Унікальныя храмы аднаўляюць у Бешанковіцкім раёне
Аграгарадок Ула Бешанковіцкага раёна знаходзіцца крыху ўбаку ад асноўных аўтамагістралей Віцебшчыны. Экскурсійныя групы далёка не заўсёды гатовыя зрабіць гак, каб пабываць тут па дарозе ў Полацк ці Віцебск. А дарма. У жыцці мне давялося наведаць многія святыя месцы, але ва ўльскім храме Святой Жыццедайная Тройцы, а асабліва ў царкве Аляксандра Неўскага ў амаль зніклым сяле Марцінава, адчуваюцца дзіўнае спакой і блізкасць да неба. З благаславення Дзімітрыя, архіепіскапа Віцебскага і Аршанскага, абедзве святыні цяпер атрымліваюць другое жыццё.
Настаяцель храма айцец Радзівон.
У першую чаргу трэба б расказаць пра храм у аграгарадку, асаблівым гістарычным месцы каля зліцця ракі Улы і Заходняй Дзвіны. На мысе ў канцы XVI стагоддзя пачалі будаваць абаронную крэпасць, з чаго і пачалася гісторыя паселішча, якое стала пазней горадам з прывілеем Магдэбургскага права. Было ў тых краях дзве старадаўнія цэрквы, і абедзве згарэлі. Але спачатку давайце адправімся разам з настаяцелем прыходу храма Святой Жыццедайная Тройцы айцом Радзівонам Радзявічам за 20 кіламетраў адсюль у сяло Марцінава.
Дабірацца па вясновай бездарожы — прыгода: у выпадку чаго, захраснуўшы ў гразі, давялося б клікаць на дапамогу трактарыстаў. Вёска невялікая, уся з адной вуліцы, і мясцовых жыхароў практычна не засталося. А месцы прыгожыя: па ўзгорку агароды збягаюць проста да рэчкі.
— Тут чатыры жыхары, — тлумачыць айцец Радзівон. — Я і сам купіў дом амаль стогадовай гісторыі, калісьці ў ім жыў дзякан, які служыў у царкве. Мы хочам аднавіць дарогу, каб людзям лягчэй было дабірацца, і стварыць тут супольнасць. Балюча бачыць, што маладых у вёсцы ўсё менш. Асабліва крыўдна, калі нестарыя яшчэ людзі гінуць. Я налічыў каля сямі моцных мужыкоў на прыходзе, якія за апошнія гады пайшлі з-за спіртнога ці на пажарах. Дасадна, колькі добрага маглі б зрабіць!
Вянком вуліцы ў Марцінава — вытанчаны храм з чырвонай цэглы, пабудаваны ў канцы XIX стагоддзя. На званіцы пакуль гняздо бусла, але крыж ужо выраблены і чакае свайго часу. Над дзвярыма бачым груба намаляваныя, але выцвілыя ад часу надпісы «ЗАГС» і «Клуб». Але на іх амаль не звяртаеш увагі і ўходзішшь унутр, зачараваны цішынёй і спакоем гэтага месца…
Лёс асвечанага ў 1906 годзе твора архітэктуры з рысамі класіцызму і псеўдарускага стылю адлюстроўвае ўсе складанасці, якія перажылі нашы землі ў XX стагоддзі. З 1935 года, калі з рэлігіяй ішла барацьба, службы тут не праводзіліся. Столь месцамі пазелянеў ад дажджоў, цагляная муроўка не прыхавана тынкоўкай. Святы прастол пакуль не мае іканастаса, у вокны храма і напаўразбураны левы прыдзел праглядвае блакітнае вясновае неба.
— У час вайны ў прыдзел трапіў артылерыйскі снарад, — тлумачыць бацюшка. — А на званіцы чацвёра немцаў карэктавалі агонь артылерыстаў, якія размясціліся ў Сакарове. Пры наступе іх знішчылі.
І ўсё ж царква сёння напоўнена жывым дыханнем: у ёй за працай заспелі двух будаўнікоў, Аляксандра Кароткіна і Сяргея Вітушку. Яны адгароджвалі левы прыдзел храма, каб паступова падрыхтаваць цэнтральную частку да набажэнства. Цяпер тут здзяйсняюцца толькі малебны для паломніцкіх груп.
— Родам я з Гомельскай вобласці, пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС перабраўся ў Віцебск, — распавядае пра сябе Аляксандр. — Побываў тут разам з паломнікамі і мне вельмі спадабалася гэтае месца і храм, названы ў гонар майго нябеснага заступніка Аляксандра Неўскага. Купіў паблізу дом, знайшоў будаўнікоў, пачалі рамантаваць святыню. Электрычнасці не было: прывезлі бензагенератар. Цэнтральную частку накрылі дахам. Цяпер спадзяёмся, што з Божай дапамогай і пры падтрымцы людзей атрымаецца яго паступова аднавіць.
Айцец Радзівон таксама не цураецца пераапрануцца ў рабочую вопратку і падняцца на лясы, каб паўдзельнічаць у рэканструкцыі.
— Да таго, як скончыў Віцебскую духоўную семінарыю, я займаўся будаўніцтвам дамоў са сваёй брыгадай, — тлумачыць бацюшка. — Але пасля пасвячэння зачыніў фірму і цалкам прысвяціў свой час службнию. Да мяне на ўльскім прыходзе некалькі гадоў служыў святаром мой бацька. За сваё жыццё ён ужо пабудаваў і аднавіў тры храмы. І мы будаўніцтвам жывём. Для сябе ж бачу ў найбліжэйшыя дзесяць гадоў мэтай, з благаславення Уладыкі Дзімітрыя, працаваць, каб адрамантаваць давераныя мне святыні. Хоць усё ў руках Божых, і ніхто з нас не ведае нават, ці прачнецца заўтра.
Удыхнуўшы вясковай цішыні, вяртаемся ва Уллу, дзе ўжо чакаюць вернікі храма Святой Жываначальнай Трыадзіцы. У свой час у гарадскім пасёklку было дзве царквы: Праабражэння Гасподняга і Пакрова Прасвятой Багародзіцы. Абедзве знішчаны пажарам. Траіцкі сёння знаходзіцца на месцы Праабражэнскага. Паблізу іх, калі расчысцілі ўчастак ад зараснікаў хмызняку, выявіліся растучыя каменныя крыжы XVI-XVII стагоддзяў. Два гады таму ўсталявалі драўляны крыж там, дзе знаходзіўся Пакроўскі храм, а з часам тут хочуць узнавіць капліцу.
— Нашага бацюшку можна па праву называць Радзівонам-будаўніком, — не хавае эмоцый Раіса Пістуновіч. — Ён увесь час у справах, пры ім расчысцілі ад смецця правы прыдзел храма, асвечаны ў гонар Іаана Прадцечы. Дарэчы, тут вельмі незвычайны іканастас: выявы на ім керамічныя. Нядаўна пабудавалі кацельню, правялі ацяпленне, бо раней тэмпература зімой унутры была амаль мінусавай!
Карэнная жыхарка Улы — жывы сведка трагічнага лёсу архітэктурнай жамчужыны. Мясцовыя добра запомнілі, як у перыяд багаборства маладыя людзі скідалі крыжы з купалоў.
— Казалі ім, дарагія, не чапайце, не апаганьвайце святыню, — са слязамі распавядае суразмоўніца. — Усе яны памерлі ў маладым узросце.
Сёння моладзь выхоўваюць па-іншаму. У храм рэгулярна прыходзяць навучэнцы Ульскага дзяржаўнага каледжа ім. Л. М. Даватара, у тым ліку і хлопцы з асаблівасцямі развіцця. Вучні мясцовай школы стварылі макет храма. Валанцёры «сярэбранага» ўзросту разам з падлеткамі праводзяць дабрачынныя акцыі, наведваюць бальніцу сястрынскага догляду, адзінокіх пажылых людзей.
>
У многіх жыхароў аграгарадка з храмам звязаны важныя сямейныя падзеі. На падворку храма хрысцілі ўнучку Раісы Пістуновіч у 1995 годзе, калі царкву толькі-толькі пачалі аднаўляць са збурэнняў. Купалоў на той час ужо не было, унутры раслі дрэвы.
Падтрымку аказваюць у першую чаргу мясцовыя ўлады, у тым ліку старшыня райвыканкама Галіна Унуковіч. Дапамагаюць і са стройматэрыяламі, і з транспартам. Ніколі не адмаўляе ў просьбах дырэктар улльскага каледжа Аляксандр Пашкевіч.
Акрамя таго, айцец Радзівон таксама выконвае паслушэнне ў епархіяльным паломніцкім цэнтры «Адыгітрыя», створаным у маі 2016 года пры Віцебскай епархіі. Падчас паломніцкіх паездак ён пазнаёміўся са шматлікімі веруючымі людзьмі, якія вырашылі падтрымаць будаўніцтва храма. Святар цярпліва збіраў каштоўныя рэліквіі — абразы з часціцамі мошчаў святых.
— З Карэліі нам перадалі часціцу мошчаў святога Аляксандра Свірскага, — паказвае некаторыя айцец Радзівон. — Таксама святога Антонія Дымскага з Ціхвінскай епархіі, многіх іншых святых.
З асаблівым пачуццём бацюшка бярэ ў рукі абраз святога праведнага воіна Фёдара Ушакова, прывезены з Раство-Багародзіцкага Санаксарскага мужчынскага манастыра ў Мардовіі. І звяртае нашу ўвагу на надпіс: «Не адчайвайцеся! Гэтыя грозныя буры звернуцца да славы Расіі».
— Усё залежыць ад сэрцаў людзей
Настаяцель храма айцец Радзівон.
У першую чаргу трэба б расказаць пра храм у аграгарадку, асаблівым гістарычным месцы каля зліцця ракі Улы і Заходняй Дзвіны. На мысе ў канцы XVI стагоддзя пачалі будаваць абаронную крэпасць, з чаго і пачалася гісторыя паселішча, якое стала пазней горадам з прывілеем Магдэбургскага права. Было ў тых краях дзве старадаўнія цэрквы, і абедзве згарэлі. Але спачатку давайце адправімся разам з настаяцелем прыходу храма Святой Жыццедайная Тройцы айцом Радзівонам Радзявічам за 20 кіламетраў адсюль у сяло Марцінава.
Дабірацца па вясновай бездарожы — прыгода: у выпадку чаго, захраснуўшы ў гразі, давялося б клікаць на дапамогу трактарыстаў. Вёска невялікая, уся з адной вуліцы, і мясцовых жыхароў практычна не засталося. А месцы прыгожыя: па ўзгорку агароды збягаюць проста да рэчкі.
— Тут чатыры жыхары, — тлумачыць айцец Радзівон. — Я і сам купіў дом амаль стогадовай гісторыі, калісьці ў ім жыў дзякан, які служыў у царкве. Мы хочам аднавіць дарогу, каб людзям лягчэй было дабірацца, і стварыць тут супольнасць. Балюча бачыць, што маладых у вёсцы ўсё менш. Асабліва крыўдна, калі нестарыя яшчэ людзі гінуць. Я налічыў каля сямі моцных мужыкоў на прыходзе, якія за апошнія гады пайшлі з-за спіртнога ці на пажарах. Дасадна, колькі добрага маглі б зрабіць!
Вянком вуліцы ў Марцінава — вытанчаны храм з чырвонай цэглы, пабудаваны ў канцы XIX стагоддзя. На званіцы пакуль гняздо бусла, але крыж ужо выраблены і чакае свайго часу. Над дзвярыма бачым груба намаляваныя, але выцвілыя ад часу надпісы «ЗАГС» і «Клуб». Але на іх амаль не звяртаеш увагі і ўходзішшь унутр, зачараваны цішынёй і спакоем гэтага месца…
Лёс асвечанага ў 1906 годзе твора архітэктуры з рысамі класіцызму і псеўдарускага стылю адлюстроўвае ўсе складанасці, якія перажылі нашы землі ў XX стагоддзі. З 1935 года, калі з рэлігіяй ішла барацьба, службы тут не праводзіліся. Столь месцамі пазелянеў ад дажджоў, цагляная муроўка не прыхавана тынкоўкай. Святы прастол пакуль не мае іканастаса, у вокны храма і напаўразбураны левы прыдзел праглядвае блакітнае вясновае неба.
— У час вайны ў прыдзел трапіў артылерыйскі снарад, — тлумачыць бацюшка. — А на званіцы чацвёра немцаў карэктавалі агонь артылерыстаў, якія размясціліся ў Сакарове. Пры наступе іх знішчылі.
І ўсё ж царква сёння напоўнена жывым дыханнем: у ёй за працай заспелі двух будаўнікоў, Аляксандра Кароткіна і Сяргея Вітушку. Яны адгароджвалі левы прыдзел храма, каб паступова падрыхтаваць цэнтральную частку да набажэнства. Цяпер тут здзяйсняюцца толькі малебны для паломніцкіх груп.
— Родам я з Гомельскай вобласці, пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС перабраўся ў Віцебск, — распавядае пра сябе Аляксандр. — Побываў тут разам з паломнікамі і мне вельмі спадабалася гэтае месца і храм, названы ў гонар майго нябеснага заступніка Аляксандра Неўскага. Купіў паблізу дом, знайшоў будаўнікоў, пачалі рамантаваць святыню. Электрычнасці не было: прывезлі бензагенератар. Цэнтральную частку накрылі дахам. Цяпер спадзяёмся, што з Божай дапамогай і пры падтрымцы людзей атрымаецца яго паступова аднавіць.
Айцец Радзівон таксама не цураецца пераапрануцца ў рабочую вопратку і падняцца на лясы, каб паўдзельнічаць у рэканструкцыі.
— Да таго, як скончыў Віцебскую духоўную семінарыю, я займаўся будаўніцтвам дамоў са сваёй брыгадай, — тлумачыць бацюшка. — Але пасля пасвячэння зачыніў фірму і цалкам прысвяціў свой час службнию. Да мяне на ўльскім прыходзе некалькі гадоў служыў святаром мой бацька. За сваё жыццё ён ужо пабудаваў і аднавіў тры храмы. І мы будаўніцтвам жывём. Для сябе ж бачу ў найбліжэйшыя дзесяць гадоў мэтай, з благаславення Уладыкі Дзімітрыя, працаваць, каб адрамантаваць давераныя мне святыні. Хоць усё ў руках Божых, і ніхто з нас не ведае нават, ці прачнецца заўтра.
Удыхнуўшы вясковай цішыні, вяртаемся ва Уллу, дзе ўжо чакаюць вернікі храма Святой Жываначальнай Трыадзіцы. У свой час у гарадскім пасёklку было дзве царквы: Праабражэння Гасподняга і Пакрова Прасвятой Багародзіцы. Абедзве знішчаны пажарам. Траіцкі сёння знаходзіцца на месцы Праабражэнскага. Паблізу іх, калі расчысцілі ўчастак ад зараснікаў хмызняку, выявіліся растучыя каменныя крыжы XVI-XVII стагоддзяў. Два гады таму ўсталявалі драўляны крыж там, дзе знаходзіўся Пакроўскі храм, а з часам тут хочуць узнавіць капліцу.
— Нашага бацюшку можна па праву называць Радзівонам-будаўніком, — не хавае эмоцый Раіса Пістуновіч. — Ён увесь час у справах, пры ім расчысцілі ад смецця правы прыдзел храма, асвечаны ў гонар Іаана Прадцечы. Дарэчы, тут вельмі незвычайны іканастас: выявы на ім керамічныя. Нядаўна пабудавалі кацельню, правялі ацяпленне, бо раней тэмпература зімой унутры была амаль мінусавай!
Карэнная жыхарка Улы — жывы сведка трагічнага лёсу архітэктурнай жамчужыны. Мясцовыя добра запомнілі, як у перыяд багаборства маладыя людзі скідалі крыжы з купалоў.
— Казалі ім, дарагія, не чапайце, не апаганьвайце святыню, — са слязамі распавядае суразмоўніца. — Усе яны памерлі ў маладым узросце.
Сёння моладзь выхоўваюць па-іншаму. У храм рэгулярна прыходзяць навучэнцы Ульскага дзяржаўнага каледжа ім. Л. М. Даватара, у тым ліку і хлопцы з асаблівасцямі развіцця. Вучні мясцовай школы стварылі макет храма. Валанцёры «сярэбранага» ўзросту разам з падлеткамі праводзяць дабрачынныя акцыі, наведваюць бальніцу сястрынскага догляду, адзінокіх пажылых людзей.
>
У многіх жыхароў аграгарадка з храмам звязаны важныя сямейныя падзеі. На падворку храма хрысцілі ўнучку Раісы Пістуновіч у 1995 годзе, калі царкву толькі-толькі пачалі аднаўляць са збурэнняў. Купалоў на той час ужо не было, унутры раслі дрэвы.
Многія людзі зрабілі свой уклад у адраджэнне храма, але і сёння працы нямала. Айцец Радзівон паказвае на абноўленую летась званіцу, але ў рэстаўрацыі маюць патрэбу і іншыя часткі будынка.Святар пастаянна жыве ва Улле, а матушка Вольга з двума дзецьмі — ва Ушачах, рэгулярна прыязджае і дапамагае. Бацюшка сам працуе на вялікім участку, больш за гектар, садзіць агародніну на продаж, збожжа, спраўляецца з мотаблокам. Думае пра фермерскую гаспадарку: на будаўнічыя работы патрэбны вялікія сродкі. Але як жа яму ўдаецца знаходзіць крыніцы фінансавання цяпер, бо ў невялікай парафіі пастаянны касцяк прыхаджан усяго 10—20 чалавек?
Падтрымку аказваюць у першую чаргу мясцовыя ўлады, у тым ліку старшыня райвыканкама Галіна Унуковіч. Дапамагаюць і са стройматэрыяламі, і з транспартам. Ніколі не адмаўляе ў просьбах дырэктар улльскага каледжа Аляксандр Пашкевіч.
Акрамя таго, айцец Радзівон таксама выконвае паслушэнне ў епархіяльным паломніцкім цэнтры «Адыгітрыя», створаным у маі 2016 года пры Віцебскай епархіі. Падчас паломніцкіх паездак ён пазнаёміўся са шматлікімі веруючымі людзьмі, якія вырашылі падтрымаць будаўніцтва храма. Святар цярпліва збіраў каштоўныя рэліквіі — абразы з часціцамі мошчаў святых.
— З Карэліі нам перадалі часціцу мошчаў святога Аляксандра Свірскага, — паказвае некаторыя айцец Радзівон. — Таксама святога Антонія Дымскага з Ціхвінскай епархіі, многіх іншых святых.
З асаблівым пачуццём бацюшка бярэ ў рукі абраз святога праведнага воіна Фёдара Ушакова, прывезены з Раство-Багародзіцкага Санаксарскага мужчынскага манастыра ў Мардовіі. І звяртае нашу ўвагу на надпіс: «Не адчайвайцеся! Гэтыя грозныя буры звернуцца да славы Расіі».
— Усё залежыць ад сэрцаў людзей
— Вось, — проста кажа ён. — Праца дапамагае ратавацца. Часы цяпер цяжкія, вораг спрабуе падзяліць нас. А павінна быць адзінства, як у Святой Жываначальнай Тройцы: адзін Бог, адна вера, адно хрышчэнне.