У Віцебск прыбыў унікальны перасоўны музей «Цягнік Перамогі»
Мне давялося бачыць «Цягнік Перамогі» на пероне Беларускага вакзала ў Маскве 10 мая. Назірала, якая выбудавалася чарга з жадаючых зайсці ў эшалон памяці пра страшную вайну, якая засталася невылечнай ранай у сэрцах некалькіх пакаленняў людзей. Глядзела, як валанцёры дапамагалі немаладым людзям з ордэнамі на грудзях падняцца ў вагон. Магчыма, хтосьці з іх у вогненныя 1940-я ў падобным чыгуначным саставе адпраўляўся на фронт або быў залічаны ў санпоезд і коўзаўся па дарогах вайны, ратуючы параненых байцоў.
І вось цяпер «Цягнік Перамогі» зрабіў двухдзённую прыпынак у Віцебску. І да яго таксама выбудавалася чарга, якая не памяншалася на працягу дня. У вагон можна трапіць бясплатна, толькі па запрашальных білетах.
Перад першай экскурсіяй на прывакзальнай плошчы адбыўся мітынг, у якім прынялі ўдзел кіраўніцтва вобласці і горада, прадстаўнікі Віцебскага аддзялення Беларускай чыгункі, грамадскасці і працоўных калектываў.
– Сімвалічна, што цягнік пачаў свой шлях на Беларускім вакзале. Ён прайшоў 38 гарадоў Расійскай Федэрацыі, у ім пабывала больш за сто тысяч чалавек. З 11 чэрвеня перасоўны музей прыбыў на тэрыторыю Беларусі. Гэта ўнікальная экспазіцыя, яна нікога не можа пакінуць абыякавым. Бо няма ніводнай сям'і, якую не закранула б гэтая страшная вайна. І колькі б часу ні прайшло, памяць вечна будзе жыць у нашых сэрцах. Подзвіг савецкага народа неўміручы, – сказаў у сваім выступленні старшыня абласнога Савета дэпутатаў Уладзімір Церанцьеў.
Заходзячы ў першы вагон, нібыта перагортваеш дзесяцігоддзі назад і трапляеш у іншы час – у чэрвень 1941-га. А затым кожны крок пагружае ў гісторыю. Дзверы ў тамбур адкрываюць новую старонку ваеннага летапісу. Экспазіцыя пабудавана на гранічнай дакладнасці. Ні ў адным музеі свету няма такой колькасці шматфігурных кампазіцый у скульптуры, у якіх адлюстраваны рэальныя асобы, напрыклад, любімы салдатамі маршал Рокасоўскі, які атрымаў маршальскую зорку, а потым і званне Героя Савецкага Саюза за аперацыю «Баграціён». Або палонны пасля Сталінградскай бітвы нямецкі фельдмаршал Фрыдрых Паўлюс. Аўтары ідэі і стваральнікі «Поезда Победы» – група пецярбургскіх мастакоў з творчай майстэрні «Невский баталист» – адабралі і рэканструявалі тысячы гістарычных фатаграфій, вырабілі складаныя фігурныя групы. Скульптуры абсалютна рэалістычныя, створаны па унікальнай тэхналогіі. Для уніформы і грамадзянскага касцюма выкарыстоўваліся арыгінальныя прадметы адзення і рыштунку 1930-1940-х гадоў. Акрамя таго, былі выраблены высакаякасныя музейныя копіі з аўтэнтычных матэрыялаў.
Дзякуючы светлавым і гукавым эфектам аднаўляюцца захапляльныя паветраныя баі і масіраваныя танкавыя атакі, карціны паходнага салдатскага жыцця і ціхія ўспаміны мірнага даваеннага часу. Усё гэта робіць экспазіцыю больш пранікнёнай, а адчуванні ад убачанага – больш вострымі.
Сустракае гасцей вядомы акцёр Дзмітрый Харацьян (яго галаграфічнае выява з'яўляецца на мультымедыйнай панэлі), які прапануе паслухаць успаміны машыністкі Лідзіі. Гэта выдуманая гераіня, але яе аповяд пабудаваны на рэальных падзеях і лёсах многіх людзей, якія перажылі жахі вайны і радасць Перамогі.
Адміністратар музея Рэгіна Ішмуліна расказала, што яе больш за ўсё ўразілі дэталі, не заўважныя на першы погляд:
– Мне давялося некалькі разоў прайсці цягнік з экскурсіямі, каб я ўлавіла сувязь, якую заклалі стваральнікі экспазіцыі. Напрыклад, скульптуры, якія сустракаюцца ў першым, даваенным, вагоне, вяртаюцца ў апошнім – пераможным. У скульптурных групах можна пазнаць вядомых ваенных дзеячаў, пісьменнікаў, мастакоў. Дэталізацыя захапляе і ўражвае.
Кожная адноўленая карціна нясе велізарны эмацыйны зарад. У мяне наварочваліся слёзы на вочы перад фігурамі маладых салдат, якім палітрук паказваў памятку да запаўнення смяротнага медальёна. І па сённяшні дзень знаходзяць такія металічныя капсулы. А колькі безназоўных герояў засталося ляжаць у зямлі!
Нельга абыякава прайсці міма інсталяцыі, што захавала абаронцаў Брэсцкай крэпасці, фігуры якіх вылеплены з камянёў і зліліся са сцяной цытадэлі.
Сваімі ўражаннямі пасля наведвання экспазіцыі падзяліўся памочнік Прэзідэнта – інспектар па Віцебскай вобласці Анатоль Ліневіч:
– «Поезд Перамогі» – гэта гісторыя, цягнік памяці. У экспазіцыі сканцэнтраваны ўсе падзеі Вялікай Айчыннай вайны. Ніколі наш народ не павінен гэтага забыць. Гэта наша Перамога, нашых бацькоў, дзядоў, прадзедаў.
Намеснік старшыні аблвыканкама Уладзімір Пянін таксама выказаў свае адчуванні:
– Экспазіцыя важная ў першую чаргу для моладзі, для патрыятычнага выхавання. Шкада, што яе не ўбачыць шмат людзей, прапускная здольнасць музея на колах невялікая, калі ўлічваць яшчэ і меры бяспекі ў сувязі з пандэміяй. Але, думаю, гэты праект будзе жыць, і яшчэ вернецца ў Беларусь.
Пасля Віцебска «Поезд Перамогі» адправіцца ў Полацк, а 21 чэрвеня, у 80-ю гадавіну пачатку Вялікай Айчыннай вайны, прыбудзе ў Брэст.