культурна-аздараўленчы комплекс у Лёзне.У Віцебску адкрыў дзверы музей прыватнага калекцыянавання, які пераехаў у турыстычны цэнтр горада. Там створана вельмі цікавая экспазіцыя, якая дазваляе, вывучаючы старадаўнія прадметы, акунуцца ў тую ці іншую гістарычную эпоху. Скончыліся рамонтныя работы на вуліцы Марка Шагала, 5а, дзе размесціцца музей гісторыі Віцебскай мастацкай школы. Цяпер трэба стварыць там годную экспазіцыю, якая запатрабуе не менш сродкаў, чым рэканструкцыя будынка. Думаю, у наступным годзе гэты знакавы культурны аб'ект будзе адкрыты. Тым самым мы аддамо даніну памяці мастакам, якія сваёй творчасцю праславілі Віцебск на ўвесь свет.
Акрамя бюджэтнага фінансавання, на умацаванне матэрыяльнай базы ўстаноў культуры штогод паступае парадку 2 млрд у старых грошах спонсарскіх сродкаў. Неабходна падкрэсліць, што Віцебская вобласць займае адно з першых месцаў у рэспубліцы па пазабюджэтных паступленнях у сферу культуры. Так, у мінулым годзе на аказанні платных паслуг мы зарабілі больш за 100 млрд. За 9 месяцаў гэтага года ўжо набліжаемся да гэтай лічбы.
– Цікава, якія платныя паслугі карыстаюцца найбольшым попытам?
– З задавальненнем жыхары і госці вобласці наведваюць канцэрты, выставы, музеі і іншыя культурна-масавыя мерапрыемствы. Карыстаюцца попытам вырабы народных майстроў, якія купляюць і ў якасці сувеніраў, і для ўладкавання дома.
Прыемна адзначыць, што сучасным маладым людзям у сваё асабістае свята хочацца далучыцца да шматвяковай нацыянальнай культуры, таму павялічваецца колькасць рэгістрацыі шлюбаў у народных традыцыях.
– Стварыўся ці ў нас інстытут мецэнацтва? Ці ёсць людзі, гатовыя бязвыплатна ўкладваць уласныя сродкі у культуру?
– Пакуль мы працуем з прадпрыемствамі і прадпрымальнікамі на партнёрскіх узаемавыгадных умовах. У ліку сяброў культуры я б назвала прадпрыемствы «Белвест», «Марка», «Белінвестбанк», «Прыдзвінне», ну і вядома, «Віцебскаблгаз». Газавікі самі людзі творчыя, уіх нямала калектываў мастацкай самадзейнасці, прычым высокага ўзроўню.
Хацелася б таксама падзякаваць вытворчыя аб'яднанні «Нафтан» і «Полацк-Шкловалакно», якія ўтрымліваюць свае дамы культуры.
– У якім становішчы сёння знаходзяцца сельскія дамы культуры?
– Па культурным абслугоўванні сельскіх жыхароў ёсць сацыяльныя стандарты, якіх мы прытрымліваемся. Перад культурай, як і перад іншымі галінамі, стаіць задача аптымізацыі сеткі і скарачэння бюджэтных выдаткаў. Толькі сёлета давялося закрыць больш за 30 устаноў. Гэта звязана не толькі з рацыянальным выкарыстаннем бюджэтных сродкаў, але і са скарачэннем насельніцтва ў сельскай мясцовасці. Таму стараемся акумуляваць установы культуры ў буйных вёсках, аграгарадках, ствараць установы змешанага тыпу. Разам з тым жыхары маланаселеных пунктаў не застаюцца па-за ўвагай, іх падвозяць на мерапрыемствы, да іх прыязджаюць аўтаклубы, бібліобусы.
– Да Дня работнікаў культуры вы падводзіце вынікі працы за мінулы год. Каго б назвалі сярод лепшых?
– Вітаць лепшых па прафесіі мы будзем заўтра ў Віцебскім музычным каледжы імя І. Салярцінскага. А сярод раёнаў я хацела б адзначыць Лёзненскі, Гарадоцкі, Віцебскі, Докшыцкі, Бешанковіцкі, Шумілінскі, якія пакуль не маюць буйных культурных праектаў, але шукаюць свае цікавыя формы працы. А наогул усе малайцы! Творчы патэнцыял Віцебшчыны вялікі. У нас каля 3 тысяч калектываў, 540 з якіх – народныя і ўзорныя, 11 – са званнем заслужаных Рэспублікі Беларусь. Займаюцца ў іх больш за 40 тысяч чалавек.
– Можна сказаць, што Год культуры для Віцебшчыны 2016-м не заканчваецца?
– Так. Наступны год будзе таксама насычаны культурнымі падзеямі. Сярод галоўных – Дзень беларускага пісьменства ў Полацку, 500-годдзе беларускага кнігадрукавання. У 2017-м «Дажынкі» прымае Дубровенскі раён. Браслаў – юбілейны 50-ы фестываль «Браслаўскія зарніцы» і г. д.
Ствaраць людзям свята, узбагачаць іх духоўна – гэта асаблівасць прафесіі работнікаў культуры.
З майго пункту гледжання, культура ў шырокім
сэнсе слова – гэта стан душы грамадства і кожнага чалавека паасобку, паколькі яна ўключае адукацыю, выхаванне, паводзіны, пазітыўнае успрыманне навакольнай рэчаіснасці.
Таццяна Пастэрнак. Фота Антона Сцепанішчава. «Віцебскія весці».