У Гарадоцкім раёне састарэлыя боепрыпасы ператвараюць у металалом і прамысловую выбухоўку

Цэнтр утылізацыі авіяцыйных сродкаў паражэння, які ўваходзіць у склад дзяржаўнага навукова-вытворчага аб'яднання парашковай металургіі, знаходзіцца недалёка ад райцэнтра на тэрыторыі дзеючай вайсковай часці. Вакол шмат відэакамер, па перыметры рады калючага дроту, кантрольныя палосы, роў з вадой і кантрольна-прапускны пункт. Дбайнай праверцы падвяргаюцца не толькі староннія, але і супрацоўнікі прадпрыемства: забаронены пранос мабільных тэлефонаў, запалак і запальніц, нашэнне сінтэтычнай адзежы, якая спрыяе ўтварэнню электрастатычнага зарада і, натуральна, ужыванне алкаголю. Усе работнікі, якія заступаюць на змену, правяраюцца на ступень ап'янення прыборам «Алкотест».

— У кіроўцаў у выдыханым паветры павінна быць не больш за 0,3 праміле, а ў нас 0,1 — гэта сур'ёзнае парушэнне, з-за якога чалавека адхіляюць ад працы, — распавёў дырэктар цэнтра Сяргей Батенька. — Строга і з дысцыплінай падчас утылізацыі, бо найменшае адступленне ад тэхналагічнага працэсу пагражае сур'ёзнымі наступствамі. Усе асабліва небяспечныя аперацыі механізаваны, каб выключыць уплыў чалавечага фактару і ахвяр у выпадку НС. На кожным працоўным месцы маецца сучасная сістэма пажаратушэння, уключаючы аэразольныя хімічныя распыляльнікі, якія перашкаджаюць гарэнню. Дзякуй Богу, за чвэрць стагоддзя з моманту стварэння сур'ёзных здарэнняў у нас не было.

Абсталяванне для завода выраблялі на адным з вядучых прадпрыемстваў ваенна-прамысловага комплексу Расіі – Краснаармейскім НДІ механізацыі, там жа навучалі персанал. А яго дзейнасць рэгламентуецца Дзяржаўнай мэтавай праграмай, разлічанай да 2020 года. Згодна з ёй на Гарадоччыне ўтылізуюць авіяцыйныя боепрыпасы, якія захоўваліся па 40-50 гадоў і ўжо не здольныя ў поўнай меры выконваць сваю функцыю. З-за хімічных працэсаў, якія працякаюць унутры, яны асабліва небяспечныя ў звароце і ад іх трэба пазбаўляцца. У некаторых краінах ваенная спадчына проста знішчаецца (узарваюць на палігонах), а Беларусь выбрала іншы шлях, больш экалагічны і карысны для эканомікі. Па-першае, у абарот вяртаюцца тоны металалому: штогод цэнтр утылізацыі атрымлівае каля 500 т чорнага металу і 300 т каляровага. Па-другое, валодаючы тэхналогіяй захавання выбуховых рэчываў, можна вырабляць прамысловую выбухоўку.

— З 2012 года мы рэалізуем «Альгетол-35», які атрымліваецца пры ўтылізацыі змешаных боепрыпасаў, напоўненых алюмініевай пудрай, гексагенам і тратылам. Яго магутнасць у паўтара раза больш, чым у чыстага тратылу, а эфектыўнасць значна вышэй, чым у расійскага аналагу «Гранутол», — удакладняе Сяргей Васільевіч. — У 2015-м пачалі выпускаць граніпор, выраблены на аснове пораху. Наша выбухоўка выкарыстоўваецца ААТ «Даломіт» пры распрацоўцы кар'ераў і дзякуючы павышанай магутнасці значна памяншае выхад негабарытных, вялікіх кавалкаў пароды, непрыдатных для драбнільнага абсталявання.

Пошук новых метадаў і тэхналогій у працы дазваляе заводу нарошчваць аб'ёмы выпускаемай прадукцыі, пашыраць пералік утылізуемых боепрыпасаў, павялічваць штат супрацоўнікаў і гарантаваць ім годнае заробку — каля 7 млн руб.

Алег Шведаў. Фота Дзмітрыя Восіпава, «Віцебскія весці».