У Асвеі прайшоў мітынг-рэквіем, прысвечаны ахвярам карных аперацый
У гэты дзень праз 80 гадоў ля высокага Кургана ў цэнтры Асвеі, дзе стаіць абеліск у памяць аб ахвярах той страшнай трагедыі, сабраліся жыхары краю. Сабраліся, каб схіліць галовы перад мужнасцю дзядоў і прадзедаў, ушанаваць памяць мірных жыхароў, якіх акупанты катавалі, палілі, травілі сабакамі, вешалі, забівалі ў душагубках, марылі голадам, расстрэльвалі.
Ля падножжа Кургана сабраліся юныя і дарослыя прадстаўнікі вучнёўскіх і працоўных калектываў, вайскоўцы, госці. Адсюль усім добра быў бачны абеліск, ганаровая варта і вечны агонь ля яго падставы. Урачыстыя і горкія хвіліны напаўнялі сэрцы ўсіх. Напэўна, кожнаму было каго ўспомніць і падзякаваць за сваё дабрабыт, за магчымасць жыць і працаваць пад мірным небам.
А вось загучаў гімн і пачаўся мітынг-рэквіем. Старшыня абласнога Савета дэпутатаў Уладзімір Церанцьеў адзначыў:
- Мы павінны памятаць пра гэты дзень, пра тую трагедыю, якая адбылася на гэтай зямлі, гаварыць пра яе ў школах, працоўных калектывах, СМІ. Час такі трывожны: літоўцы, латышы, эстонцы сталі знішчаць помнікі воінам-вызваліцелям. Гэта робяць унукі і праўнукі тых чатырох тысяч паліцаяў, якія арудавалі тут у лютым-сакавіку 1943 года. Яны хацелі сцерці з нашай памяці тыя страшныя падзеі, якія тут адбываліся. І зараз праз 80 гадоў мы не можам дакладна сказаць, колькі людзей загінула. Калі асвейскі раён вызваліла Чырвоная армія, тут засталося 7 дамоў, а да вайны іх было 3550. Мы так і не змаглі пераадолець кропку незвароту, аднавіць даваенную колькасць насельніцтва. Мы павінны памятаць пра бязьвінных ахвяраў, сваю гісторыю і нікому не даць яе растаптаць.
Са слязамі ўсклалі прысутныя да абеліска кветкі. Асвейскую трагедыю беларусам не забыць ніколі. Пра яе будзе нагадваць і распавядаць лічбавая зорка з QR-кодам, якую ў рамках міжнароднага гісторыка-патрыятычнага праекта Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі адкрыў ля падножжа Кургана.
У Год міру і стваральнай працы, мы, – сказала першы сакратар райкама БРСМ Алена Конах, – размяшчаем QR-коды для таго, каб кожны, хто прыйдзе да гэтага свяшчэннага месца, мог даведацца пра ваенны лёс жыхароў Асвейшчыны.
Успаміны пра трагічныя падзеі лютага-сакавіка 1943 года працягнуліся ў Доме культуры, дзе з дапамогай мастацкага слова жыхары Асвейшчыны паспрабавалі перадаць трагізм перажытага іх блізкімі ў гады вайны. У літаратурна-музычнай кампазіцыі “Тэрміну даўнасці не падлягае” яны паўтаралі сведчанні тых, хто выжыў, дэманстравалі іх на слайдах.
“У вёску Коханавічы ўвайшлі партызаны і анямелі ад жаху – грудных дзяцей карнікі распялі на парканах. У вёсцы Росіца спалілі больш за паўтары тысячы чалавек. Адна жанчына вырвалася з хлеўчука і пабегла. Яе дагналі, паднялі на штыкі і кінулі ў агонь… У вёсцы Ліпаўкі, якая складалася з 96 двароў, у 42 жылі сваякі Валянціны Васільеўны Пілюшынай – пасля таго, як у вёсцы пабывалі карнікі, з усяго вялікага роду яна засталася адна.
«Калі палілі людзей у вёсцы Сар’я, жонка франтавіка Аляксандра Шаўрака паспрабавала выратаваць дачку, якой было некалькі месяцаў ад нараджэння. Яна адкінула яе ў бок, калі людзей гналі ў хлеў. Фашыст узняў малое за ножку, ударыў галавой аб вугал і кінуў у полымя»...
Дзясяткі такіх сведчанняў гаварылі пра тыя страшныя выпрабаванні, якія выпалі на долю жыхароў Асвейшчыны. За паўтара месяца экспедыцыі карнікі спалілі 158 вёсак, а ўсяго за вайну на Верхнядзвіншчыне не стала 426 населеных пунктаў, больш за палову з іх так і не адрадзіліся.
Суровая доля чакала і тых, каму ўдалося застацца ў жывых у вогненных вёсках Асвейшчыны. Многім была падрыхтавана “смерць у растэрміноўку”. Амаль 3000 жыхароў Асвейшчыны прайшлі праз Саласпілс, Майданек, Асвенцім, Дахау… Не многім з іх наканавана было выжыць.
Але, прайшоўшы праз крывавыя падзеі, край жыве. І вораг не знішчыць яго, пакуль мы выконваем просты абавязак нашчадкаў – не забываць пра мінулае. Гэтая думка стала завяршальным акордам Дня памяці ахвяр Асвейшчыны. А дзень 16 лютага хай нагадае ўсім, як важна берагчы мір, які так цяжка дастаўся нашым дзядам і прадзедам.
Шчасця і міру жадалі людзі адзін аднаму, пакідаючы месцы, дзе ў гады вайны разыгралася найстрашнейшая трагедыя генацыду беларускага народа.