Ушацкі край славіцца прыгажосцю сваёй азёрнай прыроды і талентамі людзей
Нямалае значэнне, дзе ты нарадзіўся, — у вялікім горадзе ці аддаленай ад цывілізацыі вёсцы. Малая радзіма прыцягвае чалавека да сябе з кожным пражытым годам усё мацней незалежна ад дабротаў цывілізацыі, наяўнасці добрых дарог і колькасці моладзі. Таму што галоўнае — твае дзіцячыя і юнацкія ўспаміны, пачуццё душэўнага спакою і жаданне зрабіць гэтаму маленькаму кутку зямлі нешта добрае ў знак падзякі. Менавіта з такімі героямі мы сустрэліся ва Ушацкім раёне — адным з самых маленькіх у Віцебскай вобласці.
— Усё сваё важу з сабой, — жартуе Міхаіл Іванавіч. — Па-іншаму ў нашай прафесіі нельга: у любы момант можна сутыкнуцца з непрадбачанай сітуацыяй. І браканьеры прыезджыя прамысловяць, і сама жывёла сваволіць паблізу вёсак…
Нягледзячы на тое, што Ушацкі раён справядліва называюць азёрным краем (тут размешчана 178 азёр, 18 малых і сярэдніх рэк), глухіх лясоў тут таксама дастаткова. А знайсці чалавека больш вопытнага, чым Міхаіл Падворны, вельмі складана: як-ніяк прафесійны паляўніцтвазнавец і вопытны эколаг па сумяшчальніцтве, больш за 40 гадоў правёў сам-насам з прыродай. Працаваў як у паляўнічай, так і ў лясной гаспадарцы.
— Ні флора, ні фаўна не любяць бездумнага ўмяшання, — упэўнены Міхаіл Падворны. — Скажаце, даЯк можа паляўнічы быць такім гуманным? Бяручы ў рукі стрэльбу, кожны павінен прадугледжваць наступствы. Напрыклад, думаеце, ваўкі проста з падступнасці ідуць сёння ў вёскі? Зусім не. У прыродзе ўсё настолькі збалансавана, што любы промах можа выклікаць сур'ёзныя наступствы. Павальна адстрэльваць ваўкоў таксама ніяк нельга. Калі зграя пазбаўляецца сваіх важакоў-рэзакоў, якія здабывалі пражытак для ўсёй «камуны», — гэтая «камуна» пойдзе да вёскі, бо сама не ў стане сябе пракарміць. Вось чаму мы здабываем з дзікай прыроды ўсяго 10—12 асобін у год. Гэтага дастаткова, каб рэгуляваць колькасць.
Не заўсёды апраўданыя, лічыць Падворны, і скаргі вяскоўцаў на баброў. Адное — калі яны зрабілі загароду і затапілі, скажам, агарод з пасевамі. Зусім іншае — калі жывуць і размнажаюцца там, дзе чалавек не мае права ўмешвацца ў іх бабровае жыццё.
— Наогул, усім нам трэба навучыцца жыць у згодзе з лесам, на ўмовах добрасуседства, — выказвае сваё меркаванне Міхаіл Іванавіч. — Узяць замежных паляўнічых, якія ў дакаранавірусныя часы да нас часта прыязджалі. Яны ж, перш чым зладзіць ваяж, год будуць вывучаць звычкі таго ж глушца, асаблівасці яго існавання. І ідуць не забіваць-здабываць, а на роўных спаборнічаюць са зверам у «ваенным» майстэрстве.
У старэйшага егера ў запасе дзясяткі займальных паляўнічых гісторый. У будучыні ён не выключае, што возьмецца за мемуары. Вось і цяпер успамінае:
— Прыехаў неяк француз-паляўнічы гадоў 85. Марыў здабыць лася. Першы дзень палявання аказаўся беспаспяховым. Засмуціўся пенсіянер, а я яго суцяшаю: на будучы год абавязкова пашанцуе. Той наракае: а раптам не дажыву?
Але пашанцавала дзедушку ўжо на наступны дзень. Заваліў ён прыгажуна лася з велізарнымі рагамі. У лішку пачуццяў цалаваў звера проста на зямлі і прасіў прабачэння за тое, што давялося стрэліць. З'ехаў бязмерна шчаслівым.
— Наша беларуская прырода ўнікальная, — сцвярджае старэйшы егер. — І яна патрабуе павагі. Пару месяцаў таму я сустрэў у лесе мядзведзя. Ён быў кроках у дзесяці ад мяне. Велізарны, са зіхатлівым на сонцы золатам гладкага футра. Спалохаўся ці я? Вядома. Думаў: крыкну, каб спалохацьнуть. А ў выніку змог толькі нешта прашаптаць… Злы погляд мядзьведзя памятаю да гэтага часу: пранізлівыя чорныя вочы-гузікі літаральна свідравалі. А я, лічы, абяззброены — у руках толькі гладкастволка ды патроны на дробную птушку. Але звяруга развярнуўся і сышоў…
А вось сама Любоў Фёдараўна — сапраўдны ўніверсал. Аддала медыцыне звыш 40 гадоў свайго жыцця:
— Пачынала аперацыйнай медсястрой. Вывучылася на акушэрку, а месцаў не было. Так што двухтыднёвая стажыроўка — і да аперацыйнага стала. Праца падабалася. Мне любую падавай, але толькі жывую, каб на перадавой, не з паперкамі… Час быў няпросты, аўтобусы не хадзілі. Да вёскі Матырына, дзе і зараз жыву, пасля змены тапала пешшу 11 кіламетраў.
Крыху пазней Любоў Аўдошка адправілі ў роднае сяло ўзначаліць ФАП. А ўжо потым знайшлося месца ў радзільні, дзе акушэркай прапрацавала каля 25 гадоў:
— Гэта і ёсць маё прызванне, — упэўнена яна. — Сколькі дзяцей прыняла, не лічыла, неяк у нас гэта не заведзена… Але амаль усе аднавяскоўкі ў мяне нараджалі, ды і ў райцэнтры падапечных не злічыць. Яны растуць, жаняцца, выходзяць замуж. Я ўжо прымала роды і ў сваіх былых «дзіцянятаў».
Гэта вельмі прыемна — усведамляць, што ты датычны да з'яўлення на свет некалькіх пакаленняў. Я сама са шматдзетнай сям'і, нас было сямёра. Мы — трайняткі Вера, Надзея і Любоў — малодшыя. Так што сямейныя каштоўнасці для мяне не пусты гук…
Самымі складаныміными и напряженными оказались последние годы. Любовь Федоровну перевели в инфекционное отделение. И первых ковидных больных в районе принимала именно она:
— Их привезли в один день — четырех пациентов с признаками пока незнакомой нам коронавирусной инфекции. Конечно же, было страшно. Не за себя, конечно, — за них боялись. Заходили в палату каждые 15 минут, чтобы убедиться, что не произошло ухудшения. Это уже теперь COVID-19 воспринимаем как неприятное, но обычное явление. Противочумные костюмы, респираторы… Сложно, конечно, когда тебе за 60. Мы работаем с ровесницей-напарницей Аллой Северин. Заменить нас в начале пандемии было некем, так мы и трудимся до сих пор. У нас здесь отличные врачи, хорошие условия, есть возможность в любой момент тяжелых больных направить в Полоцк. Никогда не было перебоев со средствами индивидуальной защиты, в отделении — 12 кислородных точек.
Любовь Авдошко сама не болела. Видно, коронавирус ее побоялся. А сейчас сделала прививку. Как, впрочем, и все другие члены ее медицинской семьи.
Любовь Федоровна поделилась своими наблюдениями:
— Я работала с десятками больных COVID-19 и заметила: пациенты в возрасте 80—90 лет даже легче переносят болезнь, чем 45—50-летние. О чем это говорит? Дети войны, привыкшие к тяжелому физическому труду, менее уязвимы перед вирусом. Поэтому и выводы нужно делать соответствующие. Вести здоровый образ жизни и не бояться работы.
І галоўнае — ні аб чым не шкадуюць. Кацярына Сяргееўна — бухгалтарам па адукацыі. У горадзе працавала загадчыцай архіва. Цяпер — адна з лепшых жывёлаводаў раёна. Паспяхова асвоіла прафесію даяркі, прыглядае за маладняком. І да цялятаў ставіцца з такой жа любоўю і клопатам, як і да сваіх дтям.
— Рашэнне аб пераездзе прынялі выключна дзеля дзяцей, — падкрэслівае Кацярына. — Не зусім добрая экалогія, розныя школы і дзіцячыя садкі, грамадскі транспарт, пробкі, мноства небяспечных спакус… Мы супольна вырашылі: паедзем жыць на прыроду. Котэдж, рамонт якога патрабаваў нямала намаганняў, знайшлі па аб’яве. Чаму менавіта Ушацкі раён? Чысцейшага за гэты паветра знайсці складана… Ды і азёр тут мноства — для дзяцей сапраўднае раздолле.
12-гадовая Аляксандра і 10-гадовая Ларыса падтрымліваюць маму: жыць у вёсцы значна камфортней, а са старымі сябрамі можна мець зносіны і праз інтэрнэт. Захапіліся рыбалкай, пра якую раней толькі маглі марыць, 8-гадовы Валодзя і 4-гадовы Замір-Сяргей. Старэйшы сын, 16-гадовы Цімафей, цяпер у горадзе — асвойвае прафесію праграміста-дызайнера. Не выключана, што яго веды ў будучыні спатрэбяцца тут жа, ва Ушацкім раёне.
— Шчыра кажучы, сама была не ўпэўнена ў сваіх сілах і як складзецца побыт на вёсцы. Мы ж з мужам абодва нарадзіліся і жылі ў горадзе, — прызнаецца Кацярына Сяргееўна. — Але ўсё атрымалася, з усім справіліся, усяму навучыліся. Тут нашмат больш свабодна — агульная плошча дома больш за 250 квадратных метраў. Дзяцей на ўрокі ў суседнюю вёску адвозіць школьны аўтобус. Трымаем вялікую гаспадарку. Ёсць карова, козы, куры. Сабакі і кошкі — на радасць малым. Нядаўна вось узялі з гаспадаркі «на выхаванне» бычка Рыжыка.
Цяпер на апецы цялятніцы сельгаспрадпрыемства «Маяк Ушацкі» звыш сотні цялят. Даглядаць жывёлу Кацярыне дапамагае муж. І ўсіх сваіх гадаванцаў яны ведаюць па мянушках. Як у вялікім дзіцячым садку. Цікава, што бацька шматдзетнай мамы быў вайскоўцам, мама — урачом. Нарадзілася Каця ў Мурманску. Ушацкі Мосар гасцінна сустрэў яе вялікую сям'ю.
Кацярына вельмі ўдзячная дзяржаве — без падтрымкі пераезд у гэты запаведны край быў бы проста немагчымы.
А цяпер сельскія навасёлы ўжо чакадут з'яўлення шостага малога.
— Вось тут у нас сад, — паказвае Віктар Мікалаевіч. — Каля двухсот карлікавых яблынь, вішань і груш з выдатным ураджаем. Цепліцы — па ўсіх правілах аграноміі. Зараз вырошчваем перцы і таматы, а вясной прадавалі зеляніну: цыбулю, кроп, салат, пятрушку, рукколу. Трохі далей — наш аптэкарскі агарод…
Ох, якія водары ідуць ад лаванды, мяты палявой і перачнай, чабана, дзівасілу! А тут жа яшчэ тры гатункі мелісы, эхінацея, шалфей і іншыя вельмі карысныя прадстаўнікі флоры…
— Пакуль робім гарбаты, прадаем насельніцтву. У будучыні плануем шукаць выхады на санаторыі — наша прадукцыя экалагічна чыстая, спатрэбіцца для прыгатавання лекавых адвараў у аздараўленчых установах, — захоплена распавядае педагог Вялікадалецкага дзіцячага сада — сярэдняй школы. — Вось і дзеці свае ноу-хау прапануюць. Дарэчы, шмат перспектыўных ідэй!
Юныя вучні настаўніка Шышова сур'ёзна захаплены як батанікай, так і сумежнымі навукамі. Жарт ці — аграном-настаўнік падрыхтаваў ужо восем прызёраў прадметных алімпіяд. Напрыклад, Яўген Аніскевіч зараз скончыў аспірантуру БДУ, кандыдат хімічных навук. За плячыма — перамогі на сусветным узроўні. Многія выпускнікі школы ідуць у ВНУ аграрна-прамысловага комплексу, медыцыну, фармацэўтыку. Дарэчы, абедзве дачкі Віктара Мікалаевіча — урачы.
— Мы актыўна займаемся навуковымі распрацоўкамі, праводзім эксперыменты, — наша экскурсія па школьным агародзе працягваецца. — Цесна супрацоўнічаем з прафесіяналамі, грамадскімі аб'яднаннямі, прымаемем удзел у міжнародных праграмах. Дарэчы, у школе ёсць не толькі сучасныя цяпліцы, але і свой склад-халадзільнік для яблыкаў — пладоў хапае да сакавіка. Цалкам забяспечваем школьную сталовую бульбай, буракамі, морквай, капустай і іншай агароднінай. У выніку — немалая эканомія на харчаванні.
Цікавы нюанс: вось ужо два гады настаўнік Шышоў, стварыўшы вучэбна-вытворчы інкубатар на школьным агародзе, з’яўляецца кіраўніком творчага праекта «Школа юнага прадпрымальніка». Ён на практыцы паказвае дзецям: сельскагаспадарчы бізнес з выкарыстаннем сучасных агратэхналогій можа быць не толькі прыбытковым, але і вельмі займальным. Нават у аддаленых раёнах Беларусі.
— За буйкі не за-а-а-аплываць! — строгі голас з мегафона вяртае ў рэальнасць. Аказваецца, ад пільнага вока інструктара па фізічнай культуры, матроса-выратавальніка Уладзіміра Сільваненкі, які дзяжурыць на драўляным мастку, нішто не ўскочыць.
— Нядаўна давялося выцягваць з вады хлапчука гадоў васьмі. Катаўся з мамай на катамаране і ўпаў за борт, — распавядае Уладзімір Іванавіч. — Адразу пайшоў пад ваду. Але ўсё абышлося, выцягнулі ўчасу. Ад дапамогі медыкаў адмовіліся. Перапалоханая мама толькі ўсё прасіла зрабіць так, каб бацька дзіцяці, які прыязджае сюды ў выхадныя, пра гэты выпадак не даведаўся… Крыху раней дзяўчынка гадоў чатырох ненаўмысна ступіла ў возера проста з пірса, дзе стаяла. Акрамя спалоху — ніякіх наступстваў. Нават вады наглытацца не паспела — выцягнулі на працягу некалькіх секунд.
Вада — гэта заўсёды небяспека. І тут, на санаторным беразе, ёсць свае нюансы. Напрыклад, рэзкі абрыў. Тэрыторыя пляжу за буйкаміі нечакана сыходзіць у 6-метровую, а потым і 20-метровую глыбіню. А адпачывальнікі раз за разам спрабуюць парушыць дазволеныя межы, спадзеючыся на сваё майстэрства плавання. Каб не дапусціць трагедыі, даводзіцца пастаянна быць напагатове.
— У маім распараджэнні ёсць усё неабходнае — выратавальныя камізэлькі і кругі, бінокль, лёгкая лодка, на якой з аднаго берага на іншы можна дамчацца за пару хвілін, — распавядае Уладзімір Сільваненка. — Яшчэ б розум людзей у дадатак — і ўсё было б добра. На жаль, з апошнім бяда. Асабліва небяспечна легкадумнасць для тых, хто купаецца на азёрах у неўстаноўленых месцах. Пастаянна праводзім прафілактычную працу сярод насельніцтва.
Берагчы і ахоўваць
На узлесок сасновага бору ля маляўнічага возера Вечалле, дзе мы дамовіліся сустрэцца, пад'язджае джып «Таёта», які бачыў жыццё. Старэйшы егер раённага падраздзялення БООР Міхаіл Падворны пры поўным абмундзіраванні, у камуфляжы. У багажніку — прафесійны карабін, ваба, бінокль, трэнога для ўстаноўкі цяжкай аптычнай зброі.— Усё сваё важу з сабой, — жартуе Міхаіл Іванавіч. — Па-іншаму ў нашай прафесіі нельга: у любы момант можна сутыкнуцца з непрадбачанай сітуацыяй. І браканьеры прыезджыя прамысловяць, і сама жывёла сваволіць паблізу вёсак…
Нягледзячы на тое, што Ушацкі раён справядліва называюць азёрным краем (тут размешчана 178 азёр, 18 малых і сярэдніх рэк), глухіх лясоў тут таксама дастаткова. А знайсці чалавека больш вопытнага, чым Міхаіл Падворны, вельмі складана: як-ніяк прафесійны паляўніцтвазнавец і вопытны эколаг па сумяшчальніцтве, больш за 40 гадоў правёў сам-насам з прыродай. Працаваў як у паляўнічай, так і ў лясной гаспадарцы.
— Ні флора, ні фаўна не любяць бездумнага ўмяшання, — упэўнены Міхаіл Падворны. — Скажаце, даЯк можа паляўнічы быць такім гуманным? Бяручы ў рукі стрэльбу, кожны павінен прадугледжваць наступствы. Напрыклад, думаеце, ваўкі проста з падступнасці ідуць сёння ў вёскі? Зусім не. У прыродзе ўсё настолькі збалансавана, што любы промах можа выклікаць сур'ёзныя наступствы. Павальна адстрэльваць ваўкоў таксама ніяк нельга. Калі зграя пазбаўляецца сваіх важакоў-рэзакоў, якія здабывалі пражытак для ўсёй «камуны», — гэтая «камуна» пойдзе да вёскі, бо сама не ў стане сябе пракарміць. Вось чаму мы здабываем з дзікай прыроды ўсяго 10—12 асобін у год. Гэтага дастаткова, каб рэгуляваць колькасць.
Не заўсёды апраўданыя, лічыць Падворны, і скаргі вяскоўцаў на баброў. Адное — калі яны зрабілі загароду і затапілі, скажам, агарод з пасевамі. Зусім іншае — калі жывуць і размнажаюцца там, дзе чалавек не мае права ўмешвацца ў іх бабровае жыццё.
— Наогул, усім нам трэба навучыцца жыць у згодзе з лесам, на ўмовах добрасуседства, — выказвае сваё меркаванне Міхаіл Іванавіч. — Узяць замежных паляўнічых, якія ў дакаранавірусныя часы да нас часта прыязджалі. Яны ж, перш чым зладзіць ваяж, год будуць вывучаць звычкі таго ж глушца, асаблівасці яго існавання. І ідуць не забіваць-здабываць, а на роўных спаборнічаюць са зверам у «ваенным» майстэрстве.
У старэйшага егера ў запасе дзясяткі займальных паляўнічых гісторый. У будучыні ён не выключае, што возьмецца за мемуары. Вось і цяпер успамінае:
— Прыехаў неяк француз-паляўнічы гадоў 85. Марыў здабыць лася. Першы дзень палявання аказаўся беспаспяховым. Засмуціўся пенсіянер, а я яго суцяшаю: на будучы год абавязкова пашанцуе. Той наракае: а раптам не дажыву?
Але пашанцавала дзедушку ўжо на наступны дзень. Заваліў ён прыгажуна лася з велізарнымі рагамі. У лішку пачуццяў цалаваў звера проста на зямлі і прасіў прабачэння за тое, што давялося стрэліць. З'ехаў бязмерна шчаслівым.
— Наша беларуская прырода ўнікальная, — сцвярджае старэйшы егер. — І яна патрабуе павагі. Пару месяцаў таму я сустрэў у лесе мядзведзя. Ён быў кроках у дзесяці ад мяне. Велізарны, са зіхатлівым на сонцы золатам гладкага футра. Спалохаўся ці я? Вядома. Думаў: крыкну, каб спалохацьнуть. А ў выніку змог толькі нешта прашаптаць… Злы погляд мядзьведзя памятаю да гэтага часу: пранізлівыя чорныя вочы-гузікі літаральна свідравалі. А я, лічы, абяззброены — у руках толькі гладкастволка ды патроны на дробную птушку. Але звяруга развярнуўся і сышоў…
Ковідам не запалохаць
Цэлую дынастыю медсясцёр прывяла ў цэнтральную раённую бальніцу Любоў Аўдошка. Цяпер тут працуе яе дачка Настасся і толькі-толькі пачынае медыцынскую кар'еру пасля заканчэння каледжа ўнучка Юлія. Юля вучылася па мэтавым накіраванні і ў будучыні плануе атрымаць вышэйшую адукацыю. А пакуль адточвае практычныя навыкі на прыёме з урачом-педыятрам. Яе мама, Настасся Мікалаеўна, таксама працуе ў дзіцячай кансультацыі — у суседнім кабінеце.А вось сама Любоў Фёдараўна — сапраўдны ўніверсал. Аддала медыцыне звыш 40 гадоў свайго жыцця:
— Пачынала аперацыйнай медсястрой. Вывучылася на акушэрку, а месцаў не было. Так што двухтыднёвая стажыроўка — і да аперацыйнага стала. Праца падабалася. Мне любую падавай, але толькі жывую, каб на перадавой, не з паперкамі… Час быў няпросты, аўтобусы не хадзілі. Да вёскі Матырына, дзе і зараз жыву, пасля змены тапала пешшу 11 кіламетраў.
Крыху пазней Любоў Аўдошка адправілі ў роднае сяло ўзначаліць ФАП. А ўжо потым знайшлося месца ў радзільні, дзе акушэркай прапрацавала каля 25 гадоў:
— Гэта і ёсць маё прызванне, — упэўнена яна. — Сколькі дзяцей прыняла, не лічыла, неяк у нас гэта не заведзена… Але амаль усе аднавяскоўкі ў мяне нараджалі, ды і ў райцэнтры падапечных не злічыць. Яны растуць, жаняцца, выходзяць замуж. Я ўжо прымала роды і ў сваіх былых «дзіцянятаў».
Гэта вельмі прыемна — усведамляць, што ты датычны да з'яўлення на свет некалькіх пакаленняў. Я сама са шматдзетнай сям'і, нас было сямёра. Мы — трайняткі Вера, Надзея і Любоў — малодшыя. Так што сямейныя каштоўнасці для мяне не пусты гук…
Самымі складаныміными и напряженными оказались последние годы. Любовь Федоровну перевели в инфекционное отделение. И первых ковидных больных в районе принимала именно она:
— Их привезли в один день — четырех пациентов с признаками пока незнакомой нам коронавирусной инфекции. Конечно же, было страшно. Не за себя, конечно, — за них боялись. Заходили в палату каждые 15 минут, чтобы убедиться, что не произошло ухудшения. Это уже теперь COVID-19 воспринимаем как неприятное, но обычное явление. Противочумные костюмы, респираторы… Сложно, конечно, когда тебе за 60. Мы работаем с ровесницей-напарницей Аллой Северин. Заменить нас в начале пандемии было некем, так мы и трудимся до сих пор. У нас здесь отличные врачи, хорошие условия, есть возможность в любой момент тяжелых больных направить в Полоцк. Никогда не было перебоев со средствами индивидуальной защиты, в отделении — 12 кислородных точек.
Любовь Авдошко сама не болела. Видно, коронавирус ее побоялся. А сейчас сделала прививку. Как, впрочем, и все другие члены ее медицинской семьи.
Любовь Федоровна поделилась своими наблюдениями:
— Я работала с десятками больных COVID-19 и заметила: пациенты в возрасте 80—90 лет даже легче переносят болезнь, чем 45—50-летние. О чем это говорит? Дети войны, привыкшие к тяжелому физическому труду, менее уязвимы перед вирусом. Поэтому и выводы нужно делать соответствующие. Вести здоровый образ жизни и не бояться работы.
Сямейная пастораль
Сад, кветкі, агарод — сапраўдная ідылія каля двухпавярховага катэджа шматдзетнай сям'і Кацярыны Буценковай. Нават не верыцца, што ўсяго некалькі гадоў прайшло з таго часу, як Кацярына разам з мужам Аляксандрам і пяццю дзецьмі пераехала з абласнога цэнтра ў аддаленую вёску Ушацкага раёна. Віцебскія трохпакаёвую і аднапакаёвую кватэры, пабудаваныя з дзяржпадтрымкай, сям'я абмяняла на дом у Мосары.І галоўнае — ні аб чым не шкадуюць. Кацярына Сяргееўна — бухгалтарам па адукацыі. У горадзе працавала загадчыцай архіва. Цяпер — адна з лепшых жывёлаводаў раёна. Паспяхова асвоіла прафесію даяркі, прыглядае за маладняком. І да цялятаў ставіцца з такой жа любоўю і клопатам, як і да сваіх дтям.
— Рашэнне аб пераездзе прынялі выключна дзеля дзяцей, — падкрэслівае Кацярына. — Не зусім добрая экалогія, розныя школы і дзіцячыя садкі, грамадскі транспарт, пробкі, мноства небяспечных спакус… Мы супольна вырашылі: паедзем жыць на прыроду. Котэдж, рамонт якога патрабаваў нямала намаганняў, знайшлі па аб’яве. Чаму менавіта Ушацкі раён? Чысцейшага за гэты паветра знайсці складана… Ды і азёр тут мноства — для дзяцей сапраўднае раздолле.
12-гадовая Аляксандра і 10-гадовая Ларыса падтрымліваюць маму: жыць у вёсцы значна камфортней, а са старымі сябрамі можна мець зносіны і праз інтэрнэт. Захапіліся рыбалкай, пра якую раней толькі маглі марыць, 8-гадовы Валодзя і 4-гадовы Замір-Сяргей. Старэйшы сын, 16-гадовы Цімафей, цяпер у горадзе — асвойвае прафесію праграміста-дызайнера. Не выключана, што яго веды ў будучыні спатрэбяцца тут жа, ва Ушацкім раёне.
— Шчыра кажучы, сама была не ўпэўнена ў сваіх сілах і як складзецца побыт на вёсцы. Мы ж з мужам абодва нарадзіліся і жылі ў горадзе, — прызнаецца Кацярына Сяргееўна. — Але ўсё атрымалася, з усім справіліся, усяму навучыліся. Тут нашмат больш свабодна — агульная плошча дома больш за 250 квадратных метраў. Дзяцей на ўрокі ў суседнюю вёску адвозіць школьны аўтобус. Трымаем вялікую гаспадарку. Ёсць карова, козы, куры. Сабакі і кошкі — на радасць малым. Нядаўна вось узялі з гаспадаркі «на выхаванне» бычка Рыжыка.
Цяпер на апецы цялятніцы сельгаспрадпрыемства «Маяк Ушацкі» звыш сотні цялят. Даглядаць жывёлу Кацярыне дапамагае муж. І ўсіх сваіх гадаванцаў яны ведаюць па мянушках. Як у вялікім дзіцячым садку. Цікава, што бацька шматдзетнай мамы быў вайскоўцам, мама — урачом. Нарадзілася Каця ў Мурманску. Ушацкі Мосар гасцінна сустрэў яе вялікую сям'ю.
Кацярына вельмі ўдзячная дзяржаве — без падтрымкі пераезд у гэты запаведны край быў бы проста немагчымы.
А цяпер сельскія навасёлы ўжо чакадут з'яўлення шостага малога.
Школа юных аграрыяў
Па адукацыі — аграном. Па прызванні — настаўнік. Як усё гэта спалучыць? Віктар Шышоў з Вялікіх Дольцаў знайшоў аптымальны выхад. Пасля працы ў сельгаспрадпрыемстве на пасадзе галоўнага агранома ўзяў і скончыў завочна ВДУ імя П. М. Машэрава па спецыяльнасці «выкладчык хіміі і біялогіі». І пайшоў у школу. Пра што ні аб чым не шкадуе.— Вось тут у нас сад, — паказвае Віктар Мікалаевіч. — Каля двухсот карлікавых яблынь, вішань і груш з выдатным ураджаем. Цепліцы — па ўсіх правілах аграноміі. Зараз вырошчваем перцы і таматы, а вясной прадавалі зеляніну: цыбулю, кроп, салат, пятрушку, рукколу. Трохі далей — наш аптэкарскі агарод…
Ох, якія водары ідуць ад лаванды, мяты палявой і перачнай, чабана, дзівасілу! А тут жа яшчэ тры гатункі мелісы, эхінацея, шалфей і іншыя вельмі карысныя прадстаўнікі флоры…
— Пакуль робім гарбаты, прадаем насельніцтву. У будучыні плануем шукаць выхады на санаторыі — наша прадукцыя экалагічна чыстая, спатрэбіцца для прыгатавання лекавых адвараў у аздараўленчых установах, — захоплена распавядае педагог Вялікадалецкага дзіцячага сада — сярэдняй школы. — Вось і дзеці свае ноу-хау прапануюць. Дарэчы, шмат перспектыўных ідэй!
Юныя вучні настаўніка Шышова сур'ёзна захаплены як батанікай, так і сумежнымі навукамі. Жарт ці — аграном-настаўнік падрыхтаваў ужо восем прызёраў прадметных алімпіяд. Напрыклад, Яўген Аніскевіч зараз скончыў аспірантуру БДУ, кандыдат хімічных навук. За плячыма — перамогі на сусветным узроўні. Многія выпускнікі школы ідуць у ВНУ аграрна-прамысловага комплексу, медыцыну, фармацэўтыку. Дарэчы, абедзве дачкі Віктара Мікалаевіча — урачы.
— Мы актыўна займаемся навуковымі распрацоўкамі, праводзім эксперыменты, — наша экскурсія па школьным агародзе працягваецца. — Цесна супрацоўнічаем з прафесіяналамі, грамадскімі аб'яднаннямі, прымаемем удзел у міжнародных праграмах. Дарэчы, у школе ёсць не толькі сучасныя цяпліцы, але і свой склад-халадзільнік для яблыкаў — пладоў хапае да сакавіка. Цалкам забяспечваем школьную сталовую бульбай, буракамі, морквай, капустай і іншай агароднінай. У выніку — немалая эканомія на харчаванні.
Цікавы нюанс: вось ужо два гады настаўнік Шышоў, стварыўшы вучэбна-вытворчы інкубатар на школьным агародзе, з’яўляецца кіраўніком творчага праекта «Школа юнага прадпрымальніка». Ён на практыцы паказвае дзецям: сельскагаспадарчы бізнес з выкарыстаннем сучасных агратэхналогій можа быць не толькі прыбытковым, але і вельмі займальным. Нават у аддаленых раёнах Беларусі.
Выратавальнікамі не нараджаюцца
На пляжы санаторыя «Лясныя азёры» — мноства адпачывальнікаў. Прыгожы пясочак у асяроддзі хваёвага бору, празрыстая вада, гарачае сонца: хто адмовіцца ад такога задавальнення? Самы час расслабіцца і аддацца на волю хваль…— За буйкі не за-а-а-аплываць! — строгі голас з мегафона вяртае ў рэальнасць. Аказваецца, ад пільнага вока інструктара па фізічнай культуры, матроса-выратавальніка Уладзіміра Сільваненкі, які дзяжурыць на драўляным мастку, нішто не ўскочыць.
— Нядаўна давялося выцягваць з вады хлапчука гадоў васьмі. Катаўся з мамай на катамаране і ўпаў за борт, — распавядае Уладзімір Іванавіч. — Адразу пайшоў пад ваду. Але ўсё абышлося, выцягнулі ўчасу. Ад дапамогі медыкаў адмовіліся. Перапалоханая мама толькі ўсё прасіла зрабіць так, каб бацька дзіцяці, які прыязджае сюды ў выхадныя, пра гэты выпадак не даведаўся… Крыху раней дзяўчынка гадоў чатырох ненаўмысна ступіла ў возера проста з пірса, дзе стаяла. Акрамя спалоху — ніякіх наступстваў. Нават вады наглытацца не паспела — выцягнулі на працягу некалькіх секунд.
Вада — гэта заўсёды небяспека. І тут, на санаторным беразе, ёсць свае нюансы. Напрыклад, рэзкі абрыў. Тэрыторыя пляжу за буйкаміі нечакана сыходзіць у 6-метровую, а потым і 20-метровую глыбіню. А адпачывальнікі раз за разам спрабуюць парушыць дазволеныя межы, спадзеючыся на сваё майстэрства плавання. Каб не дапусціць трагедыі, даводзіцца пастаянна быць напагатове.
— У маім распараджэнні ёсць усё неабходнае — выратавальныя камізэлькі і кругі, бінокль, лёгкая лодка, на якой з аднаго берага на іншы можна дамчацца за пару хвілін, — распавядае Уладзімір Сільваненка. — Яшчэ б розум людзей у дадатак — і ўсё было б добра. На жаль, з апошнім бяда. Асабліва небяспечна легкадумнасць для тых, хто купаецца на азёрах у неўстаноўленых месцах. Пастаянна праводзім прафілактычную працу сярод насельніцтва.
Уладзімір Іванавіч працуе ў санаторыі ўжо каля 25 гадоў, так што гатовы да любых нечаканасцяў як ратавальнік. І — да любых перамог як інструктар. Ён вядзе ЛФК, арганізуе розныя спартыўныя спаборніцтвы: па плаванні, більярдзе, рыбалцы, тэнісе, валейболе, шашках і шахматах. А яшчэ ён — старшыня прафкама і проста душа калектыву.Супрацоўнікі санаторыя сцвярджаюць: знайсці іншага такога ж па-добраму азартнага і шчаслівага чалавека, які змог бы настолькі гарманічна ператварыць сваё хобі ў прафесію, проста немагчыма.