Ураджэнец Віцебска трэніруе топавую ў Расіі жаночую валейбольную каманду

Дзяніс Мацвееў — трэнер жаночай каманды па валейболе, якая выйграла золата чэмпіянату Расіі. Клуб ведаюць нават тыя, хто далёкі ад спорту — гэта казанскае "Дынама", у якім гуляе вялікая спартсменка нашага часу Кацярына Гамава. Да таго, як абгрунтавацца ў сталіцы Татарстана, ураджэнец Віцебска прайшоў няпросты, але цікавы шлях. Дзяніс прафесійна займаўся спортам, працаваў на прадпрыемстве "Віцебскаблгаз", танцаваў, здымаўся ў кіно і нават рамантаваў аўтамабілі. Пра ўсё гэта ён нам падрабязна і распавёў.

— Давайце вернемся да вытокаў. На сайце казанскага "Дынама" пазначана, што Дзяніс Мацвееў нарадзіўся ў Віцебску.

— Так, у Віцебску. Да 11 гадоў у мяне было вельмі насычанае жыццё, зусім не звязанае са спортам, паколькі мой бацька быў вайскоўцам. Курсіравалі з сям'ёй па ўсім Савецкім Саюзе. Ва Украіне доўгі час жылі, у Манголіі два гады.

Потым лёс нас закінуў у Забайкалле, і пяць гадоў я жыў у Чыцінскай вобласці. Пасля бацькі развяліся, я вярнуўся ў Віцебск і пачаў займацца тут валейболам. Аднойчы ў клас зайшоў трэнер і сказаў: "Дзеці, устаньце… Ты і ты сёння ўвечары на трэніроўку". Так набралі спецыялізаваны спартыўны клас. Гэта была каманда дзяўчынак па баскетболе і хлопчыкаў па валейболе 1977 года нараджэння ў сярэдняй школе №25.

— Як са школы №25 трапіць у прафесійны спорт?

— Пераходы ў прафесійныя клубы адбываліся пасля заканчэння школ, калі ты саспеў і атрымаў пэўную адукацыю. Спачатку спартсмен трапляў у вучэльню Алімпійскага рэзерву, а далей — у топавыя каманды Беларусі.

Так я трапіў у моладзевую зборную Беларусі. Доўгі час ездзіў на зборы і ў 17 гадоў пераехаў у Брэст. Паступіў у Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт, трапіў у каманду "Заходні Буг" (Брэст). Тры гады гуляў тут, але ў Віцебску ў мяне былі адносіны з дзяўчынай, цяпер гэта мая жонка. Хацелі сур'ёзнага вырашэння пытання, і я вярнуўся ў Віцебск.

Тут была каманда "Марка-Дынама", але з-за пэўных разыходжанняў я ў ёй не застаўся і адыграў сезон у Оршы (ВК БКУУ). Потым мяне Аляксандр Ягоравіч Пазнякоў паклікаў у каманду "Шахтаспецбуд", якая сёння гуляе на ўзроўні Суперлігі Расіі. Тут у мяне пачаліся праблемы са здароўем: была сур'ёзная траўма калена і галенастопа, са спортам давялося завязаць. Аднаўляўся ўжо, працуючы ў "Аблгазе".

Узнікла пытанне — працягваць кар'еру гульца ці спрабаваць сябе на дзяржаўнай працы, дзе ёсць нейкая стабільнасць, зачын для сям'і, бо ў мяне на той момант было двое дзяцей. Тут мне пашанцавала сустрэцца з Наталляй Аляксандраўнай Чарнюк. І гэта быў новы этап у маім жыцці, калі я стараўся рэалізаваць сябе ў танцах.

Наталля Аляксандраўна — адзін з лепшых харэографаў Беларусі. Гэта была вельмі плённая праца. Бо танцамі да таго моманту я не займаўся. У мяне проста было пякучае жаданне, драйв. Калі я трапіў у такую ж асяроддзе, створанае Наталляй Аляксандраўнай, то ўсё проста супала. Яна раскрыла мой патэнцыял.

— Таму няпроста было вярнуцца ў спорт?

— Да трэнерскай кар'еры было яшчэ вельмі далёка. "Аблгаз" каваў мяне як асобу, як чалавека, гатовага да пэўных цяжкасцей, да пэўных жыццёвых змен. Я адчуваў унутры сябе патэнцыял, але яго было складана рэалізоўваць у дзяржаўнай сістэме.

Было цяжка, пакуль я не з'ехаў у Маскву. Гэты горад змяніў маё светапогляд, стаўленне да жыцця, змяніў характар. У мяне ў Віцебску быў пэўны статус, дзве вышэйшыя адукацыі, я працаваў на добрай пасадзе. Масква ўраўнаважыла ўсё, прызямліла ўсе мае амбіцыі, патлумачыла, хто ты ў гэтым жыцці.

— Кім у Маскве працавалі?

— Слесарам на разборках японскіх аўтамабіляў. Гэта было для мяне выпрабаваннем пасля зорнага шляху ў Віцебску, калі я прайшоў многія сцэны з ансамблем "Карнавал" з "Віцебскаблгаза", усе сцэны Рэспублікі Беларусі, "Славянскага базару". У мяне быў салідны багаж, і ўпасці ў разборкі аўтамабіляў было сумна і журботна. У 27 гадоў, з двума дзецьмі.

— Выпіць не хацелася?

— Шмат думак узнікала, але я не здаваўся. Я ўсё роўна спрабаваў замацавацца ў Маскве. Праз два месяцы прабіўся на здымкі кінастужкі ў "Масфільме", зняўся ў чатырох эпізадычных ролях. Ездзіў у Маскву па начах на электрычках, каб сябе паказаць у кіно. Складна было вяртацца ў гэтую бруд, у разборку аўтамабіляў.

Праз некаторы час я атрымліваю павышэнне, у мяне зусім іншая фінансавая сітуацыя. Але я ўсё роўна разумеў, што гэта часова, ужо тады вырашыў, што вярнуся ў спорт.

Адбылося гэта даволі незвычайна. Я працаваў з 17 гадоў у Брэсце пад кіраўніцтвам Хілька Пятра Іванавіча (цяпер — галоўны трэнер ВК "Прыбужжа-Брэст"). І якраз на той момант ён быў у Маскве, узначальваў "Казаначку". Мы сустрэліся выпадкова, і гэтая сустрэча змяняе маё жыццё — я заняўся трэнерскай кар'ерай. Кар'ерны шлях прайшоў з самага нізу. Пачаў статыстам, далей быў трэнерам-статыстам, трэнерам-аналітыкам, старэйшым трэнерам і год прапрацаваў галоўным трэнерам.

— Як трапілі ў Казань?

— Перад Алімпіядай у Лондане галоўнаму трэнеру "Дынама-Казань" Рышату Гілязутдзінаву было прапанавана ўзначаліць на Гульнях жаночую нацыянальную зборную Расіі. Але па сямейных абставінах ён узяў самаадвод. Узначаліў зборную тады Сяргей Анатольевіч Аўчыннікаў, а я папрацаваў у Сяргея Анатольевіча ў Краснадары (ВК "Дынама") трэнерам-статыстам.

Мы ў суперлізе ў той год узялі бронзу. Пасля ўдалага сезона ў клубе ён паклікаў мяне працаваць з другой зборнай на Універсіяду-2011 у Шэньчжэнь старэйшым трэнерам. Там мы таксама ўзялі бронзу. У гэты ж час я і атрымаў прапанову пераехаць у Казань ад Гілязутдзінава.

Хоць гэта таксама было не выпадкова. З 2008 па 2010 год я працаваў у Казахстане з яго родным братам Рафаэлем Гілязутдзінавым у мужчынскай зборнай Рэспублікі Казахстан. А яшчэ за год да гэтага, я працаваў з жаночай зборнай Казахстана, якая трапіла на Летнія Алімпійскія гульні ў Пекін. Гэта быў сур'ёзны вынік для рэспублікі. Так адбыўся скачок у маёй кар'еры, пачалі паступаць прапановы.

— У жаночым калектыве цяжка працаваць?

— Хлусіць не буду — цяжка, але вельмі цікава. Мне даводзіцца вельмі шмат працаваць і на пляцоўцы з дзяўчатамі, а таксама над тактычнымі ўзаемадзеяннямі па-за пляцоўкай — удзельнічаць у разборах гульняў суперніка, шукаць свежую інфармацыю па гульцах і камандах. Так што працы шмат.

Хоць у жаночай камандзе ёсць адна асаблівасць: калі дзяўчаты вераць табе і ты з імі шчыры, то і яны да канца будуць працаваць з табой і верыць табе. А гэта вельмі дорага каштуе. Але з іншага боку — у топавай камандзе прафесійныя людзі сабраны, нешта тлумачыць і казаць няма сэнсу. Усе разумеюць, навошта тут і для чаго сабраліся, якія задачы стаяць. Так што ўсе ўключаюцца ў працу і кожны робіць сваю справу.

— Раскажыце пра Гамаву.

— Гамава — чалавек з вялікай літары не толькі як зорка сусветнага валейбола, але і як чалавек. Яна вельмі адкрытая. Трэба разумець, наколькі ёй складана трымаць гэтую планку. Такая ўвага вельмі цяжка пераносіць. Кожны хоча яе абняць, дакрануцца. Але яна стамляецца ад гэтага. Да таго ж сезон няпросты, вельмі шмат працы і адказнасці. А яна хоча звычайнага чалавечага шчасця, як любая дзяўчына.

— Якія хобі ў дзяўчат з "Дынама"?

— Каця Уланава — заўзятарка футбольнага клуба ЦСКА. Маша Барадакова захапляецца фатаграфіяй.

— Вы таксама займаецеся фатаграфіяй?

— Так. Толькі зараз здымаю ў асноўным на свой тэлефон з добрай камерай. Быў не так даўно ў Каіры на трэнерскіх курсах і шмат добрага зняў на гэту камеру.

— Давайце пяройдзем да беларускага валейбола. Погляд з боку.

— Калі казаць пра жаночы валейбол, то ўсё вельмі плачэўна. Тым больш, што беларускія жаночыя каманды не ўдзельнічаюць у еўракубках. Гэта балюча чуць. І хай я працую ў Расіі, але я патрыёт сваёй Радзімы. І хацеў бы вярнуцца і папрацаваць тут.

У мяне падрастаюць дачкі ў Віцебску, і ім няма дзе займацца валейболам. І нават калі ў Беларусі з'яўляюцца нейкія гульцы, то іх крадуць ці выкупляюць. Азербайджан, Турцыя, Расія…

Тут немагчыма выгадаваць гульца высокага ўзроўню. Няма фінансавай падтрымкі, а гульцы не могуць расці без грашовых уліванняў. Павінна ісці сістэматызаваная праца. Дзіцячы валейбол імкнецца ў сярэдні пласт, далей ён пераходзіць на вышэйшы, топавы валейбол. А яго няма, і тут усё згасае.

У мужчынскім валейболе крыху іншая сітуацыя. Тут каманду выцягнулі на ўзровень Суперлігі Расіі, і многія маладыя гульцы адчулі гэты ўзровень: якая павінна быць сістэма клуба, інфраструктура. Але працягваць далей павінны спецыялісты менавіта Беларусі.

Гэта была памылкай ставіць Сидельникова (Віктар Уладзіміравіч Сидельников – галоўны трэнер ВК "Шахцёр-Салігорск" і мужчынскай зборнай Беларусі). Ён прыехаў сюды наймітам, ён прыехаў сюды зарабляць грошы. У яго нічога не варухнецца, калі заўтра прайграе.

І самае асноўнае — юнацкі спорт, дзіцячы спорт. У Беларусі пройдзе два-тры гады, і будзе яма, таму што няма пакалення, якое здольнае замяніць цяперашніх гульцоў.

— Ваша стаўленне да вяртання Алега Ахрэма ( выступаў за зборную Беларусі, потым спрабаваў замацавацца ў нацыянальнай камандзе Польшчы)?

— Адзін раз мы ўжо страцілі гэтага гульца, і страцілі яго бездакорна. Цяпер, калі ёсць магчымасць яго вярнуць, то гэта выдатна. Тут можна і крыўдзіцца тым, хто дамагаўся пуцёўкі на Еўра. Але гэта жыццё і вялікі спорт.

— У камандзе ведаюць, з якога вы горада?

— Вядома, "беларусам" называюць. Я там як твар клуба. Я ў іх беларус, хоць цяпер грамадзянства мяняю. У будучыні буду з расійскім пашпартам, але не без беларускага. Я спадзяюся, што рана ці позна вярнуся сюды і папрацую тут. І спадзяюся не проста папрацаваць, а дапамагчы краіне.

— Пра Віцебск распавядалі нешта ў камандзе?

— Так, усіх клічу ў госці, гэта шыкоўны горад. Тут класны фестываль, які аб'ядноўвае шмат краін свету. Я толькі ў лепшых фарбах распавядаю пра свой родны горад. Я больш скажу — у мяне тут жывуць жонка і дзеці, і гэта самае дарагое ў маім жыцці.

— Што кажуць пра Беларусь у Казані?

— Галоўны трэнер "Дынама" Рышат Гілязутдзінаў любіць сваю родную краіну, ён сам з Казахстана. Я люблю сваю краіну. Ніколі нельга губляць свае карані. Я ганаруся, што я з гэтага горада, родам з Беларусі. Ганаруся, што праслаўляю свой родны Віцебск. І за гэта мяне паважаюць там, у Расіі.

Андрэй Казлоў, Vitebsk4.me