Працоўны кодэкс Рэспублікі Беларусь: прыём на працу і звальненне, мінімальная заработная плата, аплата за звышурочны час

З 25 жніўня ў сілу ўступіў Закон Рэспублікі Беларусь ад 8 студзеня 2014 года №131-З «Аб унясенні змяненняў і дапаўненняў у Працоўны кодэкс Рэспублікі Беларусь». У выніку змяненні закранулі больш чым 180 артыкулаў Працоўнага кодэкса, якія ў канчатковым выніку накіраваны на замацаванне ў ім пытанняў працоўных адносін, удасканаленне яго норм у мэтах забеспячэння іх ўзгодненасці з іншымі заканадаўчымі актамі, а таксама з улікам практыкі іх прымянення. У нашай рэдакцыі «прамую лінію» з чытачамі правяла намеснік начальніка Віцебскага абласнога ўпраўлення Дэпартамента дзяржаўнай інспекцыі працы Венета Мікалаеўна Сініцкая, якая адказала на пытанні чытачоў, якія тычацца рэжыму працы, прыёму і звальнення, мінімальнай заработнай платы, аплаты за звышурочны час, і іншыя. Сёння мы публікуем адказы па найбольш папулярных тэмах.

Ірына Мікалаеўна.

— Вам тэлефануе бабуля, якая знаходзіцца ў сацыяльным адпачынку па доглядзе за дзіцем да трох гадоў. Мне сказалі, што змянілася заканадаўства, і калі я не выйду на працу з 25 жніўня 2014 года, то буду звольнена за прагул, так як мая дачка (маці дзіцяці) знаходзіцца ў адпачынку па цяжарнасці і родах. Правамерна ці са мной паступаюць?

— Так, правамерна. Сапраўды, з 25 жніўня 2014 года ўступіў у сілу Закон Рэспублікі Беларусь ад 8.01.2014 года №131-З «Аб унясенні змен і дапаўненняў у Працоўны кодэкс Рэспублікі Беларусь». Новая рэдакцыя артыкула 185 замацоўвае права на прадастаўленне адпачынку па доглядзе за дзіцем працуючым бацьку або іншаму сваяку, члену сям'і не толькі замест маці, якая працуе па працоўным дагаворы, але і ў выпадку ажыццяўлення ёю самастойных відаў дзейнасці, прадугледжаных заканадаўствам, гэта значыць выпадкі, калі маці з'яўляецца індывідуальным прадпрымальнікам, прыватным натарыусам, адвакатам, творчым работнікам, асобай, якая ажыццяўляе рамесную дзейнасць, дзейнасць у сферы аграэкатурызму. З улікам пытанняў, якія ўзнікалі ў працэсе прымянення артыкула 185 Працоўнага кодэкса, у яго ўнесены змены таксама і па іншых пазіцыях. У прыватнасці, у частцы шостай артыкула 185 кодэкса замацавана норма, згодна з якой адпачынак па доглядзе за дзіцем да дасягнення ім узросту 3 гадоў перапыняецца ў выпадку прадастаўлення маці дзіцяці адпачынку па цяжарнасці і родах і працягваецца па яго заканчэнні.

Такім чынам, грамадзяне, якія скарысталіся правам на адпачынак па доглядзе за дзіцем замест маці, губляюць гэта права на перыяд знаходжання маці ў адпачынку па цяжарнасці і родах.

Святлана ЯФІМАВА.

— Я працавала па тэрміновым працоўным дагаворы (не па кантракце). Па маёй патрабаванні мяне звольнілі ў сувязі з парушэннем наймальнікам заканадаўства аб працы па артыкуле 41 Працоўнага кодэкса. Ці маю я права на выхадную дапамогу?

— Так, маеце. За скасаванне тэрміновага працоўнага дагавора, які не з'яўляецца кантрактам, выплачваецца выхадная дапамога, прадугледжаная часткай трэцяй артыкула 48 Працоўнага кодэкса, — не менш за двухтыднёвы сярэдні заробак.

Іван Сяргеевіч.

— Венета Мікалаяўна, мне 61 год, працую па кантракце, у сувязі з парушэннем наймальнікам заканадаўства аб працы жадаю скасаваць дагавор па артыкуле 41 Працоўнага кодэкса. У якім памеры я маю права патрабаваць выхадную дапамогу?

— Скасаванне кантракта з работнікамі, якія дасягнулі пенсійнага ўзросту (мужчыны — 60 гадоў, жанчыны — 55 гадоў) і маюць права на поўную пенсію, а таксама работнікамі, якія не дасягнулі ўказанага ўзросту, але атрымліваюць пенсію (акрамя працоўнай пенсіі па інваліднасці, па страце кармільца і сацыяльнай пенсіі), выплачваецца выхадная дапамога, прадугледжаная часткай трэцяй артыкула 48 Працоўнага кодэкса, — не менш за двухтыднёвы сярэдні заробак.

Мікалай.

— Мяне цікавіць, ці магу я працаваць па сумяшчальніцтве ў трох арганізацыях, у розных наймальнікаў?

— Так. Новай рэдакцыяй артыкула 343 Працоўнага кодэкса замацавана права работніка на заключэнне працоўных дагавораў па сумяшчальніцтве з неабмежаванай колькасцю наймальнікаў, калі іншае не ўстаноўлена заканадаўчымі актамі.

Валянціна ІВАНОВА.

— Венета Мікалаяўна, у мяне вось якая сітуацыя: ёсць асноўная праца, хачу ўладкавацца працаваць па сумяшчальніцтве. Ці трэба атрымліваць згоду на працу па сумяшчальніцтве ў майго наймальніка?

— Для працы па сумяшчальніцтве згоды наймальніка па месцы асноўнай працы не патрабуецца, за выключэннем выпадкаў, прадугледжаных Працоўным кодэксам Рэспублікі Беларусь і іншымі заканадаўчымі актамі.

Валянцін Міхайлавіч.

— У сувязі з часовай прыпыненнем работ на асноўным месцы працы наймальнік мне прадаставіў адпачынак без захавання заработнай платы. Ці магу я ўладкавацца працаваць па сумяшчальніцтве да іншага наймальніка і з якой працягласцю працоўнага часу?

— Так, можаце. Работнікі, якія знаходзяцца ў адпачынках без захавання або з частковым захаваннем заработнай платы, прадастаўленых па ініцыятыве наймальніка ў выпадках неабходнасці часовай прыпынення работ або памяншэння іх аб'ёму, могуць працаваць па сумяшчальніцтве поўны працоўны дзень (змену).

Екатерина.

— Чула, што змянілася аплата за працу ў звышурочны час, у дзяржаўныя святы, святочныя дні і выхадныя дні. Як менавіта?

— З 25 жніўня 2014 года згодна з артыкулам 69 Працоўнага кодэкса за кожную гадзіну працы ў звышурочны час, у дзяржаўныя святы, святочныя і выхадныя дні звыш заработнай платы, налічанай за названы час, ажыццяўляецца даплата: работнікам са здзельнай аплатай працы — не ніжэй за здзельныя расцэнкі; работнікам з пагадзіннай аплатай працы — не ніжэй за гадзінныя тарыфныя стаўкі (аклады). За працу ў звышурочны час і выхадныя дні замест даплаты са згоды работніка можа прадастаўляцца іншы неаплачваемы дзень адпачынку. Пры гэтым за гадзіны працы ў звышурочны час адзін неаплачваемы дзень адпачынку прадастаўляецца з разліку васьмігадзіннага працоўнага дня (адзін дзень адпачынку за восем гадзін працы ў звышурочны час).

Сяргей.

— Мяне пастаянна прыцягваюць да працы ў звышурочны час. Скажыце, ці ўстаноўлена максімальная колькасць звышурочных работ для работніка?

— Існуе. Па-першае, артыкулам 120 Працоўнага кодэкса прыцягненне да звышурочных работ дапускаецца толькі са згоды работніка, за выключэннем выпадкаў, прадугледжаных артыкулам 121 кодэкса, а таксама калектыўным дагаворам, пагадненнем. Па-другое, звышурочныя работы не павінны перавышаць для кожнага работніка 10 гадзін у працоўны тыдзень і 180 гадзін у год, а працягласць штодзённай працы з улікам звышурочных работ не павінна перавышаць 12 гадзін. У максімальную колькасць не ўключаюцца звышурочныя работы, выкананыя ў выпадках, прадугледжаных артыкулам 121 кодэкса. Па-трэцяе, наймальнік абавязаны весці дакладны ўлік звышурочных работ, выкананых кожным работнікам. Інфармацыя аб іх колькасці прадастаўляецца работніку па яго патрабаванні.

— У мяне ўстаноўлены сумаваны ўлік працоўнага часу. Раней мой працоўны час па графіку работ ніколі не перавышаў 12 гадзін. Цяпер нам давялі графік работ, у якім ёсць дні работы па 14 гадзін. Ці правамерна гэта?

— Правамерна. З 25 жніўня 2014 года Законам Рэспублікі Беларусь ад 8 студзеня 2014 года №131-З унесены змяненні ў артыкул 126 Працоўнага кодэкса. Так, штотыднёвая працягласць працоўнага часу пры сумаваным уліку можа быць больш або менш устаноўленай нормы працягласці працоўнага часу ў тыдзень (артыкулы 112 —114). Пры гэтым штодзённая працягласць працоўнага часу не можа перавышаць 12 гадзін у сярэднім за ўліковы перыяд. Гэта азначае, што на працягу ўліковага перыяду працягласць працоўнага часу на тыдзень, прадугледжаная артыкуламі 112 — 114 кодэкса, у работніка можа быць у адны тыдні больш, а ў іншыя — менш у параўнанні з штотыднёвай нормай. Пры ўстанаўленні для работнікаў сумаванага ўліку працоўнага часу іх працу можна будзе планаваць у асобныя дні ўліковага перыяду працягласцю больш за 12 гадзін (за выключэннем асобных катэгорый работнікаў), а ў асобныя дні — менш за 12 гадзін. Пры гэтым павінна быць захавана абмежаванне па штодзённай працягласці працоўнага часу за ўліковы перыяд (квартал, паўгоддзе, год) у сярэднім не больш за 12 гадзін. Устаноўлены рэжым працоўнага часу неабходна давесці да ведама работнікаў не пазней аднаго месяца да ўвядзення яго ў дзеянне (частка 6 артыкула 123 Працоўнага кодэкса).

Іван Паўлавіч.

— Я працую ў прыватнай арганізацыі вартаўніком. Ці распаўсюджваецца на прыватныя арганізацыі выплата мінімальнай заработнай платы?

— Так, абавязкова. У сувязі з уступленнем у сілу Закона Рэспублікі Беларусь ад 24 красавіка 2014 г. №134-З «Аб унясенні змяненняў і дапаўненняў у некаторыя законы Рэспублікі Беларусь па пытаннях мінімальнай заработнай платы», у адпаведнасці з якім выкладзена ў новай рэдакцыі артыкул 59 Працоўнага кодэкса і Закон Рэспублікі Беларусь ад 17 ліпеня 2002 г. №124-З «Аб устанаўленні і парадку павышэння памеру мінімальнай заработнай платы» (далей Закон).

Памер месячнай мінімальнай заработнай платы ўстанаўліваецца Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь штогод з 1 студзеня з улікам суадносін памераў месячнай мінімальнай заработнай платы і мінімальнага спажывецкага бюджэту, а таксама іншых паказчыкаў. Законам устаноўлена, што памер гадзіннай мінімальнай заработнай платы вызначаецца наймальнікам шляхам дзялення памеру месячнай мінімальнай заработнай платы на суадносіны разліковай нормы працоўнага часу каляндарнага года, устаноўленай для адпаведных катэгорый работнікаў наймальнікам у адпаведнасці з заканадаўствам аб працы, і колькасці месяцаў каляндарнага года.

Калектыўным дагаворам (пагадненнем) можа быць устаноўлены іншы памер месячнай мінімальнай заработнай платы, але не ніжэйшы за памер месячнай мінімальнай заработнай платы, устаноўлены ў адпаведнасці з законам.

Новай рэдакцыяй закона прадугледжана, што работніку, у якога памер налічанай заработнай платы аказаўся ніжэйшым за памер мінімальнай заработнай платы (месячнай і гадзіннай), наймальнік абавязаны правесці даплату да памеру мінімальнай заработнай платы (месячнай і гадзіннай). Пры вызначэнні сумы такой даплаты ў памер налічанай заработнай платы работніка не ўлічваюцца выплаты кампенсуючага характару і выплаты, не звязаныя з выкананнем работнікам абавязкаў, якія вынікаюць з заканадаўства, лакальных нарматыўных прававых актаў і працоўнага дагавора.

Падрыхтавала Наталля ДРОЗДАВА, "Віцьбічы"