У якой сферы лепш пачаць бізнес і якіх спрашчэнняў чакаць у заканадаўстве?

– Чым абумоўлены колькасныя страты ў бізнес-асяроддзі? Наколькі гэта адчувальна для абласнога бюджэту?

Н.С.:

– Пэўнае скарачэнне колькасці суб'ектаў малога бізнесу ёсць, і галоўная прычына, вядома, у эканамічных фактарах: зніжэнні пакупніцкага попыту, аслабленні курсу беларускага рубля, складанасцях на знешніх рынках, перш за ўсё ў Расіі, жорсткіх патрабаваннях да ўдзельнікаў Мытнага саюза. Пры гэтым сітуацыя некрытычная.

Паступова расце ўклад бізнесу ў выпуск тавараў і паслуг, прамысловую вытворчасць, выручку ад рэалізацыі прадукцыі, інвестыцыі ў асноўны капітал, аптовы тавараабарот, экспарт, валавы дададзены кошт.

Павялічваецца яго доля ў фарміраванні бюджэту: у агульным аб'ёме падатковых паступленняў вобласці ў 2016 годзе 21,7% – ад прыватнага бізнесу. Для параўнання, у 2014-м было ўсяго 15,5%, у 2015-м – 21,3%. Па паступленнях на аднаго плацельшчыка – суб'екта малога і сярэдняга бізнесу – вобласць трэцяя пасля Мінска і Мінскай вобласці.

Іншымі словамі, ва ўмовах крызісных з'яў адбываецца «самаачышчэнне» бізнес-асяроддзя, выжываюць найбольш эфектыўныя, запатрабаваныя, дынамічныя.

А. Т.:

– Колькасць прыватных структур скарачаецца таксама з-за нізкай інвестыцыйнай актыўнасці, высокага кошту крэдытных рэсурсаў. Дробны бізнес моцна пацярпеў з-за развіцця буйных гандлёвых сетак, якія ва ўмовах падзення попыту могуць

– Колькасць ІП у вобласці скарацілася амаль на 2 тысячы. Як вы думаеце, ці не апынуліся гэтыя людзі без працы ці працуюць нелегальна? Бо нават калі няма даходаў, штомесячныя выплаты ў ФЗСН плаціць трэба…

Н. С.:

– Магчыма, камусьці давялося шукаць новую працу, перакваліфікавацца, але такія законы рынку. ІП у гэтым плане найбольш мабільныя. Няма попыту – закрываюцца, ёсць – адкрываюцца. Нямала прадпрымальнікаў сталі наёмнымі работнікамі за кошт укрупнення бізнесу, хтосьці, магчыма, і працуе нелегальна на свой страх і рызыку, але зразумела, што ні аб якім развіцці ў такім выпадку гаворкі быць не можа. Будучыня за цывілізаваным гандлем, паслугамі. Занадта вялікая канкурэнцыя.

Што тычыцца выплат у ФСЗН, то праблема сапраўды ёсць, і пытанне ўзнімаецца на ўзроўні Міністэрства эканомікі. Тут не ўсё проста, бо напаўненне Фонду вельмі важна для выплат цяперашнім пенсіянерам. 

– Відавочна, што ў найбліжэйшы час чакаецца значная лібералізацыя умоў вядзення бізнесу. З якімі цяжкасцямі сёння часцей за ўсё сутыкаюцца прадпрымальнікі?

А. Т.:

– Што касаецца падатковай нагрузкі, то яна не настолькі вялікая. Да таго ж кожны прадпрымальнік вольны выбраць зручную і выгадную для яго сістэму падаткаабкладання. У сярэднім з улікам выплат у ФСЗН падатковая нагрузка на прыватныя суб'екты гаспадарання складае 37% ад даходаў, але ў некаторых не больш за 13-15%. Для параўнання, у шэрагу развітых краін падаткі дасягаюць 50% ад даходаў.

Ёсць праблемы з вялікай колькасцю адміністрацыйных працэдур, узгадненняў, асабліва ў будаўніцтве, пры стварэнні новых аб'ектаў. Больш за ўсё ў гэтым плане, вядома, пакутуе буйны бізнес. Часта працэдура запуску новага вытворчасці зацягваецца на некалькі гадоў.

Праект адпаведнага указа Прэзідэнта прадугледжвае заяўны прынцып для заняцця прадпрымальніцтвам, значнае спрашчэнне працэдур сертыфікацыі, мараторый на праверкі кантралюючых органаў.

Зараз часамдоходзіць да абсурду: напрыклад, на СТА, каб закруціць гайку, патрэбна сертыфікацыя дадзенага віду працы. За ўсё трэба плаціць, і абавязкова прыйдзе хтосьці, каб праверыць, ці адпаведны ў цябе інструмент. Навошта столькі складанасцей, калі гэта не ўплывае на бяспеку?

Н. С.:

– Адназначна неабходна спрашчэнне санітарных і пажарных патрабаванняў. Часта прадпрымальнікі не паспяваюць адкрыцца, а на парозе ўжо правяраючыя, велізарныя штрафы для юрыдычных асоб, якія забіваюць жаданне працаваць далей. Я перакананая, што пачаткоўцаў прадпрымальнікаў трэба вучыць, а не караць. Бо насамрэч малы і сярэдні бізнес вырашае не столькі пытанне напаўнення бюджэту, колькі спрыяе самазанятасці людзей, робіць іх незалежнымі.

– Як органы ўлады падтрымліваюць прыватную ініцыятыву?

Н.С.:

– Праблема ў тым, што многія суб'екты гаспадарання, асабліва дзяржаўныя, яшчэ толькі вучацца сябе прадаваць, хоць працэс зрушыўся з мёртвай кропкі. Каб выжыць і развівацца, сёння трэба «бегаць» за кліентам, а не наадварот. Бюджэт фінансуе прадпрымальніцкую ініцыятыву па трох напрамках: падтрымка малога бізнесу, развіццё інфраструктуры падтрымкі прадпрымальніцтва, інфармацыйнае забеспячэнне.

Рэгулярнымі сталі буйныя інвестыцыйныя і прадпрымальніцкія форумы, выставы-продажы, кірмашы, вялікай папулярнасцю карыстаецца конкурс «Прадпрымальнік года».

А.Т.:

– Працуюць інкубатары і цэнтры прадпрымальніцтва, праводзіцца велізарная інфармацыйная праца. У мінулым годзе на Віцебшчыне прайшло 144 бясплатныя семінары з выездамі ў раёны, на якіх пабывала больш за 5 тысяч чалавек. Бізнесменаў вучаць эфектыўным рэкламным і маркетынгавым хадам, прасоўванню тавараў праз інтэрнэт і многаму іншаму. Эфектыўна працуе інкубатар малога прадпрымальніцтва віцебскай прававой групы «Закон і парадак», на плошчах якога размешчана 160 бізнес-суб'ектаў, дзе працуе амаль тысяча чалавек.

– Раскажыце пра найбольш цікавыя праекты прыватнага бізнесу, якія сёння рэалізуюцца на Віцебшчыне.

– Гэтавытворчасць гандлёвага і складскога абсталявання на тэрыторыі СЭЗ беларуска-галандскім прадпрыемствам «МадэрнЭкспа». Там устаноўлена ўнікальнае абсталяванне, інвестыцыі складаюць каля 13 млн долараў, плануецца стварыць больш за 800 працоўных месцаў. Актыўна працуе «Вітбудтэхмаш», які вырабляе  пад'ёмныя краны і механізмы, якія не маюць аналагаў у Беларусі і шэрагу краін СНД.

Інавацыйныя тэхналогіі выкарыстоўвае прадпрыемства «Полімерконструкция». Адносна маладое, але паспяховае «ХэпіСтайл», якое адкрыла сетку салонаў прыгажосці. Вытворчасцю камплектуючых для сельгасмашын займаецца прадпрыемства «Новы век спрынг».

– Што б вы параілі тым, хто хоча пачаць сваю справу? У якіх сферах дзейнасці лепш за ўсё стартаваць?

Н.С.:

– Раз Bаючыся з дасведчанымі прадпрымальнікамі, не перастаю здзіўляцца, як яны адчуваюць кан'юнктуру рынку, заўсёды трымаюць руку на пульсе. Думаю, галоўнае для пачаткоўцаў – дзелавая інтуіцыя, уроджаная прадпрымальнасць.  Да таго ж патрэбна адукаванасць у шырокім сэнсе гэтага слова, а не толькі наяўнасць дыплома. Заўсёды запатрабаваны сфера паслуг, бытавое абслугоўванне, рамонт аўтамабіляў, фізкультурна-аздараўленчае напрамак. Тым больш што ўмовы вядзення бізнесу у гэтых сегментах, хутчэй за ўсё, спросцяцца.

Цяпер чвэрць суб'ектаў прадпрымальніцтва вобласці (юрыдычныя асобы і ІП) займаецца гандлем, пятая частка – у прамысловасці і столькі ж у сельскай гаспадарцы, 13%  - у будаўніцтве, 8% - аказваюць паслугі ў транспарце і сувязі.

А. Т.:

– Перш чым штосьці пачынаць, неабходна ўсё пралічыць, добра разбірацца ў той справе, за якую бярэшся, пастаянна вучыцца. Пара сыходзіць ад шаблону бізнесмена 1990-х гадоў – купі-прадай. Напрыклад, калі ёсць стартавы капітал нядрэнна ўкласціся ў вытворчасць, асабліва са стварэннем новых працоўных месцаў. Гэта, вядома, больш рызыкоўны від дзейнасці, але затое ён падтрымліваецца мясцовымі ўладамі, прадастаўляюцца недарагія плошчы, льготныя крэдыты, розныя прэферэнцыі. Толькі не трэба забываць пра магчымыя рызыкі.

Аляксандр КУЦЫНКА. Фота аўтара і Дзмітрыя ОСІПАВА, "Віцебскія весці".