У Полацку ёсць унікальны абраз: на ім адразу тры святыя — Міна, Дзівонісій і Сымон
У Спаса-Еўфрасіннеўскім манастыры ёсць унікальны абраз, на якім выяўлены адразу тры духоўныя заступнікі Полацкай зямлі
Сярод сонму святых знойдзецца нямногіх тых, пра каго захавалася так мала звестак, як пра трох полацкіх епіскапы — Міну, Дзіянісія і Сымона. Свяціцелі стаялі ля вытокаў праваслаўя на беларускіх землях. Кожнае з гэтых імёнаў цесна пераплецена з Полацкам, прызнанай калыскай і духоўным цэнтрам нашай краіны. Каб даведацца пра подзвіжнікаў веры, якіх з любоўю і вялікай павагай шануюць нароўні з прападобнай Еўфрасінняй, адпраўляемся ў Спаса-Еўфрасіннеўскі жаночы манастыр.
З аўтарскім праектам «Святыя зямлі беларускай» мы ўжо прыязджалі сюды летам. Памятаюцца музыка званоў, рознакаляровасць і пах старанна высаджаных рукамі насельніц кветак, радасць, якая пранізвае ўсяго цябе, варта пераступіць парог абіцелі. У зімовую пару манастыр зачароўвае не менш. У паветры — крыштальная цішыня і благадаць. Белы снег тут здаецца асабліва чыстым, а неба — пранізліва блакітным.
Насельніца абіцелі манахіня Рахіль гасцінна сустракае і вядзе ў храм:
Наша праважатая наракае, што жыціі трох свяціцеляў не захаваліся. Фрагменты, па якіх можна прасачыць шлях епіскапаў, сканцэнтраваны ў кнізе «Праваслаўныя святыя зямлі беларускай». Каля дзесяці гадоў таму ў іканапіснай майстэрні абіцелі пачалі пісаць унікальны абраз. На ім — твары адразу трох свяціцеляў, аб'яднаных шчырай верай і Полацкай зямлёй.
У храме гараць свечкі, чуецца ціхая малітва. Нябесных заступнікаў краю ўспамінаюць разам, але напачатку — свяціцеля Міну. Ён першы полацкі ўладыка, пра якога захавалася летапіснае сведчанне. Насельніца манастыра манахіня Кацярына распавядае:
— Мяркуецца, што святы Міна нарадзіўся ў Полацку ў 50 — 60-я гады XI стагоддзя. Тут прайшло яго дзяцінства, тут ён рос духоўна. Імкненне да подзвігу прывяло яго ў Кіева-Пячэрскі манастыр, дзе ён прыняў пострыг пад імем Міна.
Хутка, як лічаць гісторыкі, Міна стаў ігуменам Звярынецкага пячэрнага манастыра ў Кіеве. На карысць такіх высноў — знаходка 1911 года пасля ліўня на Звярынецкім вале. Аползень адкрыў уваход у падземную галерэю. У адной з пячор, што служылі царквой, на сырой гліне ў нішы над ахвярнікам выявілі імёны звярынецкіх ігуменаў. Сярод іх быў і Міна, які пазней стаў епіскапам Полацкім.
— Полацкім уладыкам ён стаў паміж 1156 і 1166 гадамі і згадваецца пры здзяйсненні пастрыжэння пляменніц прападобнай Ефрасінні. Паміж вучоным епіскапам-грэкам і полацкай ігуменняй была трывалая духоўная сувязь. Ёсць гісторыкі, якія лічаць, што менавіта Дзівосны асвяціў Спаскую царкву, узведзеную ў нашай абіцелі.
Уладыка дабраславіў ігуменню на далёкую дарогу па святых мясцінах. Па яго ж дабраславенні пачалося і мясцовае агульнанароднае шанаванне святой, былі складзены яе жыціе і служба. Месца спачыну святога Дзівоснага, як і ў выпадку з Мінай, авеяна таямніцай. Паводле адной версіі, ён пахаваны ў Спаскім манастыры, паводле іншай — у лаврскіх пячорах у Кіеве.
Пад спудам у Цвярскім кафедральным саборы спачываюць мошчы сёмага полацкага і першага епіскапа Цвярской епархіі свяціцеля Сымона Полацкага. Поўны цёзка і зямляк вядомага асветніка XVII стагоддзя вёў род ад мясцовых князёў. Багаты і адукаваны, ён аддаў перавагу свецкім радасцям подзвіжніцкаму жыццю ў адным з полацкіх манастыроў. Пазней быў пасвечаны ў святарскі сан, а затым абраны епіскапам роднага горада.
Ніканаўскі летапіс апісвае яго як чалавека, які ведае Боскае Пісанне, дабрадзейнага, таго, чыю заступніцкую дапамогу нязменна атрымлівалі бедныя і сіроты, удавы і несправядліва пакрыўджаныя… Запісана размова святога Сымона з полацкім князем Канстанцінам. Вырашыўшы высмеяць свайго тыуна (суддзю), Канстанцін спытаў: «Дзе будуць тыуны на тым свеце?» Епіскап адказаў: «Тыун будзе там жа, дзе і князь». І растлумачыў, што добры і багабойны князь, які шкадуе людзей, любіць праўду, паставіць такога ж суддзю, а значыць, і ў раі яны апынуцца разам. Або ж роўна наадварот.
Перабрацца ў Цвер свяціцеля Сымона прымусілі міжусобіцы літоўскіх князёў і забойства ў 1263 годзе вялікага князя літоўскага Міндоўга і яго пляменніка Таўцівіла, які кіраваў у Полацку.
Сымон Полацкі — адзіны з трох свяціцеляў, чые сляды ўдалось адшукаць на малой радзіме. Узьведзены ім у Лучна Сьвята-Мікольскі манастыр не захаваўся, але гісторыя храма ў вёсцы Калектыўнай Полацкага раёна можа стаць патрэбнай нітачкай.
Царква ў гонар сьвяціцеля Мікалая Цудатворца стаіць тут на тым жа месцы, дзе ў XIII стагодзьдзі Сымон Полацкі заснаваў мужчынскі Запольскі манастыр. Настаяцель храма Айцец Аляксандр уводзіць у курс:
Іерэй Аляксандр Козел, настаяцель храма ў гонар сьвяціцеля Мікалая Цудатворца ў вёсцы Калектыўнай Полацкага раёна.
— Вялікую мураваную царкву пабудавалі ў 1750 годзе. У 20-я гады мінулага стагодзьдзя храм быў разрабаваны. Насельнікаў і сьвятароў рэпрэсавалі, сама будыніна стала інтэрнатам ільнозавода. Толькі ў 1990-х яго вярнулі Беларускай праваслаўнай царкве. З таго часу ідуць аднаўленчыя працы.
Айцу Аляксандру 26. Яшчэ адзін яго прыход — у храме велікамучаніка і лекара Панцеляймона ў Полацку, але менавіта царкву ў Калектыўнай ён лічыць сваім невыпадковым выпрабаваньнем:
Настаяцель не хавае: да царквы ў Калектыўнай у многіх пакуль чыста гістарычны, культурны інтарэс. Але малады сьвятар не прывык апускаць рукі:
— Дзякуючы ахвяраваньням мы ўжо пафарбавалі будыніну з вонкавага боку, паклалі падлогу, вядзем унутраныя аздабляльныя працы. Калі атрымаецца падключыць электрычнасьць і ацяпленьне, малітва стане гучаць у старажытных сьценах круглы год. Першую за 100 гадоў Боскую літургію мы правялі тут 17 верасьня 2021 году. Знамянальна, што наш уласны м
Сярод сонму святых знойдзецца нямногіх тых, пра каго захавалася так мала звестак, як пра трох полацкіх епіскапы — Міну, Дзіянісія і Сымона. Свяціцелі стаялі ля вытокаў праваслаўя на беларускіх землях. Кожнае з гэтых імёнаў цесна пераплецена з Полацкам, прызнанай калыскай і духоўным цэнтрам нашай краіны. Каб даведацца пра подзвіжнікаў веры, якіх з любоўю і вялікай павагай шануюць нароўні з прападобнай Еўфрасінняй, адпраўляемся ў Спаса-Еўфрасіннеўскі жаночы манастыр.
З аўтарскім праектам «Святыя зямлі беларускай» мы ўжо прыязджалі сюды летам. Памятаюцца музыка званоў, рознакаляровасць і пах старанна высаджаных рукамі насельніц кветак, радасць, якая пранізвае ўсяго цябе, варта пераступіць парог абіцелі. У зімовую пару манастыр зачароўвае не менш. У паветры — крыштальная цішыня і благадаць. Белы снег тут здаецца асабліва чыстым, а неба — пранізліва блакітным.
Насельніца абіцелі манахіня Рахіль гасцінна сустракае і вядзе ў храм:
— Пра святых Міну, Дзіянісія і Сімяона Полацкага вядома не так шмат, але ў адным сумнявацца нельга: у тым, што Полаччына стала нашай духоўнай жамчужынай, пачаткам светлага і добрага, — іх неацэнны ўклад.
Наша праважатая наракае, што жыціі трох свяціцеляў не захаваліся. Фрагменты, па якіх можна прасачыць шлях епіскапаў, сканцэнтраваны ў кнізе «Праваслаўныя святыя зямлі беларускай». Каля дзесяці гадоў таму ў іканапіснай майстэрні абіцелі пачалі пісаць унікальны абраз. На ім — твары адразу трох свяціцеляў, аб'яднаных шчырай верай і Полацкай зямлёй.
У храме гараць свечкі, чуецца ціхая малітва. Нябесных заступнікаў краю ўспамінаюць разам, але напачатку — свяціцеля Міну. Ён першы полацкі ўладыка, пра якога захавалася летапіснае сведчанне. Насельніца манастыра манахіня Кацярына распавядае:
— Мяркуецца, што святы Міна нарадзіўся ў Полацку ў 50 — 60-я гады XI стагоддзя. Тут прайшло яго дзяцінства, тут ён рос духоўна. Імкненне да подзвігу прывяло яго ў Кіева-Пячэрскі манастыр, дзе ён прыняў пострыг пад імем Міна.
Хутка, як лічаць гісторыкі, Міна стаў ігуменам Звярынецкага пячэрнага манастыра ў Кіеве. На карысць такіх высноў — знаходка 1911 года пасля ліўня на Звярынецкім вале. Аползень адкрыў уваход у падземную галерэю. У адной з пячор, што служылі царквой, на сырой гліне ў нішы над ахвярнікам выявілі імёны звярынецкіх ігуменаў. Сярод іх быў і Міна, які пазней стаў епіскапам Полацкім.
Свяціцель Міна ўшаноўваецца царквой як адзін з першых архіпастыраў, што спрыялі распаўсюджванню хрысціянства на Белай Русі. Прападобная Ефрасіння, будучая ігумення Полацкая, узрастала да веры менавіта пад яго духоўным акармленнем і пострыг прыняла пры жыцці свяціцеля.Яшчэ менш вядома пра святогаДзівосны, магчыма, прыбыўшы ў Полацкае княства з Візантыі. Насельніца манастыра паслушніца Алена дзеліцца:
— Полацкім уладыкам ён стаў паміж 1156 і 1166 гадамі і згадваецца пры здзяйсненні пастрыжэння пляменніц прападобнай Ефрасінні. Паміж вучоным епіскапам-грэкам і полацкай ігуменняй была трывалая духоўная сувязь. Ёсць гісторыкі, якія лічаць, што менавіта Дзівосны асвяціў Спаскую царкву, узведзеную ў нашай абіцелі.
Уладыка дабраславіў ігуменню на далёкую дарогу па святых мясцінах. Па яго ж дабраславенні пачалося і мясцовае агульнанароднае шанаванне святой, былі складзены яе жыціе і служба. Месца спачыну святога Дзівоснага, як і ў выпадку з Мінай, авеяна таямніцай. Паводле адной версіі, ён пахаваны ў Спаскім манастыры, паводле іншай — у лаврскіх пячорах у Кіеве.
Пад спудам у Цвярскім кафедральным саборы спачываюць мошчы сёмага полацкага і першага епіскапа Цвярской епархіі свяціцеля Сымона Полацкага. Поўны цёзка і зямляк вядомага асветніка XVII стагоддзя вёў род ад мясцовых князёў. Багаты і адукаваны, ён аддаў перавагу свецкім радасцям подзвіжніцкаму жыццю ў адным з полацкіх манастыроў. Пазней быў пасвечаны ў святарскі сан, а затым абраны епіскапам роднага горада.
Ніканаўскі летапіс апісвае яго як чалавека, які ведае Боскае Пісанне, дабрадзейнага, таго, чыю заступніцкую дапамогу нязменна атрымлівалі бедныя і сіроты, удавы і несправядліва пакрыўджаныя… Запісана размова святога Сымона з полацкім князем Канстанцінам. Вырашыўшы высмеяць свайго тыуна (суддзю), Канстанцін спытаў: «Дзе будуць тыуны на тым свеце?» Епіскап адказаў: «Тыун будзе там жа, дзе і князь». І растлумачыў, што добры і багабойны князь, які шкадуе людзей, любіць праўду, паставіць такога ж суддзю, а значыць, і ў раі яны апынуцца разам. Або ж роўна наадварот.
Перабрацца ў Цвер свяціцеля Сымона прымусілі міжусобіцы літоўскіх князёў і забойства ў 1263 годзе вялікага князя літоўскага Міндоўга і яго пляменніка Таўцівіла, які кіраваў у Полацку.
Сымон Полацкі — адзіны з трох свяціцеляў, чые сляды ўдалось адшукаць на малой радзіме. Узьведзены ім у Лучна Сьвята-Мікольскі манастыр не захаваўся, але гісторыя храма ў вёсцы Калектыўнай Полацкага раёна можа стаць патрэбнай нітачкай.
Царква ў гонар сьвяціцеля Мікалая Цудатворца стаіць тут на тым жа месцы, дзе ў XIII стагодзьдзі Сымон Полацкі заснаваў мужчынскі Запольскі манастыр. Настаяцель храма Айцец Аляксандр уводзіць у курс:
Іерэй Аляксандр Козел, настаяцель храма ў гонар сьвяціцеля Мікалая Цудатворца ў вёсцы Калектыўнай Полацкага раёна.— Вялікую мураваную царкву пабудавалі ў 1750 годзе. У 20-я гады мінулага стагодзьдзя храм быў разрабаваны. Насельнікаў і сьвятароў рэпрэсавалі, сама будыніна стала інтэрнатам ільнозавода. Толькі ў 1990-х яго вярнулі Беларускай праваслаўнай царкве. З таго часу ідуць аднаўленчыя працы.
Айцу Аляксандру 26. Яшчэ адзін яго прыход — у храме велікамучаніка і лекара Панцеляймона ў Полацку, але менавіта царкву ў Калектыўнай ён лічыць сваім невыпадковым выпрабаваньнем:
— Два гады таму тут была пясочная поўня, прычым усюды рознага ўзроўню, каменьні паўсюль... За што ні вазьміся — усё патрабавала сілаў, цярпеньня і сродкаў. Першы час у мяне нават сьлёзы наварочваліся, але Божай міласцю ў кожны з самых цяжкіх момантаў знаходзіліся людзі, гатовыя дапамагчы. Веру, аднойчы ў адноўленым храме зьявіцца і асаблівая для гэтага месца ікона — Сымона Полацкага.
Настаяцель не хавае: да царквы ў Калектыўнай у многіх пакуль чыста гістарычны, культурны інтарэс. Але малады сьвятар не прывык апускаць рукі:
— Дзякуючы ахвяраваньням мы ўжо пафарбавалі будыніну з вонкавага боку, паклалі падлогу, вядзем унутраныя аздабляльныя працы. Калі атрымаецца падключыць электрычнасьць і ацяпленьне, малітва стане гучаць у старажытных сьценах круглы год. Першую за 100 гадоў Боскую літургію мы правялі тут 17 верасьня 2021 году. Знамянальна, што наш уласны м