Навукоўцы выявілі новыя фрэскі пры рэстаўрацыі Спаса-Праабражэнскага храма ў Полацку
Работы па аднаўленні насценнага жывапісу ў жамчужыне старажытнага дойлідства працягваюцца 10 гадоў. Якія яшчэ таямніцы захоўвае старажытная абіцель?
Работа філігранная. Міліметр за міліметрам рэстаўратары са скальпелем у руках расчышчаюць сцены Спаса-Праабражэнскага храма ад пылу, бруду, шпаклёўкі і алейнай фарбы. Раскрыта больш за 800 квадратных метраў унікальных фрэсак, і калі новых адкрыццяў ужо не чакалі, пад тынкоўкай знайшлі яшчэ два выявы.
Юрый Маліноўскі, навуковы кіраўнік рэстаўрацыі жывапісу Спаса-Праабражэнскага храма: «Гэта заўсёды падзея, хоць наш храм мае фенаменальную колькасць захаванага жывапісу. Гэта ж жывапіс першай паловы XII стагоддзя, гэта жывапіс, якой амаль 900 гадоў. Як лічаць спецыялісты, тое, што мы маем у нашым храме, няма нават у Грэцыі».
На адкрытых фрэсках выяўлены Іаан Златавуст і сцэна з Бібліі. Ад купала да падлогі тут усяго дзве тэматыкі – жыццё манахі і біблейскія сюжэты. Спаса-Праабражэнскі храм быў распісаны яшчэ ў часы Ефрасінні Полацкай.
Нераскрытай застанецца зусім малая частка насценнага жывапісу. Да прыкладу, у адным месцы была вялікая ніша, уся распісаная фрэскамі, але прыблізна ў XVII стагоддзі, каб умацаваць будынак, праём заклалі (гл. відэа –заўв. рэд.). Ці варта цяпер разбіраць сцяну, рашэнне пакуль не прынята.
Навукоўцы ўважліва вывучаюць і архітэктурныя асаблівасці храма. На гарышчы ва ўсіх дэталях можна разгледзець дах XII стагоддзя. Тут пад пластом тынкоўкі нават захавалася бяроста, з якой рабілі жолаб для збору вады. Кожны цэгла заносяць у спецыяльную карту.
Яўген Торшын, старшы навуковы супрацоўнік Эрмітажа: «Гэта пабудова ляжыць у ліку найбольш важных помнікаў у ліку старажытнарускай і наогул візантыйскай і сярэднявечнай еўрапейскай архітэктуры – па ўсіх сваіх асаблівасцях і па архітэктурных формах. Вядома, не трэба забываць пра той жывапіс і фрэскі, якія захаваліся на сценах гэтага храма».
У храме налічылі каля чатырох тысячграфічных запісаў – лічба не канчатковая, але нават такія заўвагі маюць сваю каштоўнасць для навукоўцаў.
Іна Калечыц, дацэнт гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага педагагічнага універсітэта: «Гэта ўсе гістарычныя крыніцы, якой бы кароткай ні быў надпіс. Напрыклад, надпіс А Б В – кавалачак алфавіта, а насамрэч гэта запіс. Плюс мы можам меркаваць пра тое, якія былі ігуменні, невядомыя больш ні па якіх крыніцах, – гэта ігуменні Ганна, Кацярына, Акуліна».
У аднаўленні святыні прыменены сучасныя інжынерныя рашэнні, узмоцнена аснова пабудовы, гідраізаляцыя пазбавіла храм ад вады ў склепе, а спецыяльныя датчыкі кругласутачна кантралююць стан старажытных сцен. Першыя кансервацыйныя работы падыходзяць да завяршэння.