У чым спадчынны аграрый і старшыня райвыканкама бачыць развіццё Расоншчыны

– Уладзімір Уладзіміравіч, вы пераехалі на Расоншчыну з суседняга Верхнядзвінскага раёна. За паўтара месяца, якія прайшлі пасля прызначэння, пранікліся сімпатыяй да новага месца?

– Так. Расоншчына – прыгожы азёрны, лясны край. Знаёмства, як належыць, пачаў з гісторыі, а ў ёй нямала гераічных і трагічных старонак. Геаграфічнае становішча цяперашняга райцэнтра ў розныя гады вызначала яго развіццё і ўдзел у знакавых для гісторыі падзеях. Ён быў фарпостам Полацкага княства.

У гады Лівонскай вайны ля зліцця рэк Нішча і Дрыса ў 1566 г. была закладзена крэпасць «Сокал», валы на подступах да якой захаваліся і па сённяшні дзень. Па тубыльскай тэрыторыі ішлі на Санкт-Пецярбург войскі Напалеона і былі спыненыя ля вёскі Клясціцы. Дадзеная бітва ўвайшла ў летапіс вайны 1812 года.

У Вялікую Айчынную Расоншчына гераічна змагалася з фашысцкімі акупантамі, гэты край называлі партызанскім. Але і страты былі вялікімі. Захопнікі за тры гады знішчылі каля 4 тыс. чалавек, спалілі больш за сто вёсак, некаторыя разам з жыхарамі, у родныя мясціны не вярнуўся кожны трэці. Колькасць насельніцтва, якая была да вайны, так і не аднавілася, і раён па сённяшні дзень лічыцца самым малалюдным на Віцебшчыне.

– Вы – нашчадны аграрый. І ваш дзед, і бацька кіравалі сельгаспрадпрыемствамі. Скончылі Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію, змянілі бацьку на пасадзе дырэктара гаспадаркі «Нурава», апошнія дзесяць гадоў працавалі намеснікам старшыні Верхнядзвінскага райвыканкама, курыравалі пытанні сельскай гаспадаркі і харчавання. Можна сказаць, вы прафесіянал у сваёй справе і адразу бачыце моцныя і слабыя бакі. Як ацанілі стан сельскай гаспадаркі Расонскага раёна і яго перспектывы? Чым выгадна тут займацца, а чым не?

– Выгадна вытворчасць малака і мяса. Так склалася, што на Расоншчыне няма буйных свінаводчых комплексаў. Ёсць невялікі цэх – падсобная гаспадарка «Нафтана», якую прадпрыемства перадае ў уласнасць раёна. Адначасова ішлі пошукі інвестараў, і цяпер цікавасць праявілі кітайцы. Ужо створана прадпрыемства, падпісаны пагадненні, думаю, гэты праект будзе ў найбліжэйшы час рэалізаваны. А гэта і прамыя замежныя інвестыцыі, і новыя працоўныя месцы, і падаткі ў бюджэт.

Адзіны існуючы малочна-таварны комплекс у Селяўшчыне патрабуе мадэрнізацыі, што і будзе зроблена ў найбліжэйшы час. Была задума пабудаваць яшчэ адзін у Клясціцах, але, на жаль, з-за недахопу сродкаў работы спыніліся. Завяршылі толькі адзін будынак, дзе цяпер вырошчваецца маладняк. Нам трэба паляпшаць пагалоўе жывёлы, што дасць больш высокія надоі. Разумна менавіта гэтым і займацца ў будучыні.

Астатнія фермы невялікія, але яны выконваюць сваю функцыю. Будзем іх падтрымліваць, тым больш што малочная вытворчасць у сельскай гаспадарцы з'яўляецца асноўнай прыбытковай галіной. Прадукцыя запатрабавана, і гэтым трэба карыстацца. Сёння раён выпрацоўвае няшмат – каля 35 тон малака ў дзень, пастараемся гэтую лічбу падвоіць.

Першачарговая задача – стабілізавацца, заняць насельніцтва працай, а затым шукаць інвестараў для будаўніцтва новых сучасных комплексаў.

– А якое напрамак лічыце важным для раслінаводства?

– Забеспячэнне кармамі жывёлагадоўлі. Яшчэ адзін кірунак, у якім будзем развівацца, пачаты раней, – гэта травасеянне. На тэрыторыі раёна закладзены насеннікі, культывуюцца розныя віды траў, вырошчваецца канюшына. Большая частка тэрыторыі Расоншчыны, звыш 70%, занята лясамі, азёрамі і балотамі, астатнія 30% трэба выкарыстоўваць з максімальнай выгадай.

– Колькі ў раёне сельгаспрадпрыемстваў? Ці здольныя яны паспяхова працаваць? Ці ёсць сярод іх стратныя?

– У раёне 5 сельгаспрадпрыемстваў. Нельга сказаць, што яны стратныя, правільней іх вызначыць як фінансава неўстойлівыя. У кожнага ёсць свае моцныя і слабыя бакі. Напрыклад, недзе створана добрая тэхнічная база, але не хапае механізатараў, а недзе наадварот. Значыць, на перыяд асноўных сезонных работ трэба кааперавацца.

Сёння падчас нарыхтоўкі кармоў аб'ядналіся гаспадаркі «Селяўшчына» і райаграсэрвіс, і гэта станоўча адбіваецца на выніках. Праблемы застаюцца ў сельгаспрадпрыемства «Краснаполле», яму дапамогуць суседзі з «Дворышча-Рос», калі скончаць работу ў сябе. Дарэчы, Краснаполле – адзін з самых буйных населеных пунктаў, дзе пражывае каля тысячы чалавек, а ў гаспадарцы працуюць 44. Некаторыя з'ехалі ў Расію, уладкаваліся на сезонныя работы.

– Можа, з-за таго, што не атрымлівалі зарплату?

– Зарплату плацяць своечасова, але яна невысокая. Важна, каб чалавек ведаў, што зарплата залежыць ад укладзенай працы. Хтосьці доіць малака ў два разы больш, а атрымлівае столькі ж, як і астатнія. Трэба дыферэнцаваць аплату, зацікаўліваць людзей.

Праца селяніна цяжкая, сезонная, часам даводзіцца працаваць ад світання да заходу сонца. Але і атрымліваць за гэта чалавек павінен годна, норма – адна аплата, звыш – іншая, па павышаным тарыфе. Пра гэта ішла размова з кіраўнікамі сельгаспрадпрыемстваў. Неабходна вярнуць давер людзей, ім жа самім лепш жыць з сям'ёй у родным доме, і быць упэўненымі ў заўтрашнім дні.

– Прамысловы сектар Россонскага раёна трымаецца на прыватных прадпрыемствах. Якія ўзаемаадносіны ўстанаўліваеце з прадпрымальнікамі?

– Россоны ніколі не былі прамысловым цэнтрам. Існавала некалькі вытворчасцей, у тым ліку цэгельны завод, цэх па перапрацоўцы малака, але цяпер яны закрыты. У асноўным бізнес трымаецца на тым, чым багаты рэгіён, а гэта лес. Яго перапрацоўкай займаюцца лясгас і некалькі прыватных прадпрыемстваў.

Недзяржаўны сектар трэба развіваць, і не толькі ў сферы дрэваапрацоўкі. Калі паглядзець, то многія прыватныя кампаніі выраслі за кошт патэнцыялу, які быў створаны да іх. Большасць кіраўнікоў былі на адказных пасадах, гэта значыць за кошт дзяржавы вывучыліся, набылі вопыт. І нямала работнікаў прыватных прадпрыемстваў атрымалі прафесійную падрыхтоўку на дзяржаўных.

На сустрэчы з прадпрымальнікамі мы дамовіліся, што ўлада ўсяляк будзе падтрымліваць бізнес, але і яны павінны дапамагаць раёну. У гэтым пытанні знайшлі поўнае ўзаемаразуменне.

Адсутнасць буйных прамысловых вытворчасцей можна разглядаць і як годнасць. На тэрыторыі раёна размешчана 192 азёры, Нешчарда лічыцца трэцім па велічыні ў Беларусі. Прырода ўнікальная!

– На гэтым таксама можна рабіць бізнес?

– Вядома! І тут шмат магчымасцей. Неабходна больш актыўна выкарыстоўваць размяшчэнне. Турыстычныя патокі, якія ідуць з поўначы на поўдзень (асноўны напрамак Мінск – Санкт-Пецярбург), праходзяць праз нашу тэрыторыю. Я назіраю, колькі аўтобусаў спыняецца не толькі ў размешчаных на трасе Клясціцах, але і ў Росанах. Некаторыя застаюцца на начлег. Аднак пакуль мы мала што можам прапанаваць гасцям. У райцэнтры захаваўся «Дом у сто вокнаў», пабудаваны на мяжы XIX – XX стагоддзяў, які неабходна прывесці ў парадак і адкрыць для наведвання, зрабіць там музей.

Былая сядзіба памешчыка Глазко размешчана на беразе маляўнічага возера, і дом, які нагадвае сярэднявечны замак, вельмі прывабны для турыстаў. Даход можа прынесці і продаж сувеніраў, вырабаў народных майстроў.

Нямала ў гэтыя мясціны прыязджае паляўнічых, рыбакоў. Чаму б і ім не прапанаваць розныя экскурсійныя праграмы? То бок патэнцыял турыстычнай галіны не цалкам выкарыстоўваецца.

– Якую выгаду можна атрымаць за кошт блізкасці з расійскімі рэгіёнамі?

– Найбліжэйшыя суседзі – Невельскі і Себежскі раёны – таксама з'яўляюцца экалагічна чыстымі, таму стараемся сумесна захоўваць гэту ўнікальнасць памежных тэрыторый. Не вельмі актыўна, але расійскі бізнес праяўляе цікавасць да Расоншчыны.

Расіяне выкупілі некалькі баз адпачынку, а гэта дадаткова створаныя працоўныя месцы, адраджэнне невыкарыстоўваемых аб'ектаў.

З свайго боку нам ёсць што прапанаваць інвестарам, не толькі расійскім. Гэта і здабыча торфу, лічынак матыля, стварэнне баз адпачынку і іншыя напрамкі бізнесу. У прыватнасці, на базе былога цагельнага завода можна было б стварыць прадпрыемства па вытворчасці пажыўных грунтаў на аснове торфу.

– Расонскі раён пазіцыянаваўся як цэнтр аграэкатурызму. Гэта сфера мае перспектывы?

– Гэтае пытанне мы разглядалі на нядаўняй сесіі. Неабходна шукаць новыя формы прыцягнення турыстаў. Да адпачынку ў вёсцы дадаваць экскурсійныя паездкі, прагулкі на роварах, конях. Я лічу, у гэтым напрамку дзейнасці назіраецца нейкі застой.

– У многіх раёнаў ёсць свой брэнд: у Глыбокім – вішнёвы фест, у Шаркаўшчыне – яблычны, у Расонскім калісьці быў Заборскі. Што можа яго замяніць і стаць адметным знакам рэгіёна?

– У гэтым сэнсе многія нас апярэдзілі. Я задаваўся пытаннем: чаму ў Полацку, а не ў нас праходзяць грыбныя, рыбныя фестывалі? Паўтарацца не хочацца. Думаем над гэтым.

Таццяна Пастэрнак. Фота Антона Сцяпанішчава. "Віцебскія весці".