Археолагі ў Шумілінскім раёне выявілі ўнікальнае паселішча IX-X стагоддзяў

Сенсацыяй палявога археалагічнага сезона і старажытнай гісторыі Беларусі з'яўляецца адкрыццё комплексу Кордон на Шуміліншчыне, дзе нядаўна завяршыліся раскопкі.

Даследаванні вяліся адначасова на чатырох аб'ектах. Знойдзена каля 600 прадметаў IX-X стагоддзяў: каля 50 дырхемаў, парадку 30 гірак, ювелірныя шалі, гузікі, бранзалеты, паясныя накладкі, нацельны крыжык скандынаўскага тыпу, усходнія пацеркі і інш., распавяла загадчыца Цэнтра археалогіі і старажытнай гісторыі Беларусі Інстытута гісторыі НАН Беларусі, доктар гістарычных навук, прафесар Вольга Ляўко, якая ўзначаліла экспедыцыю ў Шумілінскі раён.

– Па значэнні і перыядзе часу, да якога адносіцца комплекс, гэта адзін з некалькіх найважнейшых помнікаў археалогіі ва ўсёй Усходняй Еўропе, сярод якіх Гнёздава на Смаленшчыне ў Расіі і Шаставец на Украіне пад Чарнігавам. Цяпер і ў нас ёсць – Кордон! – радавалася гісторык. – Сляды гэтага часу мы шукалі доўга, нешта траплялася на шматслаёвых помніках у межах ад VI да XIII стагоддзяў. А тут – цэласны аб'ект выключна IX-X стагоддзяў, калі з поўначы сюды прыбылі варагі і тут аселі.

Пра іх прысутнасць сведчаць матрыца ладдзепадобнага бранзалета – такія рабілі толькі ў Скандынавіі, а таксама 14-цігранныя гіркі-разновесы, адна грань якіх у сярэднім складала каля 3,5 мм. Яны вырабляліся паўночна-еўрапейцамі і выкарыстоўваліся для ўзважвання каштоўных металаў. Усё гэта ды знойдзеныя бранзалеты і накладкі на паясы, матрыцы для вылівання ўпрыгожанняў, тыгелькі, у якіх плавілі метал, кажуць пра тое, што тут было ювелірнае вытворчасць, а арганізавалі яго, хутчэй за ўсё, усё тыя ж варагі. Тое, што тут ішла жывая гандаль, пацвярджае мноства знойдзеных разнастайных гірак.

Тут жа знайшлі кераміку заходнеславянскага тыпу, якая найбольш верагодна, трапіла сюды па рэках разам з паморскімі славянамі з Ноўгарадчыны і Пскоўшчыны. Доктар гістарычных навук заўважыла, што ў Віцебску ў

у такіх жа пластах IX-X стагоддзяў знаходзілася кераміка паўднёўцаў, якія падняліся да нас па Дняпры. А значыць, перасяленне народаў з розных бакоў адбывалася адначасова.

У комплексе выяўлены таксама тры рымскія сярэбраныя манеты III-V стагоддзяў, якія да гэтага часу трапляліся толькі ў паўднёвай Беларусі.

– Калі ўсе прадметы ачысцім, апрацуем, апішам, перафатаграфуем – перададзім у краязнаўчы музей у Віцебск ці ў музей Акадэміі навук, у якіх забяспечаны неабходныя ўмовы для захоўвання такіх рэчаў. Драбіць калекцыю не хацелася б, – сказала Вольга Леўка.

Археолагі плануюць далейшыя раскопкі ў Кордоне, лічачы яго паселішчам №1, таму што яно найбольш поўна раскрывае той перыяд, які найменш даследаваны ў Беларусі. Яго даследаванне паказвае, што Віцебскае Падзвінне, якое было самай важнай зонай пры фарміраванні шляху «з варагаў у грэкі», храналагічна апярэджвала расійскае Гнёздава, якое вывучаецца штогод, пачынаючы з XIX стагоддзя.

Алена Алімава, фота аўтара. «Віцебскія весці».