Кропка на карце: Талачынскі раён. Рэпартаж газеты "СБ"
На скрыжаванні ўсіх дарог
Упершыню Толачын згадваецца ў летапісах у 1433 годзе як горад у складзе Вялікага Княства Літоўскага. Але гістарычныя карані вельмі ўтульнага, раскінуўшагася на беразе ракі Друць райцэнтра варта шукаць раней — у магутным Друцкім княстве. Паводле адной з версій, назву горад атрымаў ад слова «талока» і прынцыпу працаваць талокай, гэта значыць рабіць усё разам. Гэтыя землі заўсёды знаходзіліся на галоўных стратэгічных і гандлёвых скрыжаваннях. У раёна сапраўды выгадная геаграфія, зачаравальныя пейзажы, а таксама непаўторная энергетыка, якую падсілкоўваюць жамчужыны-храмы — Свята-Пакроўская царква і касцёл Святога Антонія Падуанскага. Архітэктурны гонар, упрыгожанне райцэнтра — Свята-Пакроўскі жаночы манастыр. У рэгіёне нямала будынкаў канца XIX — пачатку XX стагоддзя і старэйшыя, а Друцкае гарадзішча — унікальны помнік археалогіі, адзінае месца ў Беларусі, дзе захаваліся ўсе часткі сярэднявечнага паселішча. Людзі ў Талачынскім раёне таксама асаблівага складу. Працавітыя, творчыя, гасцінныя і душэўныя. Давайце знаёміцца!Хай будзе сад!
Дзявочае прозвішча садоўніка Талачынскага кансервавага завода Алены Хаткевіч было яркае, якое адпавядала тэме: Грушэўская. Больш за 10 гадоў Алена Леанідаўна аддала таму, каб маленькія дрэўцы ў прамысловым заводскім садзе сталі вялікімі. І сёння ў прамым сэнсе слова збірае плады, у сезон здымаючы з галінак сакавітыя грушы і наліўныя яблыкі. Разам з ёй працуюць муж Аляксандр, малодшы брат Сяргей і яго жонка Галіна. Цэлая дружная дынастыя!
Многія ведаюць, што лепшую ў Віцебскай вобласці бульбу вырошчваюць у Толачыне. Гэтая сельгаскультура даўно стала брэндам мясцовага кансервавага завода. А вясной 2005 года тут заклалі першыя 3,5 гектара яблыневага саду і 17 гектараў ягаднікаў чырвонай і чорнай парэчкі.
Цяпер агульная плошча саду — 630 гектараў. Тут цягнуцца да сонца яблыні, а яшчэ грушы, вішні. Сартоў вельмі шмат, асноўныя — беларускай селекцыі. Яны зімаўстойлівыя, што важна для паўночнай Віцебшчыны.
Усіх і не пералічыш, усміхаецца Алена Хаткевіч:
— Самыя хадавыя — «сябрына» і «беларуская салодкая». А мае любімыя — яшчэ і очень сакавіты «імант», далікатны кісла-салодкі «імрус». З груш для мяне дакладнае трапленне ў яблычак — гэта сарт «проста марыя»: буйныя плады, цудоўны смак і ніякіх камяністых уключэнняў.
Алена Леанідаўна можа адразу назваць з дзясятак страў з мясцовых вітамінных пладоў. Галоўнае — ад душы любіць справу, якой займаешся, упэўнена суразмоўніца:
— Тады яе тонкасці стануць адкрытай кнігай, а штодзённыя клопаты не здадуцца сотай. Лічу сваю працу творчай, у чымсьці нават роднай ювелірнай. Вазьмём акуліроўку, або прышчэпку вочкам. Расліны неабходна прышчапіць адзінкавай ныркай з тонкім пластом драўніны. Узята нырка ад чаранка культурнага сарта, а працэдура, лічы, што аперацыя: усё павінна быць выверана і стэрыльна. Інакш нырка не прыжывецца і працы пойдуць намарка.
Досвед і веды вяскоўка актыўна выкарыстоўвае ў садзе не толькі прамысловым, але і ўласным. Некалькі гадоў таму Хаткевічы пасадзілі ля дома 20 маладых дрэў. Кіраўнік сям'і нават прыносіў з лесу яблыні-дзічкі — для эксперыменту. З лёгкай рукі Алены Леанідаўны ўсе прыжыліся і аднойчы абавязк
ательно адблагодзяць гаспадароў багатым ураджаем.
Сакрэт фермы
У аператара машыннага даення Анжэлы Варановіч сямейны падрад. У ААТ «Каролькі» шмат гадоў працуе яна сама, яе муж Сяргей і сястра Алена. На іх ферме нумар пяць поўны парадак і ўсё ідзе па плане. А ён просты і вывераны, як мернажыццё-быццё тамтэйшых буронак. Працуй на сумленне, не наракай на лёс, усміхайся свету і людзям, пералічвае Анжэла Мікалаеўна:
— Шмат хто кажа, што ў мяне лёгкі характар, маўляў, нават пакрыўдзіцца не магу па-сапраўднаму. Дык гэта ж выдатна, калі ў жыцці няма месца негатыву! Кожны дзень устаю а 4.00 і пачынаю раніцу актыўна: трэба паспець папаскакаць па гаспадарцы і бегчы на ферму. Больш за 60 кароў самі сябе не падояць — патрэбны мае рукі і малакаправод.
— Сваю працу з мужам ні на што не прамяняем. Трымае і любоў да жывёл, і выдатнае жыллё, ключы ад якога нам далі, лічы, з першага дня. Газ, ацяпленне, вада — усё ёсць, жывём і радуемся!
Больш за тое, пасля сталічнай ВНУ і атрымання чырвонага дыплома дадому вярнулася старэйшая дачка Варановічаў Крысціна. Вось ужо два гады яна працуе ў мясцовай школе дэфектолагам. Малодшая Аліна, ёй 16, вучыцца ў Оршы на цырульніка і прадзеўшчыка. І амаль кожныя выхадныя — у Талачыне. Добра, што транспартнае злучэнне выдатнае і да чыгункі рукой падаць.
У дзень ад кожнай буранкі Анжэла Мікалаеўна атрымлівае літраў 15 малака. Каб надоі не падалі, а прыросты цялят раслі, у аператара з Талачына ёсць свой сакрэт не фірмы, а фермы. Да кожнай жывёлы патрэбны персанальны падыход, лічыць суразмоўніца:
— Адной рагулі можна задаць настрой, пагладзіўшы па спіне, другая абавязкова павінна пакласці галаву мне на плячо… Словам, важная хімія паміж аператарам і яго падапечнымі.
Са сваімі абавязкамі вопытная даярка спраўляецца без праблем. Два разы Анжэлу Варановіч называлі лепшым аператарам машыннага даення ў рэгіёне, заносілі на раённую Дошку гонару. У 2017 годзе яна прадстаўляла раён на рэспубліканскім злёце жывёлаводаў. Сама Анжэла лічыць, што ў перадавых «Карольках» нельга быць ззаду. Тым больш зарплата годная, а кіраўнік гаспадаркі Галіна Котава, што называецца, чалавек на сваім месцы. Шмат у чым дзякуючы ёй «Каролькі» грымяць на ўвесь раён і не толькі, лічыць суразмоўніца.
Трамплін у будучыню
Гэтым летам выхаванцы Талачынскай дзіцяча-юнацкай спартшколы атрымалі шыкоўны падарунак. Ад самага Аліма Селімава, двухразовага чэмпіёна свету па грэка-рымскай барацьбе. Разам з яшчэ адным вядомым барцом, прызёрам Алімпійскіхигр у Рыа-дэ-Жанейра Джавідам Гамзатавым, яны прыехалі ў райцэнтр, каб правесці майстар-клас. Куміры раздалі аўтографы, падарылі школе 10 камплектаў спартыўнай формы, а таксама квіткі на II Еўрапейскія гульні. Вядома, на спаборніцтвы па грэка-рымскай барацьбе.
— Хлопчыкі засталіся ў захапленні! — успамінае мясцовы прадпрымальнік і даўні спонсар ДЮСШ Уладзімір Камлюк. Да візіту тытулаваных барцоў ён мае непасрэднае дачыненне. У яго прыдарожным кафэ на шашы Масква — Мінск, што каля вёскі Сальнікі, вісіць прыкметны плакат з надпісам, што, спыняючыся тут, госці дапамагаюць дзіцячаму спорту. Аднойчы ў кафэ зазірнуў кіраўнік брэсцкага «Дынама» Аляксандр Зайцаў. Убачыўшы плакат, ён пацікавіўся, што стаіць за гэтай фразай. Што было далей, вы ўжо ведаеце. Прыезд спартыўных зорак дзеці будуць успамінаць яшчэ вельмі доўга, перакананы прадпрымальнік.
Услед за Уладзімірам Камлюком дапамагаць спортшколе словам і справай пацягнуліся іншыя. Напрыклад, родны брат Уладзіміра Эдуардавіча Дзмітрый, прадпрымальнікі Сяргей Іванюта і Аляксей Закрыжэўскі.
У іншых рэгіёнах бізнесменаў таксама хапае, але такіх энтузіястаў — адзінкі, кажа трэнер па грэка-рымскай барацьбе ДЮСШ Ігар Галуза:
— Калі шчыра, часам калегі па-беламу нам зайздросцяць: матэрыяльная база моцная, з паездкамі на спаборніцтвы дзякуючы спонсарам таксама ўсё значна прасцей. Сёлета райвыканкам зрабіў сур'ёзны жэст: уручыў аддзяленню сертыфікат на 3 тысячы рублёў. Грошы пайшлі на форму, абнаўленне спартінвентару.
Так крок за крокам юныя талачынскія барцы выходзяць на новы ўзровень. І ў плане трэніровак, і па выніках. Поспехамі землякоў Уладзімір Камлюк задаволены:
— Калі ўспомніць, з чаго ўсё пачыналася, то гэта будзе гісторыя пра тое, як я прывёў у залу свайго сына Мікалая. Сямігадовы хлапчук марыў пра спорт, і Ігар Галуза дапамог яму стаць мацнейшым целам і духам. Коля паспяхова выступаў на спаборніцтвах рознага ўзроўню, з адлі
…чым скончыў вучылішча алімпійскага рэзерву, сёння вучыцца ў Мінску і нядаўна стаў майстрам спорту. Хочацца, каб і ў іншых хлопцаў быў такі трамплін. Справа нават не ў чэмпіёнскіх рэгаліях, а ў магчымасці загартаваць характар, волю да перамогі.
Нямалаважны момант — патрыятычнае выхаванне. Не першы год у Талачыне праводзяць адкрыты турнір па грэка-рымскай барацьбе памяці Героя Савецкага Саюза Пятра Галецкага. Спаборніцтва, што стала спартыўнай візітоўкай раёна, аб’ядноўвае да 300 барцоў з Беларусі і Расіі. Ігар Галуза і Уладзімір Камлюк калісьці вырашылі прысвяціць яго ўраджэнцу мясцовых мясцін, якога талачынцы называюць «наш Аляксандр Матросаў».
Калі дрэва спявае
Усё жыццё Міхаіла Марцінкевіча звязана з рамяством і лесам. У мінулым леснік, майстар Азярэцкага лясніцтва, сёння ён занатоўшчык дрэваапрацоўчага інструменту ў Талачынскім лясгасе. Тым самым, якім калісьці кіраваў яго старэйшы брат Віталь і дзе сёння працуе яшчэ адзін брат, Алег. Міхаіл Віктаравіч таксама сапраўдны фанат прафесіі і роднага прадпрыемства. А яшчэ — сталярнай справы.
Калі вы праязджалі па трасе М-1, то завочна знаёмыя з творчасцю Міхаіла Марцінкевіча. Камфортныя зоны адпачынку з альтанкамі, арэлямі, дэкаратыўнымі скульптурамі — яго праца. За свае кампазіцыі з дрэва майстар бярэ не грашыма, а ўсмешкамі і добрым словам, на якія не скупыя людзі.
— Успомніце самую маштабную сваю задачу? — цікавімся.
— Абнаўленне фрагмента старажытных крэпасных збудаванняў да 1000-годдзя Друцка. Гадоў 20 таму галоўны архітэктар райцэнтра паклікаў мяне да сябе і працягнуў эскіз: «Зможаш?»
У Міхаіла Віктаравіча ўсё атрымалася. Як кажуць, прайшоў баявое хрышчэнне. А ўпе
перш за ўсё ён узяў стамеску і рубанок, гледзячы на дзядулю. Той быў цесляром-віртуозам, і яго ўрокі дагэтуль у сіле:— Берагчы цеслярскі сякеру, каб была вострай, як брытва. Не перадаваць інструмент, бо ён любіць адны рукі.
Гадоў з дзесяці Міхаіл уражваў аднакласнікаў выразанымі з дрэва караблямі, салдатамі, пісталетамі і аўтаматамі.
А сярод цяперашніх яго работ ёсць і больш цікавая «зброя» — лёгкі, высушаны сонцам і часам драўляны меч. Пасярэбраны фарбай, ён кожны год зіхаціць на ўрачыстасцях у гонар Дня Перамогі.
І сцены лечаць
Марыі Васілеўскай 31. Больш за 10 гадоў яна медсястра Талачынскай раённай бальніцы. Адным позіркам хапае, каб здагадацца, якога менавіта аддзялення: дзіцячага! За плячыма заплечнік з лісічкамі-сястрычкамі, пацешныя брэлокі з мульцяшнымі героямі — Марыя спяшаецца на любімую працу. У бальніцы надзявае халат, а яшчэ шапачку ўсіх колераў вясёлкі. Той выпадак, калі вобраз і характар супадаюць.
— Гэта дапамагае быць з малымі на адной хвалі, не забываць, што шчырасць вельмі важная, — лічыць суразмоўніца. — Ніякіх «уколю, як камарык укусіць». Лепш ад душы суцешыць потым, і дзіця зразумее і паверыць, што боль праходзіць. А смачныя кіслародныя кактэйлі застаюцца.
Каб маленькія пацыенты адчувалі сябе як дома, маладая медык прыдумала нестандартны ход — пасяліць у холе, калідоры і палатах намаляваных чароўных персанажаў. На крэатыў па-талачынску пайшло больш за 10 літраў белай фарбы, мора колераў і пару месяцаў.
Сперша аўтар намалявала эскізы, з якімі прыйшла да кіраўніцтва бальніцы. Галоўны ўрач Аляксей Вішнеўскі і загадчыца аддзялення Вера Пасюціна ідэю падтрымалі. Марыяузяла пэндзлі ў рукі і падарыла ўсім казку. Цяпер бальнічныя сцены цешаць і здзіўляюць. Задумка ўзнікла па слядах ініцыятывы ПРААН, узгадвае Марыя Васілеўская:
— У мінулым годзе ў нас у бальніцы рэалізавалі праект «Свет без межаў». Закупілі сучасную рэабілітацыйную тэхніку, абсталявалі залу лячэбнай фізкультуры і гульнявую пакой. Аднойчы я зірнула на сцены і падумала: вось бы і яны загулялі па-новаму. Першая праца — велізарная дабрадушная панда — да гэтага часу самая любімая.
Паколькі фарба гіпоаллергенная, працэс разгортваўся проста на вачах у дзетвары. Гледзячы, як цёця-медык малюе, яны забываліся пра тое, што хварэюць. З сцен глядзяць пацешныя зайцы, шчанюкі і вожыкі, на арках у калідоры лятаюць яркія матылькі і спрытныя ластаўкі. А на ўваходзе ўсіх сустракаюць цмок, аднарог і прынцэса… Гэта даніна любімай Марыяй «Гульні прастолаў». Дарэчы, яна распісала яшчэ і ўласны пад'езд, ператварыўшы першы паверх тыпавога дома ў падводнае царства. Наша гераіня — мастачка-самавучка. Як сама лічыць, творчая жылка ў яе па спадчыне:
— Стрыечны дзядуля цудоўна маляваў, прадзед быў таленавітым разьбяром. Мне таксама заўсёды падабалася маляваць. Калі бацькі працавалі на ткацкай фабрыцы, мае эскізы пайшлі ў справу. На іх аснове выпускалі дзіцячыя коўдры, сурвэткі і нават рушнік з гербам Талачына.
Усё, што звязана з творчасцю, для майстрыхі ў радасць. У вольны час яна робіць кошыкі з папяровай лазы і вытанчаныя брошкі з бісеру, а нядаўна захапілася джутавай філіграньню — асаблівай тэхнікай, калі на стварэнне мудрагелістай карціны патрэбны джут, клей і натхненне.