Навукоўцы раскрылі таямніцу знойдзенай у Віцебску калекцыі старадаўняй зброі

10 чэрвеня, Віцебск /Вольга Багачова - БЕЛТА/. Вучоныя раскрылі таямніцы знойдзенай у 2011 годзе ў Віцебску калекцыі старажытнай зброі, паведаміла карэспандэнту БЕЛТА загадчыца Цэнтра гісторыі даіндустрыяльнага грамадства Інстытута гісторыі НАН Беларусі, доктар гістарычных навук, прафесар Вольга Ляўко. У мінулым годзе пры правядзенні археалагічных раскопак па вул. Калініна ў катлаване (пад будаўніцтва будынка КДБ) плошчай 9,3 тыс. кв.м і глыбінёй ад 8 м да 12 м у Віцебску была выяўлена калекцыя старажытнай зброі. Сярод знойдзеных рэчаў апынуліся шэсць узораў сякучай халоднай зброі (шаблі, шашкі і адна шпага) і шэсць нагрудных знакаў адрознення, прызначаных для прадстаўнікоў як ваенных, так і грамадзянскіх ведамстваў. У прыватнасці, значкі з чырвонай зоркай, якія знаходзіліся ў звароце ў Чырвонай Арміі ў перыяд 1918-1920 гг., значкі савецкіх Працоўных армій 1920-1921 гг., значкі конных атрадаў і матарызаваных частак Чырвонай Арміі часоў грамадзянскай вайны. Знаходка ляжала кампактна на глыбіні 6-8 м у вугле рэшткаў драўлянай пабудовы. "Гэтая калекцыя прыватная: відавочна, быў калекцыянер, які і сабраў усё гэта. Акрамя таго, яна мае вельмі вузкія храналагічныя рамкі: дата выпуску ўсёй зброі адносіцца да перыяду 1841-1884 гг. Шаблі, а таксама афіцэрскія і салдацкія шашкі выраблены на Златаўстаўскай зброевай фабрыцы, а шпага нямецкай фірмы Золінген мае два кляймы. Гэта кароль у кароне і рыцар у шлеме, якія прадстаўляюць дзве фірмы, што з'явіліся ў раёне 1876 года, і таму гэты прадмет адносіцца да перыяду пасля 1876 года, але ўкладаецца ў агульныя рамкі да 1884 года", - распавяла Вольга Ляўко. Доўгі час для вучоных было загадкай, як магла трапіць нямецкая шпага ў склад рускіх шашак і шабляў. Усё аказалася вельмі проста: у 1815 годзе цар Аляксандр I запрасіў 150 майстроў з фірмы "Золінген" і іншых зброевых цэнтраў еўрапейскіх гарадоў для падняцця вытворчасці рускай зброі на зноў утворанай фабрыцы ў Златаўставе. Збраяры прыбылі ў Расію разам з сем'ямі і там навучалі тутэйшых майстроў вырабу зброі, яе інкрустацыі, выпуску серыйнай і параднай зброі. "Як наогул трапіла ўся гэтая калекцыя ў Віцебск, мы, вядома, ведаць не можам, - адзначыла Вольга Ляўко, - але выказаць здагадку, што чалавек, які збіраў яе, мог мець нейкія сувязі з гэтай Златаўстаўскай фабрыкай, можна хаця б таму, што ні на адной са знойдзеных шабляў і шашак, у тым ліку і на лязе Золінген, не было эфесаў, але былі чаранкі. Гэта значыць, гэта былі вырабленыя, але яшчэ не ўведзеныя ва ўжытак лязы, якія вывезлі, магчыма, з мэтай калекцыянавання або перапродажу". Прафесар таксама распавяла, што акрамя гэтай зброі ў калекцыі быў эфес з абламаным лязом. Ёсць здагадка, што яе ўладальнік планаваў прыбудаваць яго да аднаго са сабраных лязаў. "Мы паглядзелі, дзе выкарыстоўваліся такія эфесы, і высветлілі, што яны былі ва ўжытку на афіцэрскіх шаблях перыяду вытворчасці з 1841 года. І на абламаным лязе ў гэтага эфеса была дата 1872", - дадала Вольга Ляўко. Унікальнасць гэтай вузказмястоўнай калекцыі ўзмацняюць значкі. "Яны цікавыя тым, што адносяцца да пералому дзвюх эпох: канца Расійскай імперыі (апошняе дзесяцігоддзе ХIХ стагоддзя і першае дзесяцігоддзе ХХ стагоддзя) і першых гадоў савецкай улады (да 1922 года). Напрыклад, знак Чырвонай арміі ("марсавая зорка") мае выяву на белым фоне плуга, а не сярпа з молатам. Ён быў зацверджаны да вытворчасці Троцкім для Чырвонай Арміі ў 1918 годзе, а ўжо ў 1920-м выйшаў з ужытку. Потым значок сельскагаспадарчых устаноў Расійскай імперыі: ён выкарыстоўваўся ў гады савецкай улады таксама ўсяго два гады - ад 1920 да 1922 года ў Працоўных арміях, якія прыйшлі на змену часткам Чырвонай Арміі. Такім чынам, такое вузкае храналагічнае поле і накіраванасць гэтых значкоў і халоднай зброі паказвае на пераломны, пераходны перыяд ад Расійскай імперыі да першага этапу савецкай улады і дэманструе розныя бакі гэтага часу", - распавяла Вольга Ляўко. Пасля апрацоўкі і вывучэння унікальныя прадметы перададзены ў фонды Віцебскага абласнога краязнаўчага музея.-0-