У Віцебску адкрылася выстава батлеек
У экспазіцыі, што размясцілася ў абласным метадычным цэнтры народнай творчасці, можна ўбачыць 8 батлеек з розных рэгіёнаў Віцебшчыны. Тут ёсць і традыцыйны докшыцкі вертеп на колах, і 1-3-ярусныя канструкцыі з Гарадка, Браслава, Бешанковічаў, Наваполацка, іншых населеных пунктаў, і рукатворныя лялькі, якія выкарыстоўваюць для паказу спектакляў.
Батлейка – беларускі народны лялечны тэатр вертепнага тыпу. Назва паходзіць ад слова «бетлеем» – скажонай назвы горада Віфлеема, у якім згодна біблейскаму паданню нарадзіўся Ісус Хрыстос. У Еўропе яна зарадзілася ў XV стагоддзі, а ў Беларусі атрымала распаўсюджванне з XVI ст. Як распавяла вядучы метадыст АМЦНТ Алена Чарных, прадстаўленні звычайна пачыналіся на Каляды і працягваліся да завяршэння Святых вечароў, гэта значыць да наступлення Новага года. Лялькаводы, музыканты, якія іх суправаджалі, і хор хадзілі ад дома да дома альбо ладзілі спектаклі на гандлёвых плошчах.
Рэпертуар батлейкі можна падзяліць на «высокі» (рэлігійная тэматыка) і «нізкі» (сатырычныя сцэнкі з народнага жыцця). Лялечны скрыня, нягледзячы на розную канструкцыю, меў пэўную агульную сімволіку: з левага боку верхняга яруса звычайна знаходзіўся «рай», з правага ніжняга – «ад».
Вертепныя скрыні ў старажытнасці рабілі вельмі вялікімі, лялькамі кіравалі знізу, праз спецыяльныя шчыліны ў дне, і яны рухаліся па прарэзах у падлозе. Пазней з'явіліся аднапавярховыя верцепы, зробленыя прасцей, з падручных матэрыялаў, – у іх лялькамі прыводзілі ў рух з дапамогай прута. Галоўныя героі прадстаўлення былі розныя: пальчаткавыя, механічныя лялькі, марыянеткі, плоскія. Найбольшае распаўсюджванне атрымалі лялькі на цвёрдым стрыжні. Іх памер у сярэднім 23-27 см. Але сустракаліся і да 35 см, звычайна такімі рабілі адмоўных персанажаў.
У Суражы была знойдзена батлейка, уладкаваная па прынцыпе ценявога тэатра. Яна мела выгляд трохкупальнай царквы. Сцэна была зацягнута прамасленай паперай. Унутры купала размяшчаліся металічныя кольцы з фігурамі герояў. Батлеечнік запальваў свечку і пачынаў прадстаўленне. Пакуль не ўдалося аднавіць так званы суражскі жлоб, але некаторыя майстры пра гэта задумваюцца. У прыватнасці, такое жаданне выказаў Андрэй Рэцікаў з Наваполацка (на фота), які стварыў 7 батлеек. На выставе ў Віцебску прадстаўлена калекцыя яго лялек для такога роду тэатра, адзначаная дыпломам I ступені. Першае месца па выніках экспазіцыі таксама прысуджана майстрам з Гарадоцкага і Бешанковіцкага дамоў рамёстваў.
– Выстава батлеек – першая ў вобласці. Сімвалічна, што адкрылася яна ў дзень святога Мікалая Цудатворца, якога лічаць прататыпам Дзеда Мароза. Можна сказаць, што экспазіцыя стала цудоўным навагоднім падарункам, – адзначыла Алена Чарных.
Наведвальнікі выставы, якая працягнецца да 20 студзеня, змогуць не толькі паглядзець, як выглядае традыцыйны беларускі лялечны тэатр, але і ўбачыць батлеечныя спектаклі. Тры калектывы, з Бешанковіч, Наваполацка і Гарадка, пакажуць класічнае каляднае прадстаўленне
«Цар Ірад», іншыя – пастаноўкі бытавых сцэнак і па матывах народных казак.Таццяна Пастэрнак, "Віцебскія весці"