Даведацца пра сваю радаслоўную можна ў дзяржаўным архіве Віцебскай вобласці

Напэўна, кожнаму з нас цікава, кім былі нашы продкі, якія жылі, скажам, у XVIII – XIX стагоддзях ці яшчэ раней. А раптам мы «блакітных» кровей?.. Каб даведацца, наколькі рэальныя нашы фантазіі, і даследаваць сваю радаслоўную, давядзецца нямала папрацаваць.

Парады пачаткоўцам даследчыкаў

– Каб аднавіць адсутныя галіны генеалагічнага дрэва, перш за ўсё трэба вывучыць хатнія архіўныя дакументы, апытаць сваякоў, блізкіх людзей, – распавяла пра першыя крокі намеснік дырэктара Дзяржаўнага архіва Віцебскай вобласці Таццяна Буевіч. – У архіў варта звяртацца толькі ў тым выпадку, калі вы хочаце атрымаць дакументальнае пацвярджэнне гісторыі сваёй сям'і.

Дзе і ў якіх архівах можна знайсці звесткі пра сваіх сваякоў? Што для гэтага трэба ведаць? Пра гэта і многае іншае з вуснаў спецыяліста.

Больш дасведчаны — лягчэй шукаць

Акрамя прозвішча, імя і імя па бацьку сваіх продкаў, пажадана ведаць прыкладныя гады іх нараджэння, смерці, хаця б колькі гадоў ім было на той момант, а таксама месца нараджэння або жыхарства, веравызнанне, саслоўе або род заняткаў. Усе гэтыя звесткі спатрэбяцца пры працы з архіўнымі дакументамі.

– Калі ў запыце вы ўказалі толькі «Іваноў Пётр Сідаравіч», то мы адмовім вам у выкананні запыту. У нашым архіве захоўваюцца дакументы ўстаноў, арганізацый і прадпрыемстваў. І пошук інфармацыі пра чалавека магчымы, толькі калі ён неяк з імі звязаны. Калі ў запыце ўказана месца працы і дакументы знаходзяцца ў вольным доступе, то мы шукаем усіх людзей з такім імем і даём інфармацыю пра іх, а вы ўжо самі разбіраецеся, хто з іх ваш продак. Задача архівістаў – адказаць на канкрэтны запыт. Можна звярнуцца ў архіў і іншых дзяржаў, але пры гэтым пажадана дасылаць запыт на мове той краіны, куды пішаце, – удакладніла Таццяна Буевіч.

Дарэчы, калі краіна, у архіў якой вы звярнуліся за інфармацыяй, не падпісала Мінскую канвенцыю аб прававой дапамозе і прававых адносінах па грамадзянскіх, сямейных і крымінальных справах ад 22 студзеня 1993 г., якая агаворвае дакументазварот у тым ліку і па дадзеных пытаннях, то, хутчэй за ўсё, вам паведамяць аб гэтым і на вашы пытанні ніхто адказваць не стане.

– Самае складанае ў генеалогіі – гэта адсутнасць вольнага доступу да дакументаў, якія тычацца таямніцы асабістага жыцця, а гэта якраз тое, што больш за ўсё цікавіць людзей: нараджэнне, усынаўленне, шлюб, смерць, стан здароўя, веравызнанне, судзімасць, – падзялілася вопытам Таццяна Уладзіміраўна. – Абмежаванне на іх складае 75 гадоў. Да заканчэння гэтага тэрміну дакументы на грамадзяніна, якія тычацца таямніцы асабістага жыцця, можа замовіць толькі ён сам або яго спадчыннікі. Прадастаўляецца такая інфармацыя і не членам сям'і, але толькі з афіцыйнай згоды грамадзяніна або яго спадчынніка. На сённяшні дзень без абмежавання адкрыта інфармацыя да 1938 года.

Зазірнем у асабістую справу

Калі нешта хочаш знайсці ў архіве, важна ведаць не толькі што шукаць, але і дзе гэта можа знаходзіцца. У дзяржаўных архівах Беларусі ёсць пэўная колькасць дакументаў, якія могуць быць выкарыстаны ў генеалагічных даследаваннях.

Так, падобныя звесткі ўтрымліваюць асабістыя справы супрацоўнікаў, якія афармляюцца кадравымі службамі. Гэтыя дакументы варта шукаць па месцы працы. У кожнай асабістай справе ёсць аўтабіяграфія, дзе чалавек паведамляе інфармацыю не толькі пра сябе, але і пра сваіх блізкіх. У працэсе працоўнай дзейнасці назапашваюцца і іншыя дакументы: характарыстыкі, звесткі аб адукацыі, узнагародах. Асабістыя справы захоўваюцца да 75 гадоў, а некаторыя (кіраўнікоў, доктараў і кандыдатаў навук і г.п.) могуць з часам трапіць у дзяржaрхіў на пастаяннае захоўванне. Знайшоўшы такую ​​папку, можна выявіць і звесткі пра сваіх сваякоў.

– Многія ўстановы маюць свае архівы, куды вы таксама, памятаючы пра патрабаванні да аховы таямніцы асабістага жыцця, маеце права звярнуцца ў пошуках сваіх каранёў, – працягнула Таццяна Уладзіміраўна.

Ведамасны архіў ёсць у Віцебскім аддзяленні Беларускай чыгункі, натарыяльны – у Віцебскай натарыяльнай акрузе, а ў галоўным упраўленні юстыцыі аблвыканкама дзейнічае сектар архіва органаў, якія рэгіструюць акты грамадзянскага стану на тэрыторыі вобласці. Тут канцэнтруюцца запісы, якія робяцца на Віцебшчыне, пачынаючы з 1945 года. На жаль, архіўныя матэрыялы аб даваенным жыцці вобласці ўдалося захаваць толькі часткова.

– У кожнай царкоўнай канфесіі вяліся свае метрычныя кнігі, дзе рэгістраваліся нараджэнні, шлюбы і смерці ўсіх прыхаджан, – удакладніла Таццяна Буевіч. – Звяртаючыся ў гістарычныя архівы, неабходна дакладна ведаць веравызнанне і месца пражывання сваяка, інакш мала шанцаў знайсці патрэбныя звесткі.

Большасць савецкіх грамадзян складалася ў КПСС. У абласным дзярж архіве захоўваюцца справы па прыёме ў члены партыі тых камуністаў, якія ўступілі ў яе шэрагі на тэрыторыі Віцебшчыны, там таксама могуць быць звесткі аб сваяках.

Варта звярнуць увагу і на дакументы, у якіх адлюстраваны матэрыялы пакаёвых перапісаў насельніцтва (рэвізій, якія праводзіліся ў Расійскай імперыі з мэтай уліку плацельшчыкаў падушнага падатку). На тэрыторыі Беларусі такая акцыя ўпершыню прайшла ў 1782 г.

Асабістыя справы работнікаў праваахоўных органаў і вайскоўцаў могуць знаходзіцца ў архівах альбо МУС, альбо Міністэрства абароны, прычым як у Беларусі, так і ў Расіі, у залежнасці ад таго, калі яны неслі службу.

Звесткі аб чалавеку, чыя доля была зламана палітычнымі рэпрэсіямі або звязана з выгнаннем у Германію, могуць быць у архівах КДБ і ў дзярж архівах (фільтрацыйныя справы).

– У нашай установе захоўваюцца таксама звесткі аб людзях, якія неабгрунтавана пацярпелі ад палітычных рэпрэсій у 1920-1930-х гадах і пазней былі рэабілітаваны, – сказала Таццяна Уладзіміраўна.

Архівы на прасторах Інтэрнета

Калі пошук датычыцца перыяду Вялікай Айчыннай вайны, то дакументы можна знайсці ў Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь (па партызанскім руху), астатнія – у цэнтральным архіве Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі ў Подзьвіне Маскоўскай вобласці. Дакументы нямецкіх акупантаў і калабарацыянісцкіх уладаў у беларускіх архівах захаваліся часткова. Акрамя таго, на дапамогу прыйшла Сусветная павуціна.

– Расіяне стварылі тры велізарныя базы дадзеных і размясцілі іх у Інтэрнэце. Абагульнены банк дадзеных «Мемарыял» (www.obd-memorial.ru) змяшчае інфармацыю аб абаронцах Айчыны, якія загінулі і прапалі без вестак падчас Вялікай Айчыннай і ў пасляваенны перыяд. Дзейнічаюць электронны банк дакументаў «Подзвіг народа ў Вялікай Айчыннай вайне 1941 – 1945 гг.» (www.podvignaroda.mil.ru) і партал дакументаў Другой сусветнай вайны «Памяць народа» (www.pamyat-naroda.ru). Нямецкія арганізацыі таксама публікуюць спісы савецкіх ваеннапалонных, якія памерлі ў лагерах, – расказала архівістка.

Розныя дадзеныя па генеалогіі яўрэйскага насельніцтва можна знайсці на старонках www.jewishgen.org/Belarus і www.rtrfoundation.org.

У Інтэрнэце ёсць сайты, дзе дасведчаныя шукальнікі абменьваюцца, дзеляцца назапашанай інфармацыяй і ўсяляк дапамагаюць пачаткоўцам даследчыкам.

Важны тэрытарыяльны прыкмета

Для аб'яднання дакументаў у фонды выкарыстоўваецца не толькі вытворчы або тэматычна-храналагічны прыкмета, але і тэрытарыяльны. У розныя гістарычныя перыяды асобныя часткі Беларусі знаходзіліся ў складзе розных дзяржаўных утварэнняў. З улікам гісторыі адміністрацыйна-тэрытарыяльнага дзялення рэспублікі варта звяртацца альбо ў архівы Віцебшчыны, альбо ва ўстановы іншых абласцей і нават краін.

– Да прыкладу, у Беларусі ёсць два Нацыянальныя гістарычныя архівы: у Мінску захоўваюцца дакументы абласцей, якія да 1939 года знаходзіліся ў складзе БССР, а ў Гродне – дакументы тэрыторыі, якая ў 1939 годзе толькі далучылася, – растлумачыла Таццяна Буевіч.

Даведачная інфармацыя аб адміністрацыйна-тэрытарыяльным дзяленні Беларусі за апошнія два стагоддзі прадстаўлена на сайце «Архівы Беларусі» www.arhives.gov.by. Там жа можна паглядзець пералік дакументаў генеалагічнага характару, якія захоўваюцца ў дзяржаўных архівах, і спіс архіваў Віцебшчыны. Інфармацыя аб архіўных установах вобласці таксама размешчана на сайце галоўнага ўпраўлення юстыцыі аблвыканкама www.vitebskjust.gov.by.

Спецыялісты падскажуць

Ёсць розныя віды запытаў. Тэматычныя прадугледжваюць правядзенне даследавання па гісторыі населенага пункта, установы. Архівісты складаюць пералікі дакументаў па тэмах, якія ахопліваюць канкрэтныя геаграфічныя і храналагічныя рамкі. Сацыяльна-прававыя запыты пацвярджаюць факты пражывання, вучобы, працы і іншае. Біяграфічныя дапамагаюць кропкава ўстанавіць або пацвердзіць нейкі эпізод жыцця чалавека: дату нараджэння, шлюбу, смерці, нацыянальнасць.

– Часам блытаюць генеалогію з генеалагічнымі запытамі. Генеалогія вывучае сямейныя сувязі, мы гэтым не займаемся, канстатуем толькі тое, што зафіксавана. Калі знаходзім у тэксце нейкага дакумента радавод, мы пра гэта напішам, але самі не робім высноў, хто на кім ажаніўся ці чыім унукам вы з'яўляецеся. Што ў свой час паклалі на паперу, то яна і раскажа. Таму калі жадаеце захаваць звесткі пра сваіх родных, пішыце сямейныя хронікі. А інакш – памёр чалавек, і з ім сышла інфармацыя.

Калі ведаеце, куды звяртацца, можна туды адправіць запыт. Пры гэтым трэба памятаць, што яго выкананне давядзецца аплаціць па зацверджаным прэйскуранце. А можна паехаць самому і на месцы папрацаваць з дакументамі ў чытальнай зале – гэта бясплатна. Вядома ж, работнікі архіва падскажуць, дзе, што і як шукаць, калі вы зможаце прадаставіць ім неабходны мінімум інфармацыі, – патлумачыла спецыяліст.

Сямейныя хранікёры, якія сур'ёзна праводзяць даследаванні гісторыі свайго роду, часам марнуюць на гэта дзесяцігоддзі. Капаць у глыб вякоў нялёгка, але вельмі цікава! Як сказаў рымскі філосаф Сенека, дарогу адолее той, хто ідзе.

Алена АЛІМАВА, «Віцебскія весці».